Θωρακισμένη με ακατάλυτη προστασία η Λίμνη Βουλιαγμένης

Το Διοικητικό Εφετείο Πειραιώς, με την Α107/24.2.2020 απόφασή του, έκρινε ότι το από 15.1.2003 Προεδρικό Διάταγμα (Π.Δ.) «Χαρακτηρισμός της περιοχής της Λίμνης Βουλιαγμένης (ν. Αττικής) ως διατηρητέου μνημείου της φύσης» (ΦΕΚ 51/4-2-2003 τ.Α’) είναι ισχυρότερο των ρυθμίσεων του νόμου 4178/2013, βάσει των οποίων έγινε η τακτοποίηση των αυθαίρετων κατασκευών και χρήσεων στη Λίμνη της Βουλιαγμένης.

Σύμφωνα με την απόφαση του Εφετείου, η υπαγωγή των παραπάνω αυθαιρέτων στον νόμο 4178/2013 «αντίκειται στο απορρέον από το άρθρο 24 του Συντάγματος ειδικό καθεστώς προστασίας της περιοχής της Λίμνης Βουλιαγμένης ως διατηρητέου μνημείου της φύσης, που διαλαμβάνει την υποχρεωτική αποκατάσταση του οικοσυστήματος, που έχει διαταραχθεί από ανθρώπινες επεμβάσεις (ανέγερση αυθαιρέτων, μπάζωμα μικρής λίμνης και λασπόλουτρων, καταστροφή τμήματος της φυσικής παραλίας της λίμνης κ.ά.)».

Η απόφαση αυτή επιβάλλει πλήρη εφαρμογή των διαλαμβανομένων εντολών στο παραπάνω Π.Δ., το οποίο, μεταξύ άλλων, προβλέπει κυρίως και την κατεδάφιση των αυθαιρέτων. Σε αντίθετη περίπτωση, η αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης και Κατεδαφίσεων του υπουργείου θα επέμβει, για να κατεδαφίσει τα αυθαίρετα κτίσματα, που ανέρχονται σήμερα σε 963,55 τ.μ., ενώ η Εκκλησία της Ελλάδας και η Α.Ε. «Ιαματικά Λουτρά Βουλιαγμένης» θα υποχρεωθούν να καταβάλουν πρόστιμα δυο εκατομμυρίων ευρώ περίπου, όπως πληροφορηθήκαμε από την ΥΔΟΜ Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, καθώς έπρεπε τα αυθαίρετα να είχαν κατεδαφιστεί από το 2005. Μάθαμε ωστόσο ότι οι αντίδικοί μας επέλεξαν την οικονομικότερη λύση και προχωρούν οι ίδιοι στην κατεδάφιση των αυθαιρέτων, καθώς στην περίπτωση αυτή ο νόμος τούς απαλλάσσει από την καταβολή του ογκώδους ποσού των προστίμων.

Διευκρινίζουμε ότι οι επιτρεπόμενες από το Π.Δ. χρήσεις είναι:

1. Το υδροθεραπευτήριο, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει στο υφιστάμενο κτίριο μετά την αποκατάσταση του κελύφους του στην αρχική του μορφή και με την ένταξη σε αυτό συναφών λειτουργιών, όπως ιατρείο, διοίκηση και χώρος για τον φύλακα.
2. Αποδυτήρια-χώροι υγιεινής και αναψυκτήριο σε ενιαίο κτίριο με μέγιστη επιτρεπόμενη επιφάνεια 150 τ.μ. και ύψος 3,2 μ.
3. Χώρος στάθμευσης 10 οχημάτων για την εξυπηρέτηση ατόμων με ειδικές ανάγκες.
4. Δεξαμενές νερού, η χωρητικότητα των οποία καθορίζεται στο ελάχιστο απαιτούμενο για τη λειτουργία του υδροθεραπευτηρίου.
5. Αντλιοστάσιο λυμάτων και λοιπές μηχανολογικές εγκαταστάσεις.
6. Αποκατάσταση τμήματος της φυσικής παραλίας της Λίμνης.
7. Απομάκρυνση των υφιστάμενων αυθαιρέτων κατασκευών και δραστηριοτήτων, των οποίων η χρήση αντίκειται στις σχετικές διατάξεις του Π.Δ., εντός 2 ετών από τη δημοσίευσή του, ήτοι μέχρι 4.2.2005. Τέλος, για την προστασία της σπάνιας ορνιθοπανίδας της Λίμνης, απαγορεύεται αυστηρά ο φωτισμός του χώρου με προβολείς.

Οι καταστροφικές προσπάθειες και ενέργειες που έγιναν εις βάρος της Λίμνης χρονολογούνται από παλιά.

