Η Αϊτή μαραζώνει από τη δράση των συμμοριών

Οι δύο ημέρες γενικής απεργίας στην Αϊτή ήταν επιστέγασμα της απόγνωσης των κατοίκων μπροστά στην έλλειψη καυσίμων και βασικών αγαθών αλλά και στην αυξανόμενη κρίση ασφάλειας μιας χώρας αιχμάλωτης συμμοριών. Εκμεταλλευόμενες το χάος μετά τη δολοφονία τον Ιούλιο του προέδρου Ζοβενέλ Μοΐζ και τον σεισμό που τον Αύγουστο στοίχισε τη ζωή σε περισσότερα από 2.200 άτομα, εντείνουν την εγκληματική τους δράση.

Με πιο πρόσφατη την απαγωγή 17 μελών της αμερικανικής οργάνωσης Christian Aid Ministries, προκαλώντας έτσι τριγμούς στις σχέσεις με τις ΗΠΑ. Την ώρα που οι πολίτες διαμαρτύρονται για τη βία των συμμοριών, οι ηγέτες των πιο βίαιων από αυτές στέλνουν τελεσίγραφα στην κυβέρνηση και αναλαμβάνουν πολιτικό ρόλο ως «σωτήρες του έθνους».

Οι συμμορίες ελέγχουν κάθε πρόσβαση στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις ζητώντας χρήματα για τη μεταφορά καυσίμων. «Η κυβέρνηση δεν ελέγχει τίποτα. Και η κρίση των καυσίμων είναι το τελευταίο παράδειγμα ενός αποτυχημένου κράτους», έλεγε στο AFP ο Αϊτινός οικονομολόγος Ετζέρ Εμίλ. Κρατικές υπηρεσίες έφτασαν να ζητήσουν από τους συμμορίτες να ανοίξουν ανθρωπιστικό διάδρομο για να φτάσουν τα καύσιμα στα νοσοκομεία, καθιστώντας τους «αξιόπιστους» συνομιλητές. Τόσο, ώστε ο Τζίμι Σεριζιέ ή «Barbacue», αρχηγός της G9, μιας συμμαχίας των εννέα ισχυρότερων συμμοριών που ελέγχουν μεγάλο μέρος της πρωτεύουσας, έθεσε ως όρο για να αποκαταστήσει τη ροή καυσίμων την παραίτηση του πρωθυπουργού Αριέλ Ανρί. Την παραίτηση του Ανρί ζήτησε και ο πρόεδρος της Βουλής Ζοζέφ Λαμπέρ, προειδοποιώντας πως «ή οι συμμορίτες θα καταθέσουν τα όπλα ή το κράτος θα αναλάβει να αποκαταστήσει τον νόμο και την τάξη στις γειτονιές».

Ελέγχουν τεράστιες περιοχές

Οι συμμορίες κάθε άλλο παρά πρόθυμες είναι να καταθέσουν τα όπλα. Αντίθετα έχουν αυξήσει την εγκληματική τους δράση, με πιο επικερδή επιχείρηση τις απαγωγές. Ενδεικτικά είναι τα 17 εκατ. δολάρια λύτρα που ζητά η συμμορία 400 Mawozo για την απελευθέρωση των 16 Αμερικανών και 1 Καναδού, μελών της οργάνωσης αρωγής Christian Aid Ministries, τους οποίους απήγαγαν πριν από 15 ημέρες στο Κρουά ντε Μπουκέ, ένα από τα προπύργια της εγκληματικής οργάνωσης. Ο αρχηγός της, Γουίλσον Ζοζέφ, για τον οποίο εδώ και έναν χρόνο υπάρχει ένταλμα σύλληψης, απείλησε πως αν δεν πάρει τα 17 εκατ. δολάρια «θα αδειάσω ένα μεγάλο πιστόλι στο κεφάλι καθενός τους».

Οι συμμορίες έχουν κάνει από τις αρχές του χρόνου 782 απαγωγές, σύμφωνα με το Αϊτινό Κέντρο Ανάλυσης και Ερευνας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (CARDH), υπερδιπλάσιες από όσες έγιναν στο ίδιο διάστημα πέρσι, και οι περισσότερες έγιναν από την 400 Mawozo.

Περισσότερο από το 60% της χώρας και περίπου το 50% της πρωτεύουσας ελέγχονται από ανάλογες συμμορίες. Σε κάποιες περιφέρειες λειτουργούν ως ντε φάκτο κυβέρνηση με δικούς τους θεσμούς, από δικαστήρια και αστυνομία ώς και «φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς» για προστασία. Πολλοί από τους νέους συμμορίτες είναι μόλις 6 ή 7 ετών και είναι «αρχηγοί» όταν φτάνουν στην εφηβεία. Λίγοι επιζούν μετά τα 30 τους.

