Ινονού 1950 – Ερντογάν 2023

Μια πρόσφατη ανάρτηση στην ιστοσελίδα AlMonitor θυμίζει ότι το 1950 ο τότε πρόεδρος της Τουρκίας και διάδοχος του Κεμάλ, Ινονού, εξέπληξε τους πάντες αποδεχόμενος την ήττα του από το Δημοκρατικό Κόμμα του Μεντερές και θέτει το ερώτημα αν μπορούμε να περιμένουμε παρόμοια έκπληξη από τον Ερντογάν το 2023.

Η ερώτηση είναι προφανώς ρητορική, καθώς η όψιμη δημοκρατική ευαισθησία του Ινονού, που κυβέρνησε σαν δικτάτορας στην περίοδο 1938-50, εντασσόταν στην ελεγχόμενη μετάβαση από τον μονοκομματισμό στον ελεγχόμενο πολυκομματισμό, πάντα στο πλαίσιο του κοσμικού κράτους.

Η αυταρχική εκτροπή του καθεστώτος Ερντογάν μετά την εξέγερση στο Πάρκο Γεζί της Κωνσταντινούπολης τον Ιούνιο του 2013, αλλά κυρίως μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Ιουλίου του 2016 δεν έχει αφήσει το παραμικρό περιθώριο για μια, έστω ελεγχόμενη, εναλλαγή στην εξουσία.

Είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι σε περίπτωση ήττας το 2023 του Ερντογάν και του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ η όποια διάδοχη κατάσταση για να μπορέσει να διαχειριστεί την εξουσία θα πρέπει, πρώτον, να ακυρώσει την εκτροπή από τη δημοκρατική και κοινοβουλευτική κανονικότητα και, δεύτερον, να διαμορφώσει και να επιβάλει τους νέους κανόνες του παιχνιδιού στην πολιτική σκηνή.

Οταν το 1950 ο Ινονού παρέδιδε την εξουσία στον Μεντερές είχε διασφαλίσει τη στεγανοποίηση των Ενόπλων Δυνάμεων που έλεγχαν τη διαφύλαξη των αρχών του κοσμικού κράτους που επέβαλε ο Κεμάλ.

Οταν τα περιθώρια ανοχής εξαντλήθηκαν η στρατιωτική ηγεσία ανέτρεψε με πραξικόπημα τον Μάιο του 1960 τον Μεντερές και ενάμιση χρόνο αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 1961, τον οδήγησε στην αγχόνη μαζί με δύο στενούς του συνεργάτες.

Το 1950 η ομαλή εναλλαγή στην εξουσία κατέστη δυνατή ως παράγων περαιτέρω σταθεροποίησης του κοσμικού καθεστώτος.

Το 2023 ο Ερντογάν από τη μια μεριά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης από την άλλη θα συγκρουστούν όχι απλά και μόνο για την κυβερνητική διαχείριση της επόμενης πενταετίας αλλά για δύο διαφορετικές καθεστωτικές αντιλήψεις.

Ο Ινονού διαδέχτηκε τον Κεμάλ το 1938 ως δικτάτορας και το 1950 διαχειρίστηκε την ήττα του ως δημοκράτης.

Σε απόλυτη αντίστιξη ο Ερντογάν ήρθε στην εξουσία το 2002 ως εκφραστής μιας ευρύτερης συσπείρωσης υπέρ του εκδημοκρατισμού και σήμερα διολισθαίνει συνεχώς προς έναν ολοένα και πιο απροσχημάτιστο αυταρχισμό.