Στρατηγική αυτονομία

H συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης δεν είναι καινούργια στο λεξιλόγιο της Ε.Ε., πολύ περισσότερο αφού η παρούσα Ευρωπαϊκή Επιτροπή φιλοδοξεί να είναι μια «γεωπολιτική Επιτροπή». Πριν όμως η συζήτηση, που άνοιξε ξανά με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις στο Αφγανιστάν και την αναγνώριση της ανάγκης δημιουργίας μιας δύναμης ταχείας επέμβασης, μετατραπεί σε απλουστευτικούς διαχωρισμούς ανάμεσα σε γεωπολιτικά… χορτοφάγους και σε κρεατοφάγους, ας αναγνωρίσουμε την πραγματικότητα. Απουσιάζει μια κοινή στρατηγική κουλτούρα ανάμεσα στα κράτη-μέλη.

Η ανάπτυξη μιας τέτοιας κουλτούρας ίσως να είναι το πιο δύσκολο εγχείρημα, ιδιαίτερα στα ευαίσθητα θέματα της ασφάλειας και της άμυνας. Είναι θέμα Ιστορίας. Είναι θέμα γεωγραφίας. Μόνο που αυτές ενίοτε δείχνουν τον δρόμο. Η σαφής αναγνώριση της ανάγκης προστασίας των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε. με σεβασμό στο ευρωπαϊκό και στο διεθνές Δίκαιο, για παράδειγμα, δεν ήταν τόσο αυτονόητη πριν από τα γεγονότα του 2020 στον Εβρο και την ανάδειξη από τον Κυριάκο Μητσοτάκη του θέματος της εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού ως διακυβεύματος που αφορούσε ολόκληρη την Ευρώπη.

Την ίδια ώρα, η πανδημία απέδειξε και στους πιο δύσπιστους, που ενδεχομένως να αισθάνονται πιο ευνοημένοι από την ευρωπαϊκή γεωγραφία, ότι η συζήτηση περί στρατηγικής αυτονομίας αρχίζει πάντα από την ατζέντα της ασφάλειας και της άμυνας, αλλά εντέλει την υπερβαίνει. Αν ανασύρει κανείς μνήμες από την πρώτη περίοδο της πανδημίας και τον πόλεμο των υγειονομικών υλικών προστασίας, θα αντιληφθεί τη σημασία της αυτονομίας. Και η προμήθεια των εμβολίων σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν μπορεί παρά να θυμίζει πόσα χιλιόμετρα έχουν διανυθεί από τότε.

Τι σημαίνει, όμως, ανάπτυξη μιας κοινής στρατηγικής κουλτούρας σε μια Ευρώπη ομαδοποιήσεων; Τι σημαίνει «γεωπολιτική» Ευρώπη; Μια Ευρώπη καταρχάς που θα ανοίγει το βλέμμα μπροστά. Που δεν θα πιστεύει ότι αν κάτι δεν συμβαίνει μέσα στα σύνορά της είναι μακριά της ή δεν μπορεί να χτυπήσει την πόρτα της. Η πρώτη αντίδραση απέναντι στις εξελίξεις στο Αφγανιστάν δείχνει ότι αυτό έχει γίνει αντιληπτό. Εμμέσως πλην σαφώς, αναγνωρίζεται ότι δεν μπορεί να επαναληφθεί ένα 2015.

Επιστρέφοντας στην Ανατολική Μεσόγειο, το περασμένο καλοκαίρι της μεγάλης έντασης με την Τουρκία, δεν ήταν πολλοί πρόθυμοι να αντιληφθούν ότι το ζήτημα υπερέβαινε μια «παραδοσιακή» ελληνοτουρκική κρίση. Το διακύβευμα, επέμεινε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ήταν πολύ μεγαλύτερο. Και αφορούσε την αναθεωρητική και κατά παράβαση κάθε έννοιας Διεθνούς Δικαίου και καλής γειτονίας συμπεριφορά μιας χώρας που θέλει να είναι υποψήφια για ένταξη στην Ευρώπη εναντίον μιας χώρας που είναι κράτος-μέλος της Ενωσης, σε μια περιοχή ζωτικού στρατηγικού συμφέροντος για την Ευρώπη.

Εντέλει, οι Ευρωπαίοι αντελήφθησαν το διακύβευμα. Πλέον η διασύνδεση της τουρκικής συμπεριφοράς έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου με τα «καρότα» και τα «μαστίγια» της Ευρώπης, η διττή προσέγγιση στις ευρωτουρκικές σχέσεις αποτελεί κεκτημένο.

Ούτε αυτό ήταν αυτονόητο. Η Ανατολική Μεσόγειος θα μπορούσε να είναι οδηγός σε αυτή τη συζήτηση. Οπως τόνισε ο πρωθυπουργός στην ομιλία του στην 76η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να αναλαμβάνει και η ίδια «δύσκολες αποστολές» σε περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπου το ΝΑΤΟ ή ο ΟΗΕ δεν θα έχουν παρουσία, αλλά η Ευρώπη πρέπει να έχει.

Οι προκλήσεις για την Ευρώπη, γεωπολιτικές και άλλες, αυξάνονται. Και η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι πολιτική, αν η Ευρώπη θέλει να είναι ένας παίκτης με πραγματικό γεωπολιτικό ανάστημα. Αν δηλαδή δεν θέλει να βρεθεί στο πίσω κάθισμα σε έναν κόσμο που αλλάζει και για ζητήματα που αγγίζουν βασικές και θεμελιώδεις αξίες της. Διότι, ως γνωστόν, η φύση απεχθάνεται το κενό.

* Αναπληρώτρια κυβερνητική εκπρόσωπος