Ενα σύγχρονο βασανιστήριο

Για ποιο λόγο ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας του 21ου αιώνα να χρησιμοποιεί θεραπείες μεταστροφής προσπαθώντας να αλλάξει τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων; Γιατί ο Ελληνας νομοθέτης του 2022 δεν έχει ήδη φροντίσει να ποινικοποιήσει μια πρακτική που έχει καταγραφεί ως «βασανιστήριο» εδώ και τέσσερα χρόνια από το Διεθνές Συμβούλιο Αποκατάστασης Θυμάτων/Επιζώντων Βασανιστηρίων και από τον ΟΗΕ;

Τα δεδομένα που έχουν καταγραφεί από το Orlando LGBT+, τον επιστημονικό φορέα στην Ελλάδα που εξειδικεύεται στην ψυχική υγεία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και στην καταπολέμηση του στίγματος, δείχνουν πως επαγγελματίες ψυχικής υγείας, εναλλακτικοί θεραπευτές και ιερείς εφαρμόζουν τις απάνθρωπες «θεραπείες μεταστροφής», παραβιάζοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα και ασκώντας συστηματική ψυχολογική βία. Παρ’ όλο που η αποπαθολογικοποίηση και η αποψυχιατρικοποίηση των τρανς ταυτοτήτων είναι γεγονός εδώ και χρόνια.

Γιατί συμβαίνουν όλα αυτά; Ισως γιατί «το αποβεβλημένο και αφορισμένο σώμα του Αλλου- που αντιπροσωπεύει την απόλυτη ηθική απειλή και τον απόλυτο πολιτικό κίνδυνο- πρέπει να εξαλειφθεί για το καλό της ανθρωπότητας, του πολιτισμού και της ίδιας της ζωής» όπως έχει επισημάνει η Αθηνά Αθανασίου, συνομιλήτρια της Τζούντιθ Μπάτλερ. Η θεραπεία μετατροπής, η οποία βασίζεται στην αντιεπιστημονική αντίληψη ότι η σεξουαλική ταυτότητα ενός ατόμου μπορεί/πρέπει να αλλάξει, υπακούει στα πρότυπα αποικισμού του παρελθόντος.

Η νομοθεσία στη χώρα μας δεν περιλαμβάνει ποινικές κυρώσεις για άτομα που έχουν καταδικαστεί επειδή προσπάθησαν να «μετατρέψουν» ΛΟΑΤΚΙ άτομα σε ετεροφυλόφιλα, παρ’ όλο που το Ευρωκοινοβούλιο έχει ψηφίσει την απαγόρευση των θεραπειών μεταστροφής από τον Μάιο του 2018. Για την ακρίβεια περιμένουμε μέσα στον μήνα να βγουν σε διαβούλευση οι υποσχόμενες διατάξεις για την απαγόρευση των πρακτικών μεταστροφής στα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, καθώς και των μη αναγκαίων επεμβάσεων και θεραπειών στα ίντερσεξ βρέφη. Στη Γαλλία πριν από μερικές εβδομάδες η Εθνοσυνέλευση ενέκρινε τον νέο νόμο που απαγορεύει τις «θεραπείες μεταστροφής».

Οι θεραπείες μεταστροφής συμπεριλαμβάνουν από ψυχιατρική εκτίμηση και ψυχιατρική αγωγή μέχρι άλλη φαρμακευτική ή και ορμονική αγωγή, ψυχοθεραπεία, μέχρι συμπεριφορικές τεχνικές και σωματική βία. Στις συνέπειές αυτής της αγωγής συμπεριλαμβάνονται σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές, αυτοτραυματικές και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, αυτοκτονικότητα.

Οπως στην περίπτωση του Αλαν Τούρινγκ, του μαθηματικού και δημιουργού μιας πρωτότυπης μηχανής σκέψης, που έσπασε τον κωδικό Αίνιγμα των ναζί και έπειτα υποβλήθηκε σε χημικό ευνουχισμό στο Ηνωμένο Βασίλειο για «βαριά απρέπεια», δηλαδή για μια ομοφυλοφιλική σχέση. Λίγο αργότερα αυτοκτόνησε.

Βάσει των μαρτυριών όσων συμμετείχαν στην πρώτη πανελλαδική έρευνα (του Orlando LGBT+) σχετικά με τις θεραπείες «μεταστροφής» που πραγματοποιούνται στη χώρα μας από επαγγελματίες (ψυχικής) υγείας, προκύπτει πως οι «θεραπείες» απευθύνονται κυρίως σε έφηβα και νεαρά ενήλικα άτομα από 14 έως και 20 ετών. Ο «θεραπευτής», μέσα από τις παρεμβάσεις του, υπόσχεται τη «μετατροπή» της ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητας του ατόμου, την αμφισβήτηση του αυτοπροσδιορισμού του και την υιοθέτηση μιας ετεροφυλικής ταυτότητας.

Η κανονικοποίηση και ο έλεγχος των σωμάτων και των ηδονών τους κατέστη εφικτός από τη στιγμή που ο τρόπος έμφυλης υποκειμενοποίησης και συγκρότησης της σεξουαλικότητας βρέθηκε στο στόχαστρο της ψυχιατρικής επιστήμης. Ετσι, με τη συνδρομή του κυρίαρχου επιστημονικού λόγου, μπήκαν οι διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα σε σώματα «κανονικά» και σώματα «παθολογικά» και κατ’ επέκταση σε ζωής «άξιες» και σε ζωές «ανάξιες» να βιωθούν.

Από τη στιγμή λοιπόν που το φύλο λειτουργεί ιστορικά ως ακόμα μια ρυθμιστική νόρμα και μέσο κανονικοποίησης και αποκλεισμού των «μη κανονικών σωμάτων» -εκείνων δηλαδή που δεν συμμορφώνονται με το μοντέλο της ετεροκανονικότητας- και από τη στιγμή που το άτομο είναι το προϊόν της εξουσίας -φράση δανεική από τον Μ. Φουκό-, πώς μπορούμε να απαιτούμε από την πολιτική να αποκαταστήσει τα δικαιώματα του ατόμου με τον τρόπο που τα έχει ορίσει η φιλοσοφία; Και αν υπάρχει τρόπος να ξεφύγουμε από αυτό το νέο «κυνήγι μαγισσών», ποιος είναι;

Ενδεχομένως η λύση να βρίσκεται στη συνομιλία του φύλου με άλλες αναλυτικές κατηγορίες όπως η τάξη και στη συνειδητοποίηση του γεγονότος πως είμαστε όλοι μέλη μιας κοινότητας κυβερνωμένων και γι’ αυτό υποχρεωμένοι σε αμοιβαία αλληλεγγύη, φράση δανεική πάλι από τον Μ. Φουκό.

Ανάμεσα στους στόχους του Orlando LGBT+ είναι, εκτός από την αναθεώρηση του κώδικα δεοντολογίας επαγγελματιών ψυχικής υγείας, και η ποινικοποίηση τέτοιων πρακτικών, η αναγκαιότητα ενός άλλου δημόσιου λόγου. Για να πάψουν οι θανατοπολιτικές και τα βασανιστήρια ανθρώπων στο όνομα κάποιας ηγεμονικής ιδεολογίας