Πολλοί έσπευσαν να προεξοφλήσουν τον πολιτικό θάνατο του Ζόραν Ζάεφ, μετά την αναγγελία της παραίτησής του από την πρωθυπουργία της Βόρειας Μακεδονίας και την ηγεσία του κυβερνώντος κόμματος της Σοσιαλδημοκρατικής Ενωσης (SDSM) την επομένη της βαριάς ήττας που υπέστη στις δημοτικές εκλογές. Ομως, επειδή εδώ είναι Βαλκάνια, δεν είναι παίξε γέλασε κι επειδή ο Ζάεφ δεν είναι ένας συνηθισμένος πολιτικός σε μια συνηθισμένη χώρα, υπάρχει όχι μόνο παρόν, αλλά και μέλλον για τον 48χρονο δις πρωθυπουργό. Αλλωστε, αυτό δείχνει και το παρελθόν του. Ο Ζάεφ είναι από τους ελάχιστους πρωθυπουργούς στην Ευρώπη που ξεκίνησε από τόσο χαμηλά και έφτασε τόσο μακριά.
Γεννήθηκε το 1974 στο Μούρτινο, ένα μικρό χωριό 2.000 κατοίκων κοντά στο τριεθνές με τη Βουλγαρία και την Ελλάδα και δούλευε στα χωράφια μαζί με τα τέσσερα αδέλφια του και τους γονείς του, Στόγιαν και Ιβάνκα. Μετακόμισε στην κοντινή πόλη της Στρούμνιτσα, όπου τελείωσε το Γυμνάσιο. Στα ταραγμένα χρόνια της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας βρέθηκε στα Σκόπια, όπου αποφοίτησε το 1997 από τη Σχολή Οικονομικών Επιστημών, ενώ είχε ήδη γίνει μέλος (1996) της νεολαίας του SDSM. Επέστρεψε στη Στρούμνιτσα, παντρεύτηκε νέος, αναδείχθηκε δυο φορές πρόεδρος της τοπικής οργάνωσης του κόμματος και το 2005 εξελέγη δήμαρχος της Στρούμνιτσα, ένα αξίωμα που κράτησε μέχρι το 2016. Την ίδια περίοδο, ανέβηκε στην ιεραρχία του κόμματος, εξελέγη βουλευτής το 2003 και το 2005 και έγινε αντιπρόεδρος στο κόμμα (2005-2008).
Οταν, το 2013, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα έχασε τις δημοτικές εκλογές και ο ηγέτης –και ιδρυτής– του κόμματος, Μπράνκο Τσερβένκοφσκι, παραιτήθηκε από την ηγεσία του SDSM (που ήταν μετεξέλιξη του Κομμουνιστικού Κόμματος), το κόμμα μπήκε σε περίοδο εσωστρέφειας και εσωτερικής αντιπαράθεσης. Το χωριατόπαιδο από τη Στρούμνιτσα, πέρα από κάθε πρόβλεψη, κατάφερε να κερδίσει την ηγεσία, καθώς οι βαρόνοι του κόμματος ήταν πολύ απασχολημένοι να υπονομεύουν ο ένας τον άλλο. Ομως, ακόμη και μετά την εκλογή του Ζόραν Ζάεφ στην ηγεσία, λίγοι ήταν εκείνοι που πίστευαν ότι αυτό το χωριατόπαιδο θα μπορούσε να επαναφέρει τους Σοσιαλδημοκράτες στην εξουσία.