Ενα μέρος αυτής της βίας οφείλεται στην ακραία φτώχεια. Το 60% του πληθυσμού επιβιώνει με λιγότερα από 2 δολάρια την ημέρα, εκατομμύρια πεινούν, το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 3,3% πέρσι, το εθνικό νόμισμα υποτιμήθηκε κατά 50%, η ανεργία θεριεύει, έτσι που για τους νέους η μόνη διέξοδος μοιάζει να είναι ή οι συμμορίες ή η μετανάστευση.

Πολιτικές διασυνδέσεις

Εκτός από το χρήμα που κινεί τη δράση των συμμοριτών, η κλιμάκωση της βίας σχετίζεται με τις πολιτικές τους διασυνδέσεις. Τον Ιούλιο, κυβερνητική έκθεση σημείωνε πως «κάποια πολιτικά κόμματα καθιερώνουν πελατειακά δίκτυα με ένοπλες ομάδες για να φτάσουν στην εξουσία ή να τη διατηρήσουν». Και το ίδιο ισχύει με θεσμούς του κράτους. Είναι κοινό μυστικό πως αξιωματικοί της αστυνομίας σχετίζονται με τις συμμορίες, λέει στο Α.Ρ. ο Τζέιμς Μπογιάρ του Κρατικού Πανεπιστημίου της Αϊτής, καταγγέλλοντας πολιτικούς και επιχειρηματίες για χρηματοδότηση των συμμοριών.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε με την ανάληψη της προεδρίας από τον Ζοβενέλ Μοΐζ το 2017. «Η κυβέρνησή του αποδυνάμωσε την αστυνομία και τη δικαιοσύνη», λέει στους New York Times ο Πιερ Εσπεράνς του Αϊτινού Δικτύου Προάσπισης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. «Και έπειτα χρησιμοποίησε τις συμμορίες για να αιματοκυλήσουν τον κόσμο στις περιθωριοποιημένες γειτονιές και να εκφοβίσουν αντιπάλους». Σύμφωνα με τον Εσπεράνς, οι επιθέσεις εξαπολύθηκαν με στόχο τον πολιτικό έλεγχο των εκλογών στην πρωτεύουσα που συγκεντρώνει το 40% των ψηφοφόρων.

Από το 2018 οι επιθέσεις των συμμοριών έχουν αφήσει πίσω τους περισσότερους από 600 νεκρούς και αγνοούμενους. Σε πολλές περιπτώσεις σημειώνεται συμμετοχή της αστυνομίας στις δολοφονίες, ακόμη και ενεργών μελών της, τεθωρακισμένων, οπλισμού και χημικών του σώματος. Και σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις έχει τεκμηριωθεί η συμμετοχή μελών της κυβέρνησης του Μοΐζ, συνεχίζει ο Εσπεράνς. Αλλά δεν έχει γίνει καμία σοβαρή έρευνα, καμία σύλληψη, καμία δίκη.

Συμμορίτες σε ρόλο πολιτικών ηγετών

Στην Αϊτή, η βία είναι και όχημα ανάδυσης στην εξουσία. Τρανό παράδειγμα, ο Τζίμι Σεριζιέ της συμμορίας G9, πρώην αστυνομικός, που έχει εμπλακεί στη σφαγή στην παραγκούπολη Σαλίν το 2018 όπου βίασαν γυναίκες, έκαψαν σπίτια και σκότωσαν 70 άτομα. Οπως αποκαλύπτουν οι New York Times, έγγραφο του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ αναφέρει πως η σφαγή οργανώθηκε από υψηλά ιστάμενους αξιωματούχους της Αϊτής που πρόσφεραν όπλα και οχήματα στους συμμορίτες για να τιμωρήσουν τους κατοίκους μιας γειτονιάς οι οποίοι διαμαρτύρονταν κατά της διαφθοράς στην κυβέρνηση.

Ο Σεριζιέ δρα πλέον σαν πολιτικός ηγέτης της χώρας, παρουσιάζοντας τη συμμορία του ως μια επαναστατική οργάνωση που μάχεται κατά της φτώχειας στις περιθωριοποιημένες γειτονιές. Την ίδια ημέρα που απήχθησαν οι 17 ιεραπόστολοι, στις 17 Οκτωβρίου, ημέρα αφιερωμένη στη μνήμη του ιδρυτή της χώρας, συμμορίες άνοιξαν πυρ κατά του κομβόι της κυβέρνησης ματαιώνοντας τον επίσημο εορτασμό, με τον Σεριζιέ να συνεχίζει την τελετή σαν αρχηγός κράτους, περιτριγυρισμένος από ένοπλους κουκουλοφόρους μπροστά στις κάμερες. Δεν είναι λίγοι όσοι στοιχηματίζουν πως στις επόμενες εκλογές ίσως είναι υποψήφιος.