Τώρα τελευταία, όλο και πιο συχνά γίνεται λόγος ότι στο προσεχές διάστημα η χώρα θα πάει σε εκλογές. Προσδιορίζουν το χρονικό σημείο –πέντε, έξι μήνες– και το είδος της κυβέρνησης που θα προκύψει.
Οσον αφορά το πρώτο, αυτό συνάγεται από μια σειρά φαινομένων κυβερνητικής δυσλειτουργίας, μικρότερων ή μεγαλύτερων, που συντομεύουν τον χρόνο ζωής της κυβέρνησης. Οι θιασώτες αυτής της άποψης προχωρούν και πιο πέρα: Θεωρούν σίγουρο ότι θα προκύψει πολυκομματική κυβέρνηση. Κι αυτό, γιατί το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής ευνοεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Γίνεται λόγος για ίδρυση νέων κομμάτων λόγω συγκυρίας, ακόμη και αποχωρήσεων από τα υπάρχοντα. «Οι σημαίες ευκαιρίας» ήταν πάντοτε προσφιλείς σε όσους χαρτογραφούσαν το πολιτικό πεδίο και σχεδίαζαν το μέλλον τους. Καλοπροαίρετοι και ιδιοτελείς, ονειροπόλοι και τυχοδιώκτες στην… υπηρεσία του λαού.
Βέβαια, η λέξη «πολυκομματική» προϋποθέτει τη συγκατάβαση, τη συνεννόηση, τη συνεργασία. Αυτά ισχύουν κυρίως για τους απλούς ανθρώπους που διαχειρίζονται την καθημερινότητά τους και τις σχέσεις μεταξύ τους με εντιμότητα αλλά και εμπιστοσύνη στον άλλον. Οι πατροπαράδοτες αξίες, οι εμπειρίες της ζωής ο κώδικας κοινωνικής ηθικής δημιουργούν ένα πλέγμα σχέσεων ευεπίφορο για πρόοδο ατομική και κοινωνική.
Στην πολιτική όμως ισχύουν άλλα μέτρα και άλλα σταθμά: η επανεκλογή, η πολιτική επικυριαρχία, η εξυπηρέτηση συμφερόντων δίνουν άλλο νόημα στη λέξη συνεργασία. Σύμπτωση συμφερόντων, μείωση ανταγωνισμών, απάλειψη διαφορών οδηγούν τους παίκτες του πολιτικού παιχνιδιού σε συμμαχίες υπολογιστικές και πάντως ορισμένου χρόνου, αφού ούτως ή άλλως θα διαλυθούν μόλις τα σχέδιά τους αποκλίνουν των αρχικών συμφωνιών ή καταρρεύσουν κάτω από το βάρος των αποτυχιών τους και της λαїκής οργής.
Εκτός από τους παραπάνω έχουμε και τους αρνητές της συνεργασίας. Κρατημένοι από ιδεοληπτικές εμμονές και μονολιθικές συμπεριφορές κάνουν βήματα σημειωτόν. Γράφουν χιλιόμετρα όπως στον διάδρομο γυμναστικής.
Το ότι γίνεται λόγος για πολυκομματική κυβέρνηση με τις επόμενες εκλογές –παρότι διαψεύδεται από επίσημα χείλη– αυτό δηλώνει κάτι. Μια κινητικότητα υποδόρια που αποβλέπει στη σφυγμομέτρηση της κοινής γνώμης, εσωτερικές αναταράξεις σε όλο το φάσμα της πολιτικής. Οι απρόβλεπτες εξελίξεις στο ΚΙΝ.ΑΛΛ. και η υποβολή υποψηφιότητας του Γ. Παπανδρέου δίνουν έναν ιδιαίτερο τόνο στις κυοφορούμενες εξελίξεις. Θα δούμε επαναπατρισμό ψηφοφόρων ή αποσυσπείρωση;
Το εκλογικό σύστημα για τις επόμενες εκλογές ευνοεί την παρουσία πολλών κομμάτων, άρα και το ενδεχόμενο πολυκομματικής κυβέρνησης. Το είδος αυτό κυβέρνησης αποτελεί για κάποιους ευκαιρία για ευρύτερη συνεργασία. Αλλοι μεν τη θεωρούν σκαλοπάτι για την εξουσία –με τις κατάλληλες συμμαχίες– άλλοι δε ευκαιρία για να εφαρμόσουν ένα πρόγραμμα που θα εμπεριέχει και στοιχεία από τα προγράμματα των άλλων κομμάτων. Στην Ελλάδα δυστυχώς δεν έχουμε παραδείγματα κομματικής συνεργασίας, πράγμα που συμβαίνει σε πολλές χώρες του κόσμου και κατά κύριο λόγο στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Εδώ από την επαύριο των εκλογών μιλούν για τις επόμενες. Το φαινόμενο αυτό δεν υπερβαίνει τις αντιθέσεις, δεν μειώνει τους ανταγωνισμούς –πραγματικούς ή τεχνητούς– με αποτέλεσμα να έχουμε μια αστάθεια στο πολιτικό γίγνεσθαι και μια αβεβαιότητα στους πολίτες για μια σωστή πορεία της χώρας μας. Κλίμα επικίνδυνο για τη δημοκρατία μας, αφού την υπονομεύει, νοθεύει τη λειτουργία της και απογοητεύει τον κόσμο.
Ετσι, μιλάμε για «κοψοχέρηδες», για μετανοημένους, για απογοητευμένους. Πικραμένοι γιατί διαψεύστηκαν οι ελπίδες τους, μπαίνουν στο κουκούλι τους και αναμασούν την πίκρα τους. Τα βάζουν με τους θεσμούς αλλά και με πολιτικούς που εξελέγησαν με την ψήφο τους. Για να λειτουργήσουν σωστά οι θεσμοί πρέπει να τους υπερασπίζεσαι. Τους πολιτικούς που δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες σου μπορείς να τους αλλάξεις, να μην τους ψηφίσεις, να θέσεις εσύ υποψηφιότητα…
Η εξ αποστάσεως κριτική είναι ανέξοδη αλλά και αναποτελεσματική, η εκ του σύνεγγυς, γόνιμη και καρποφόρα. Τόλμη χρειάζεται και αρετή.
* φιλολόγος-συγγραφέας