Το 1979/80, οι διαχειριστές της εκκλησιαστικής περιουσίας ζήτησαν έγκριση για να εγκαταστήσουν στον ευαίσθητο χώρο της Λίμνης ένα θέατρο αρχαίου ελληνικού τύπου μεγάλων διαστάσεων για 2.000 θέσεις, αλλά τα σχέδιά τους απορρίφθηκαν χάρη στον τότε έφορο Αρχαιοτήτων, Βασ. Πετράκο, έναν χαρισματικό αρχαιολόγο, νυν ακαδημαϊκό και γενικό γραμματέα της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας.

Το 1989, το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Βουλιαγμένης (ΓΠΣ 419 Δ’) προέβλεπε ένταξη της Λίμνης και της περιοχής βόρεια αυτής στο σχέδιο πόλεως, με χαρακτήρα τουρισμού και αναψυχής, δηλαδή με δυνατότητα ανέγερσης και λειτουργίας κτιρίων, εντός και εκτός της Λίμνης, όπως ξενώνες, ξενοδοχεία, εμπορικά καταστήματα, εστιατόρια, κέντρα διασκέδασης, ζαχαροπλαστεία, πρατήρια βενζίνης κ.ά. Μετά από έγγραφη διαμαρτυρία μας στον τότε υπουργό ΠΕΧΩΔΕ, το καταστροφικό, για την ευαίσθητη αυτή περιοχή, ΓΠΣ ακυρώθηκε και αντικαταστάθηκε από άλλο που έθετε τη Λίμνη εκτός σχεδίου πόλεως, όπως είχαμε ζητήσει.

Στις 18.10.1993, η Α.Ε. «Ιαματικά Λουτρά Λίμνης Βουλιαγμένης», χρησιμοποιώντας μηχανικό εκσκαφέα βαρέος τύπου, διενήργησε εκτεταμένους εκβραχισμούς στον χώρο της Λίμνης, με αποτέλεσμα να καταστραφεί σημαντικό τμήμα των βράχων στο δυτικό τμήμα και με άγνωστες συνέπειες για την υδρογεωλογική ισορροπία της.

Το 1994, για να προστατευθεί η Λίμνη από τους κινδύνους που την απειλούσαν, ζητήσαμε από την 1η Εφορεία Νεότερων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού να γνωμοδοτήσει, μετά από σχετική αυτοψία, αν η Λίμνη, που τυχαίνει να είναι σπηλαιολίμνη και σπηλαιοβάραθρο, εντάσσεται στα διατηρητέα μνημεία της φύσης. Η απάντηση της ως άνω αρμόδιας Εφορείας ήταν θετική. Το με αριθμ. 728/24.5.1994 απαντητικό της έγγραφο, το οποίο υποβάλαμε, μαζί με άλλα παραστατικά στοιχεία στο ΣτΕ, λειτούργησε ως καταλύτης. Αναγνώριζε τη Λίμνη ως μνημείο της φύσης και ανέφερε ότι «για την ουσιαστική προστασία της, απαιτείται η άμεση κατεδάφιση όλων των αυθαιρέτων ή μη κτισμάτων της περιοχής της Λίμνης Βουλιαγμένης, πλην του Υδροθεραπευτηρίου που πρόκειται να χαρακτηρισθεί ως ιστορικό διατηρητέο κτίριο, σύμφωνα με τον ν. 1469/1950».

Στη γνωμοδότηση αυτή κυρίως βασίστηκε το ΣτΕ (Πρακτικό Επεξεργασίας 369/23.6.1995) για να αξιώσει από το ΥΠΕΧΩΔΕ να τεθεί με Προεδρικό Διάταγμα η Λίμνη και ο ευρύτερος περιβάλλων αυτήν χώρος (λόφος Φασκομηλιάς) σε απόλυτη προστασία ως Μνημείο της Φύσης και όχι σε Ζώνη Οικιστικού Ελέγχου, που είχε εισηγηθεί η τότε δημοτική αρχή της Βουλιαγμένης. Ακολούθησε νέο Πρακτικό Επεξεργασίας του ΣτΕ, το 329/28/6/2002, το οποίο έδωσε στο Π.Δ. του 2003 τη μορφή που απαιτούσε το 369/23.6.1995 πρακτικό.

Με το Π.Δ. του 2003, όπως έδειξε η απόφαση του Εφετείου Πειραιά, η Λίμνη είναι ακατάλυτα θωρακισμένη απέναντι σε οποιονδήποτε νόμο που υπονομεύει τη σπάνια φυσική ιδιοσυστασία της.

* Πρόεδρος της ΚΙΠΟΒ, φιλόλογος-ιστορικός-αρχαιολόγος, επίτιμος σχολικός σύμβουλος του ΥΠΕΠΘ, πρώην επιστημονικός συνεργάτης της Ακαδημίας Αθηνών