Ωστόσο, ακόμα μια φορά, ο Ζάεφ τούς διέψευσε. Παρά την ήττα του στις εκλογές του 2014, εκλογές που κέρδισε ο εθνικιστής Γκρούεφσκι με εκτεταμένη νοθεία, ο Ζάεφ κατάφερε να συσπειρώσει το κόμμα του και να φθείρει τον αντίπαλό του. Αποκάλυψε το σκάνδαλο των υποκλοπών, δίνοντας στη δημοσιότητα στοιχεία που έδειχναν ότι το σύστημα Γκρούεφσκι παρακολουθούσε 20.000 πολιτικούς αντιπάλους αλλά και επιχειρηματίες, ακόμη και στελέχη του δικού του κόμματος και, εν μέσω πολιτικής κρίσης, ο Γκρούεφσκι, πιεσμένος από τη μαχητική αντιπολίτευση του Ζάεφ αλλά και από την Ε.Ε., αναγκάστηκε να αποδεχθεί τη διεξαγωγή εκλογών. Τον Δεκέμβριο του 2016 οι εθνικιστές κέρδισαν την σχετική πλειοψηφία, πήραν μόλις δύο έδρες περισσότερες από τους Σοσιαλδημοκράτες, όμως δεν κατάφεραν να σχηματίσουν κυβέρνηση. Εν μέσω διαβουλεύσεων για την εκλογή προέδρου της Βουλής, τον Απρίλιο του 2017, ένα αφιονισμένο πλήθος εθνικιστών εισέβαλε στη Βουλή για να αποτρέψει την εκλογή του πρώτου Αλβανού προέδρου και επιτέθηκαν σε βουλευτές. Μεταξύ των τεσσάρων τραυματιών μελών του Κοινοβουλίου ήταν και ο Ζόραν Ζάεφ.
Ο ηγέτης των Σοσιαλδημοκρατών έκανε τότε το πολιτικό άνοιγμα στην αλβανική μειονότητα και υποσχέθηκε ισονομία και σεβασμό των δικαιωμάτων, με αποτέλεσμα τον Μάιο του 2017 να εκλεγεί ο Ζόραν Ζάεφ πρωθυπουργός, με την ψήφο και των τεσσάρων αλβανικών κομμάτων που είχαν εκπροσώπους στο Κοινοβούλιο. Ηταν το τέλος της εποχής Γκρούεφσκι.
Ομως το μεγάλο επίτευγμα του Ζόραν Ζάεφ δεν ήταν τόσο η ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ των Σλαβομακεδόνων και των Αλβανών όσο η ομαλοποίηση των σχέσεων με την Ελλάδα μέσω της Συμφωνίας των Πρεσπών (2018), που άνοιξε τον δρόμο για την ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε.
Ομως, όταν τον Οκτώβριο του 2019 η Ε.Ε., με προεξάρχουσα τη Γαλλία, αθέτησε την υπόσχεσή της να αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τη Βόρεια Μακεδονία (και την Αλβανία), ο Ζάεφ, σε ένδειξη διαμαρτυρίας, παραιτήθηκε από πρωθυπουργός και η χώρα οδηγήθηκε σε εκλογές τις οποίες κέρδισε και πάλι ο Σοσιαλδημοκράτης ηγέτης και τον Ιούλιο του 2020 σχημάτισε και πάλι κυβέρνηση συνασπισμού. Παρ’ όλα αυτά, και πάλι, το ευρωπαϊκό όνειρο σταμάτησε, με βουλγαρικό βέτο.
Η ήττα του Ζάεφ στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές δεν αφορά μόνο την αθετημένη υπόσχεση της Ε.Ε. Είναι αποτέλεσμα και της φθοράς, των προσδοκιών στην οικονομία που δεν επαληθεύθηκαν, της πολύ κακής αντιμετώπισης της κρίσης του κορονοϊού, της συνεχιζόμενης διαφθοράς. Ωστόσο, το κλειδί στις εξελίξεις είναι η άρση του βουλγαρικού βέτο. Κι ο ρόλος του Ζάεφ σε μια διαπραγμάτευση με τη Βουλγαρία θα είναι κομβικός, ιδίως αν εκλεγεί σε λίγες ημέρες μια νέα κυβέρνηση στη Σόφια που θα είναι διατεθειμένη να κάνει τον συμβιβασμό με τα Σκόπια. Οχι, ο Ζόραν Ζάεφ έχει ακόμη δρόμο, είναι πολύ νωρίς για να γράψει κάποιος τη βιογραφία του.
Γιατί τoν επιλέξαμε
Μπορεί να παραιτήθηκε μετά την ήττα στις δημοτικές εκλογές, αλλά είναι πολύ σκληρός για να πεθάνει…
