Ηταν ένα μπρα ντε φερ σε πλήρη εξέλιξη. Από τη μία, η πρόεδρος της Κομισιόν να υπερασπίζεται το ευρωπαϊκό Δίκαιο και το κράτος δικαίου στην Ε.Ε., και από την άλλη, ο Πολωνός πρωθυπουργός να δηλώνει ότι η χώρα του θέλει να παραμείνει εντός της ευρωπαϊκής οικογένειας αλλά με περιορισμένες αρμοδιότητες από Κομισιόν και Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Η συζήτηση στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο δεν ήταν εύκολη για καμία από τις δυο πλευρές. Η Βαρσοβία βρίσκεται σε ανοιχτό πόλεμο με τις Βρυξέλλες εδώ και χρόνια, εξαιτίας των δικαστικών μεταρρυθμίσεων που εφάρμοσε το κυβερνών Κόμμα Δικαίου και Δικαιοσύνης (PiS) οι οποίες, κατά την Ε.Ε., παραβίασαν κατάφωρα την ανεξαρτησία της πολωνικής Δικαιοσύνης και την αρχή διάκρισης των εξουσιών.
Πολλά ακόμα «επεισόδια» ήρθαν να προστεθούν στο μεταξύ (όπως οι νόμοι κατά των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων) μέχρι την 7η Οκτωβρίου, όταν το ανώτατο δικαστήριο, στελεχωμένο από το PiS, και άρα προσκείμενο στην πολωνική εξουσία, έκρινε ορισμένα άρθρα των ευρωπαϊκών συνθηκών «ασύμβατα» με το πολωνικό Σύνταγμα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως τοποτηρητής των ευρωπαϊκών συνθηκών, ετοιμάζει την απάντησή της. Η απόφαση του συνταγματικού δικαστηρίου της Πολωνίας για πρώτη φορά αμφισβητεί την υπερίσχυση του ευρωπαϊκού Δικαίου θέτοντας υπαρξιακά διλήμματα για την Ε.Ε. Είναι κάτι που ακούστηκε και κατά το Brexit και, πλέον, το βασικό αντανακλαστικό των Βρυξελλών σε τέτοιες προκλήσεις είναι η επίθεση. «Το κράτος δικαίου είναι η κόλλα που ενώνει την ένωσή μας, είναι απαραίτητο για τις αξίες στις οποίες βασίζεται η ένωσή μας – δημοκρατία, ελευθερία, ισότητα και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων…», είπε στην ομιλία της ενώπιον των ευρωβουλευτών η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Περιέγραψε τα εργαλεία που έχει στη διάθεσή της η Κομισιόν για να προστατεύσει τα χρήματα των Ευρωπαίων και να υπερασπιστεί τη δημοκρατία.
Τρεις είναι οι βασικές επιλογές της Επιτροπής. Η πρώτη αφορά την έναρξη της διαδικασίας επί παραβάσει σε βάρος της Πολωνίας, που επισύρει ημερήσια πρόστιμα. Η δεύτερη επιλογή είναι η ενεργοποίηση του άρθρου 7 κατά της Βαρσοβίας, που μπορεί να αναστείλει το δικαίωμα ψήφου στο Συμβούλιο. Κάτι τέτοιο, όμως, απαιτεί ενισχυμένη πλειοψηφία που δεν αναμένεται να υπάρξει λόγω Ουγγαρίας.
Το πιο βασικό εργαλείο, όμως, της Κομισιόν είναι ο νέος μηχανισμός αιρεσιμότητας που μπορεί να οδηγήσει σε πάγωμα των κονδυλίων της Ε.Ε. Ηδη οι ευρωβουλευτές πιέζουν για την ενεργοποίηση της συγκεκριμένης επιλογής.
Μιλώντας πολύ παραπάνω από τον χρόνο που είχε στη διάθεσή του, ο Πολωνός πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέτσκι δήλωσε ότι η θέση της Πολωνίας είναι στην Ευρώπη, αλλά προειδοποίησε κατά της απειλής περικοπών χρηματοδότησης. «Είναι απαράδεκτο να μιλάμε για οικονομικές κυρώσεις… Δεν θα επιτρέψω στους πολιτικούς της Ε.Ε. να εκβιάζουν την Πολωνία. Ο εκβιασμός δεν πρέπει να αποτελεί μέθοδο άσκησης πολιτικής», είπε.
Πέρα από την Ουγγαρία, η Πολωνία έχει και άλλους συμμάχους. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και η Γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ πίεσαν αμφότεροι τον πρόεδρο του Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, να κρατήσει το θέμα εκτός ατζέντας της συνόδου κορυφής που αρχίζει αύριο στις Βρυξέλλες. Η Βαρσοβία πάντοτε λειτουργούσε ως δορυφόρος της Γερμανίας, ενώ καθόλου τυχαίο δεν θεωρείται το γεγονός ότι την περασμένη εβδομάδα η γαλλική κρατική εταιρεία EDF προσφέρθηκε να κατασκευάσει πυρηνικούς αντιδραστήρες στην Πολωνία.
Η πίεση των ευρωβουλευτών είναι μεγάλη. Σε ένα ψήφισμα που υπογράφηκε από το ΕΛΚ, τους Σοσιαλιστές, τους Πράσινους, τους Φιλελεύθερους και την Αριστερά καλούν για αυστηρά μέτρα σε βάρος της Βαρσοβίας. Η τελική επιλογή ανήκει στην Κομισιόν, αλλά η συζήτηση αύριο στη σύνοδο κορυφής θα παίξει καθοριστικό ρόλο.
