Μάρτιο του 1942, στην επιταγμένη από τους ναζί Λεωφόρο Αλεξάνδρας δόθηκε από τους κατακτητές άδεια τέλεσης παιχνιδιού, φιλικού βέβαια (δεν υπήρχαν επίσημες διοργανώσεις), μεταξύ Παναθηναϊκού – ΑΕΚ. Διψασμένος ο κόσμος, όπως αποδείχτηκε, και για να ξαναδεί ποδόσφαιρο αλλά κυρίως για να εκφράσει την προσμονή της ελευθερίας, κατέκλυσε τις εξέδρες (15.500 θεατές). Οι διαθέσιμοι παίκτες των δύο μεγάλων ομάδων της πρωτεύουσας συμφώνησαν «στη συνάντησή τους μία ώρα πριν από την προγραμματισμένη ώρα έναρξης» το μεγαλύτερο ποσοστό των εσόδων (ναι, υπήρχε συμβολικό αντίτιμο εισιτηρίου) να μπει στο ταμείο του Νοσοκομείου «Σωτηρία».
«Με Ελληνα διαιτητή», ήταν το κοινό αίτημα προς τους κατακτητές. Τίποτα από αυτά δεν επετράπη! Οι Γερμανοί, ουσιαστικά οι διοργανωτές του παιχνιδιού, όρισαν Αυστριακό διαιτητή. Ναι, ήταν, σε καιρό ειρήνης, διαιτητής ποδοσφαίρου στο αυστριακό πρωτάθλημα, παράλληλα αξιωματικός των κατοχικών δυνάμεων και είχε κλείσει έναν χρόνο παρουσίας στη σκλαβωμένη Ελλάδα. Κλήθηκε, λοιπόν, από τους συμμάχους Γερμανούς λίγη ώρα πριν από τη σέντρα να… απονείμει δικαιοσύνη εντός αγωνιστικού χώρου (πόσο σαρκαστικό ηχεί αυτό!). «Δεν δικαιούστε μέρος από τα έσοδα», ειπώθηκε προς τους ήδη φέροντες ποδοσφαιρική αμφίεση παίκτες των δύο ομάδων. Δυσάρεστη έκπληξη που απαντήθηκε από τους αρχηγούς των δύο ομάδων. Ο Τάσος Κρητικός του Παναθηναϊκού μαζί με τον Κλεάνθη Μαρόπουλο της ΑΕΚ έσπευσαν προς την εξέδρα, κατήγγειλαν με δυνατή φωνή τις απαγορεύσεις. Ο Κλεάνθης Μαρόπουλος ανακαλούσε τη δεκαετή μνήμη του το 1952 προς την εφημερίδα «Αθλητική Ηχώ»:
«Μαζί οι δυο ομάδες είχαμε βγει στον αγωνιστικό χώρο, αλλά αντί να παίξουμε το προγραμματισμένο φιλικό πήγαμε στις εξέδρες, ανεβήκαμε στις εξέδρες, μιλούσαμε στον κόσμο για τις απαγορεύσεις των Γερμανών. Ο κόσμος, αρχικά, άκουγε προσεκτικά, αμέσως μετά συνέβη αυτό που, αλήθεια, ούτε εμείς οι παίκτες μπορούσαμε να φανταστούμε! Αγανακτησμένοι οι φίλαθλοι ξήλωσαν τις (σ.σ: ξύλινες) εξέδρες, όρμησαν στον αγωνιστικό χώρο, δεν άφησαν τίποτα όρθιο… Στη συνέχεια βγήκαν όλοι μαζί στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας και σχημάτισαν αντιφασιστική διαδήλωση με κατεύθυνση προς την Ομόνοια. Με συνθήματα υπέρ της ελευθερίας και όχι υπέρ του ποδοσφαίρου. Πλησίαζαν την Ομόνοια από την Πατησίων όταν εμφανίστηκαν Γερμανοί στρατιώτες και τους διέλυσαν».
