Ο «Γαλαξίας» του Μίκη με τα ντοκουμέντα του αρχείου του

Συμφωνικός. Των ποιητών. Του θεάτρου και του σινεμά. Οπερα και μπαλέτο. Πολιτικός. Εξορίες. Διαδηλώσεις. Διανοούμενος. Του κόσμου όλου. Αυτές είναι μερικές από τις 16 ενότητες στην πρώτη έκθεση από το προσωπικό αρχείο του Μίκη Θεοδωράκη με τίτλο «Ο Γαλαξίας μου», που εγκαινιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής πριν από μερικούς μήνες για τα 96 χρόνια του συνθέτη, συνέπεσε με το θλιβερό γεγονός του θανάτου του και συνεχίζεται μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου.

Δεκαέξι ενότητες που και πάλι φαίνονται λίγες για να χωρέσουν ένα γιγάντιο έργο και μια γεμάτη ζωή, σχεδόν ενός αιώνα, συνυφασμένη με τους αγώνες ενός λαού κι ενός τόπου για δικαιοσύνη, ισότητα και ελευθερία. Ομως αν ήταν να ξεχωρίσουμε μία, αυτή θα ήταν η ενότητα «Τραγούδι: ο θρόνος του λαού». Αυτός ο θρόνος του λαού προσδιορισμένος από έναν μεγαλόπνοο συνθέτη που «ερωτεύτηκε» τη συμφωνική μουσική, έβλεπε το έργο του ως ένα ενιαίο σύνολο και ταυτόχρονα υπηρέτησε μοναδικά το λαϊκό τραγούδι, θεωρώντας κυρίαρχο στοιχείο μέσα σε όλο του το έργο τη μελοποίηση της ποίησης.

Μέσα από τα εκατοντάδες τεκμήρια, ιδιόγραφα σημειώματα, ιστορικά ντοκουμέντα, παρτιτούρες, βιβλία, φωτογραφίες, σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό και προσωπικά αντικείμενα προβάλλει ο άνθρωπος, οι συνθήκες που έζησε, οι φυλακίσεις, η αναμέτρηση της γενιάς του με τον φασισμό και οι αγώνες μέχρι την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.

Αδύνατος ο απολογισμός ακόμη και αυτής της έκθεσης. Στεκόμαστε στο χειρόγραφο με τη συναυλία που σχεδίαζε στον Λυκαβηττό για τον Αύγουστο του 1967 όπου έχει σημειώσει ως συμμετέχοντες τους Χρήστου, Μαρκόπουλο, Λοΐζο, Σαββόπουλο, Λεοντή, Ξαρχάκο, Μαυρουδή, Ξενάκη, Χατζιδάκι, Μητσάκη, Καλδάρα, Τσιτσάνη, σαν ένα προσκλητήριο της ελληνικής μουσικής και ένα μεγάλο «αν» της Ιστορίας να μένει ασυμπλήρωτο.

«Εμένα η μουσική μου είναι υπαρξιακή, βιωματική. Δεν με ενδιαφέρουν οι κανόνες. Δεν θα καταλάβει κανείς την Πρώτη Συμφωνία αν δεν ξέρει την ψυχική κατάσταση του ανθρώπου που τη συνέθεσε. Δεν νομίζω να έχει γραφτεί άλλη συμφωνία σε σκηνή στρατοπέδου. Για μένα ήταν ένας πρωτότυπος μηχανισμός λύτρωσης. Κανείς δεν το καταλάβαινε αυτό. Εγώ απομονωνόμουν, λυτρωνόμουν και γλίτωνα την τρέλα» είναι τα λόγια του συνθέτη, πάνω από τις αφίσες που καλούν στην απελευθέρωσή του και απέναντι από το κάλεσμά του στον λαό να βγει στους δρόμους για να μην περάσει ο φασισμός.

Και, τέλος, στη βιτρίνα με τις διακρίσεις που είχε λάβει για το έργο του, που παίχτηκε σε όλο τον κόσμο, σημειώνεται: «Γενικώς τα βραβεία, οι τιμές αυτές όλες δεν με αφορούν καθόλου. Πάντοτε με δυσφορία πηγαίνω σε αυτά. Εγώ έχω ζήσει όλη αυτή την αγάπη και αυτό μου φτάνει. Για εμάς τους συνθέτες το ωραιότερο είναι να ακούς ένα στάδιο να τραγουδά τα τραγούδια σου. Κι εγώ το έχω ακούσει αυτό όχι μόνο στην Ελλάδα μα και σε ξένα μέρη».

Ο ίδιος είχε εμπιστευτεί το 1997 στη Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη» του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής» το πλήρες αρχείο του, το οποίο έχει ψηφιοποιηθεί στο σύνολό του καθιστώντας το έργο του προσβάσιμο στο Διαδίκτυο για όποιον ενδιαφέρεται ενώ η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Οργανισμό Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.

Η μουσικολόγος, υπεύθυνη για το αρχείο του Μίκη, Βάλια Βρακά, μας μίλησε για το βάρος και την τιμή αυτής της ογκωδέστατης κληρονομιάς που φτάνει με τα χειρόγραφα και τις παρτιτούρες τα 100.000 τεκμήρια, περισσότερες από 200.000 σελίδες, «τόσες που και ο ίδιος είχε εντυπωσιαστεί όταν την ψηφιοποιήσαμε και του το είπαμε, δεν καταλάβαινε πόσο δραστήριος ήταν προς κάθε κατεύθυνση…».

Μνημονεύει τη στήριξη που είχε αυτός ο σημαντικός άνθρωπος από την οικογένειά του, «αφού και οι σημαντικοί άνθρωποι χρειάζονται στήριξη», φωτίζοντας μια προσωπική πτυχή: το γεγονός ότι ο πατέρας του τον θαύμαζε και ήδη από τη δεκαετία του 1940 συγκέντρωνε όλα τα αποκόμματα του Τύπου, τα αποδελτίωνε και του τα έφτιαχνε σε δερματόδετους τόμους. «Εχουμε 330 τέτοιους τόμους με εκατομμύρια αποκόμματα, μικρά και μεγάλα, από εφημερίδες ελληνικές και του εξωτερικού όπου ξεδιπλώνεται η προσωπικότητα αλλά και η Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Το συγκινητικό είναι ότι πολλές φορές τού έγραφε και μία αφιέρωση. Εκθέτουμε μάλιστα έναν τέτοιο τόμο από την περίοδο της φυλάκισης στον Ωρωπό στην ενότητα για τους οικείους όπου καταγράφει πόσες φορές επιχείρησε να τον δει, για να τα καταφέρει μόνο μία…».

Τι ξεχωρίζει; «Εχω μπει στην έκθεση χιλιάδες φορές αλλά στρίβοντας και βλέποντας στην άκρη το κοστούμι που φορούσε και στο φόντο να παίζει η συναυλία του στο “Καραϊσκάκη” είναι σαν να τον βλέπεις να είναι εκεί» μας λέει.

Τι να πει κανείς για τον Μίκη. Και το άξιος εστί, λίγο είναι…

⚫ INFO: Σχεδιασμός/Επιμέλεια έκθεσης: Ερατώ Κουτσουδάκη. Συντονισμός: Αλέξανδρος Χαρκιολάκης. Επιστημονική επιμέλεια: Στεφανία Μεράκου, Βάλια Βρακά. Διάρκεια έως 30 Οκτωβρίου. Τρίτη-Σάββατο 11.00-19.00. Ελεύθερη είσοδος με δελτία εισόδου κατόπιν ηλεκτρονικής κράτησης στο www.megaron.gr. Στους χώρους τηρούνται όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα προστασίας.