Κέρδισε την πρωτιά, τώρα ψάχνει εταίρους

«Τα καταφέραμε», είπε περιχαρής ο Γιόνας Γκαρ Στέρε, επικεφαλής του Εργατικού Κόμματος και προσεχώς πρωθυπουργός της Νορβηγίας αργά το βράδυ της Δευτέρας, αφού κλείδωσε μια καθαρή νίκη έναντι της απερχόμενης Συντηρητικής πρωθυπουργού Ερνα Σόλμπεργκ. Τα κατάφερε τέσσερα χρόνια μετά την εκλογική ήττα του 2017 κι εφτά μετά την άνοδό του στην ηγεσία του κόμματος, αφότου ο προκάτοχός του και πρώην πρωθυπουργός Γενς Στόλτενμπεργκ άφησε την εγχώρια πολιτική για να αναλάβει τη θέση του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ.

Στο εξής, αυτός ο 61χρονος εκατομμυριούχος, που ασπάστηκε τη σοσιαλδημοκρατία στα φοιτητικά του χρόνια και υπόσχεται να εργαστεί για τους «απλούς ανθρώπους» και να αμβλύνει τις κοινωνικές ανισότητες που οξύνθηκαν ύστερα από οχτώ χρόνια δεξιάς διακυβέρνησης, θα πρέπει να καταφέρει να κερδίσει άλλο ένα στοίχημα: να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού με άλλα κόμματα τα οποία δεν ομονοούν απαραίτητα μεταξύ τους.

Οι πιθανοί εταίροι

Οι Εργατικοί έλαβαν το 26,4% των ψήφων και 48 από τις 160 έδρες της Βουλής. Για την ιστορία, μία έδρα λιγότερη συγκριτικά με τις εκλογές του 2017 όπου ναι μεν ήρθαν πρώτοι, αλλά δεν μπόρεσαν να σχηματίσουν κυβέρνηση. Ο Στέρε δήλωσε ανοιχτός για συνομιλίες με όλες τις δυνάμεις «που επιθυμούν την αλλαγή», αν και πρόσθεσε ότι θεωρεί «φυσικούς εταίρους» του το Κεντρώο Κόμμα και τη Σοσιαλιστική Αριστερά. Κάτι όχι τόσο απλό όσο ακούγεται.

Πολλά διεθνή, αλλά κι εγχώρια ΜΜΕ χαρακτήρισαν αυτή την εκλογική αναμέτρηση ως «εκλογές του κλίματος», καθώς η περιβαλλοντική ατζέντα και το αίτημα για μια πράσινη μετάβαση στην πετρελαιοπαραγωγό χώρα κυριάρχησαν στην προεκλογική ατζέντα. Αν και το εκλογικό αποτέλεσμα δεν δικαίωσε πλήρως τον τίτλο των ΜΜΕ. Το ευρωσκεπτικιστικό Κεντρώο Κόμμα, που γνώρισε τη σημαντικότερη άνοδο (ήρθε τρίτο με 13,6% και 9 επιπλέον έδρες) τάσσεται υπέρ της συνέχισης της εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων πετρελαίου, αν και αποδέχεται την ανάγκη για μια «κλιματικά ουδέτερη» βιομηχανία.

Οι Συντηρητικοί, που ήρθαν δεύτεροι, θέλουν να συνεχίσει η χώρα την εκμετάλλευση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου και πέραν του 2050, χρονιά-ορόσημο την οποία έχει θέσει η Ε.Ε. -στην οποία, υπενθυμίζουμε, δεν ανήκει η Νορβηγία- για την απεξάρτησή της από το πετρέλαιο. Τα δύο κόμματα που υποστηρίζουν ανοιχτά τη σύντομη μετάβαση στην πράσινη οικονομία, η Σοσιαλιστική Αριστερά και οι Πράσινοι είδαν μικρή αύξηση στην εκλογική τους δύναμη (συν δύο έδρες το καθένα), η οποία όμως δεν μαρτυρά μια ουσιαστική επιθυμία των Νορβηγών πολιτών να αποχαιρετήσουν τη σημαντικότερη πλουτοπαραγωγική τους πηγή. Ειδικά οι Πράσινοι, αν και προεκλογικά εμφανίζονταν πολλά υποσχόμενοι, πήραν μόλις το 3,8% των ψήφων.

Οι Νορβηγοί φαίνονται να διακατέχονται από το εξής παράδοξο: από τη μία μεριά είναι από τους πιο συνειδητοποιημένους λαούς ως προς το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, από την άλλη όμως δεν σκοπεύουν να απαρνηθούν εύκολα την ευημερία που τους προσφέρει το πετρέλαιο. Ο μαύρος χρυσός εκπροσωπεί πάνω από το 40% των εξαγωγών της χώρας και το 14% του ΑΕΠ της.

Τα έσοδα από τις πωλήσεις πηγαίνουν σε ένα εθνικό καταπίστευμα ύψους 1,1 τρισ. δολαρίων από το οποίο χρηματοδοτούνται όλες οι υποδομές και το κοινωνικό σύστημα. Τουλάχιστον 200.000 άνθρωποι, περίπου το 6% με 7% του πληθυσμού, απασχολείται στον τομέα της βιομηχανίας του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Λογικό, επομένως, τα αποκαλούμενα «κόμματα εξουσίας» να υποστηρίζουν μια σταδιακή απεξάρτηση από το πετρέλαιο σε βάθος χρόνου και χωρίς συγκεκριμένες προθεσμίες.

Το νορβηγικό παράδοξο

Οπως, για παράδειγμα, το Εργατικό Κόμμα. «Πιστεύω πως το να ορίσουμε τέλος χρόνου για τη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι η λάθος βιομηχανική πολιτική και η λάθος κλιματική πολιτική», είπε ο νικητής των εκλογών Γιόνας Γκαρ Στέρε, ενώ πρόσθεσε πως η κυβέρνησή του θα ακολουθήσει μια «δίκαιη περιβαλλοντική πολιτική που θα μειώνει τις εκπομπές ρύπων και θα δημιουργεί θέσεις εργασίας».

Για να σχηματίσει όμως κυβέρνηση θα πρέπει να κατορθώσει να συγκεράσει τις εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις των Κεντρώων και της Σοσιαλιστικής Αριστεράς ως προς το ζήτημα του πετρελαίου. Η Νορβηγία αντλεί το πετρέλαιο και το φυσικό της αέριο ως επί το πλείστον από τα κοιτάσματα της Βόρειας Θάλασσας. Διαθέτει όμως παράλληλα πλούσια ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα στη θάλασσα Μπάρεντς στον Αρκτικό Κύκλο, τα οποία αποτελούν «κόκκινη γραμμή» για τους οικολόγους. Σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, ένα σημείο συμβιβασμού θα ήταν να μην επεκταθούν οι γεωτρήσεις στον Αρκτικό Κύκλο.

Η Ερνα Σόλμπεργκ θα παραμείνει μεταβατική πρωθυπουργός για όσο διαρκέσουν οι δύσκολες -όπως προβλέπουν όλοι- διαπραγματεύσεις του Στέρε με τους δυνητικούς εταίρους του. Ως πότε; «Για πολλές εβδομάδες, ίσως και μέχρι τα Χριστούγεννα», προέβλεψε ο καθηγητής Πολιτικών Επιστημών Αντερς Τόνταλ Γένσεν στο κρατικό ραδιοτηλεοπτικό κανάλι NRK. Ο Γένσεν μάλιστα δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να αναγκαστεί ο νικητής των εκλογών να αρκεστεί στο τέλος σε μια μάλλον επισφαλή κυβέρνηση μειοψηφίας.