Ενας από τους παίκτες εκείνης της ΑΕΚ, πρωταθλήτριας 1939, 1940, ο Σπύρος Κοντούλης σκοτώθηκε ενώ είχε πορεία προς τον τοίχο της Καισαριανής τον Ιούνιο του 1944. Η ίδια αντιφασιστική λαϊκή κινητοποίηση (περί αυτής επρόκειτο, το ποδόσφαιρο ήταν απλά το έρεισμα) είναι από τους προπομπούς ελευθερίας, ώς την απελευθέρωση του 1944. Ακολούθησαν αποσπασματικές μεν, αλλά με απαίτηση-όραμα ελευθερίας λαϊκές κινητοποιήσεις.
Παρεμβατικές παρουσίες
Στη διάρκεια της Κατοχής, ποδοσφαιριστές και γενικότερα αθλητές, θαρρείς μετέφεραν, ενισχυμένη βέβαια, στο μέτωπο του πολέμου αλλά και στην αντίσταση εντός μικρών και μεγάλων αστικών κέντρων την αγωνιστικότητα που διδάχτηκαν προπολεμικά στους αγωνιστικούς χώρους. Ο γεννημένος στην Πολωνία αλλά κάτοικος Θεσσαλονίκης μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο Γιώργος Ιβάνοφ, ποδοσφαιριστής, κολυμβητής του Ηρακλή και ονοματοδότης του σημερινού κλειστού γηπέδου της ομάδας στη Θεσσαλονίκη, συγκρότησε τη δική του αντιστασιακή ομάδα. Στις τάξεις της είχε ενταχθεί και ο εμπνευστής του «τριφυλλιού», από το 1918, ως σήματος του Παναθηναϊκού, Μιχάλης Παπάζογλου (1892-1960), αθλητής στίβου και μετά ποδοσφαιριστής του. Τον Παπάζογλου είχαν συλλάβει οι ναζί, τον απελευθέρωσαν το 1943 οι ιδρυτές των τμημάτων ποδοσφαίρου (Καλαφάτης) και μπάσκετ (Γιαννάτος) της «πράσινης» ομάδας.
Ο τερματοφύλακας του Ολυμπιακού Αχιλλέας Γραμματικόπουλος πολέμησε στην Πίνδο, δίπλα στον επιθετικό και αντίπαλό του στο γήπεδο (τι συμβολισμός αλήθεια…) επιθετικό του Παναθηναϊκού Μίμη Πιερράκο. Ο Πιερράκος ήταν ο επιθετικός-φωτιά της προπολεμικής Ελλάδας, πρώτος σκόρερ (18 γκολ σε δέκα παιχνίδια) στο πρωτάθλημα του 1936. Σκοτώθηκε τον Νοέμβριο του 1940 στη μάχη του Πόγραδετς. Στην Κλεισούρα, τον Ιανουάριο του 1941, έχασαν τη ζωή τους ο τερματοφύλακας Νίκος Σωτηριάδης και ο αμυντικός Γιώργος Βατίκης, συμπαίκτες στον ΠΑΟΚ.
Την Τρίτη στη Ριζούπολη
Περισσότερα μπορείτε να ακούσετε για «το ποδόσφαιρο στον πόλεμο και στην Κατοχή» την επόμενη Τρίτη 26 Οκτωβρίου (7 μ.μ.) σε αίθουσα του γηπέδου Ριζούπολης. Το δραστήριο κοινωνικό κύτταρο (περί αυτού πρόκειται), με το ποδοσφαιρικό κίνητρο, ονόματι «Επίσκυρον», το δημιούργημα του παλαίμαχου ποδοσφαιριστή και άλλοτε στελέχους του ΠΣΑΠ Νίκου Μάλλιαρη, οργανώνει το ίδιο αφιέρωμα. Ομιλητές θα είναι, εκτός του ίδιου, οι δημοσιογράφοι-συγγραφείς Γιάννης Γεωργάκης, Νάσος Μπράτσος.
