Δημοκρατία με… αστερίσκους

Κίτρινη κάρτα σε τομείς του κράτους δικαίου έδειξε, χθες, στην Ελλάδα η Κομισιόν. Ενώ σε γενικές γραμμές ο τόνος της έκθεσης της Επιτροπής είναι θετικός, υπάρχουν πολλοί αστερίσκοι που προκαλούν ανησυχία στις Βρυξέλλες σχετικά με την ποιότητα της δημοκρατίας στη χώρα.

Η έκθεση καταγράφει κάποια θετικά βήματα που έχουν πραγματοποιηθεί -κυρίως σε επίπεδο υποσχέσεων από πλευράς κυβέρνησης για σειρά μέτρων βελτίωσης της κατάστασης-, ωστόσο επισημαίνει καθυστερήσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, σημαντικές ελλείψεις στην αποτελεσματική εποπτεία της εξουσίας αλλά και προβλήματα στη δημόσια διαθεσιμότητα των πληροφοριών σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης. Ειδική μνεία γίνεται για τη δολοφονία του Γιώργου Καραϊβάζ, στο ιδιοκτησιακό των ΜΜΕ αλλά και τις συνθήκες εργασίας των δημοσιογράφων.

Πρόκειται για τη δεύτερη πανευρωπαϊκή έκθεση που εξετάζει την κατάσταση στο σύνολο της Ε.Ε. με ειδικά κεφάλαια για κάθε κράτος-μέλος. Η έκθεση του 2021 εξετάζει τις νέες εξελίξεις από τον περασμένο Σεπτέμβριο, εμβαθύνοντας την αξιολόγηση των ζητημάτων που εντοπίστηκαν στην προηγούμενη έκθεση και λαμβάνοντας υπόψη τον αντίκτυπο της πανδημίας του κορονοϊού.

Στα θετικά που καταγράφει η έκθεση είναι ότι τα μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας του ελληνικού συστήματος δικαιοσύνης βρίσκονται σε εξέλιξη. Ο Κώδικας Δικαστικών Υπαλλήλων εγκρίθηκε στις 24 Απριλίου 2021 και η εκπόνηση του Κώδικα Δεοντολογίας για τη Διοικητική Δικαιοσύνη βρίσκεται σε εξέλιξη, αν και δεν έχει δημοσιοποιηθεί κανένα σχέδιο.

Επίσης, εφαρμόζονται μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας της δικαιοσύνης, ιδίως όσον αφορά τη συλλογή δικαστικών στατιστικών στοιχείων και τη δημιουργία εξειδικευμένων τμημάτων στα δικαστήρια, και μέτρα που σχετίζονται με την ηλεκτρονική δικαιοσύνη, αν και παραμένουν προκλήσεις, ιδίως όσον αφορά τις ψηφιακές υπογραφές και την πλήρη εφαρμογή της ηλεκτρονικής κατάθεσης. Η μεταρρύθμιση του δικαστικού χάρτη αποτελεί προτεραιότητα. Συνεχιζόμενες μεταρρυθμίσεις της πολιτικής δικονομίας θα έχουν θετικό αντίκτυπο στην απονομή της δικαιοσύνης, η οποία συνεχίζει να αντιμετωπίζει προκλήσεις αποτελεσματικότητας.

Ωστόσο, εδώ τα καλά νέα τελειώνουν. Ανησυχίες εκφράζει η έκθεση της Κομισιόν σχετικά με τη διαδικασία διορισμών στις πιο υψηλόβαθμες θέσεις δικαστών και εισαγγελέων, όπου εξακολουθούν να υφίστανται προβλήματα. Ενα ευρύ φάσμα μεταρρυθμίσεων κατά της διαφθοράς που η Ελλάδα έχει ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια, ακόμα συνεχίζεται.

Η συνταγματική αναθεώρηση του 2019 του καθεστώτος ασυλίας για τα μέλη του Κοινοβουλίου και τους υπουργούς είχε ως αποτέλεσμα την επέκταση των νομικών ορίων για τις έρευνες και οι ασυλίες άρχισαν να αίρονται σε ορισμένες υποθέσεις διαφθοράς, τερματίζοντας ένα σημαντικό εμπόδιο για τη δίωξη της διαφθοράς υψηλού επιπέδου. Ωστόσο, παραμένουν ορισμένα πρακτικά ζητήματα, ιδίως όσον αφορά τους πόρους για τη διερεύνηση της διαφθοράς και τις καθυστερήσεις στη διαχείριση των δικαστικών φακέλων.

Τα νομοθετικά κενά δεν έχουν ακόμη καλυφθεί όσον αφορά τη ρύθμιση της άσκησης πίεσης. Σημαντικές ελλείψεις εξακολουθούν να υφίστανται όσον αφορά την αποτελεσματική εποπτεία, ιδίως λόγω της κατακερματισμού αρμοδιοτήτων μεταξύ τεσσάρων εποπτικών οργάνων.

Προβλήματα καταγράφονται και στην παρακολούθηση των διατάξεων σχετικά με τη δημοσιοποίηση περιουσιακών στοιχείων, τη σύγκρουση συμφερόντων και τη χρηματοδότηση των κομμάτων. Ενώ οι δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων από τα μέλη του Κοινοβουλίου και της κυβέρνησης δημοσιοποιούνται, αυτό γίνεται σε μια μορφή μη ευανάγνωστη και οι εκθέσεις σχετικά με τα αποτελέσματα των ελέγχων και τις πιθανές παραβάσεις ή τις διαδικασίες επιβολής κυρώσεων παραμένουν μη διαθέσιμες στο κοινό.

Η ελληνική κυβέρνηση έχει προτείνει νέα νομοθεσία για την ενίσχυση της διαφάνειας της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης και της δημόσιας διαθεσιμότητας των πληροφοριών σχετικά με την ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης. Η ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής των μέσων ενημέρωσης (ΕΣΡ) έχει ενισχυθεί, αλλά η οικονομική της ικανότητα παραμένει αδύναμη.

Η δολοφονία ενός ερευνητή δημοσιογράφου, αναφέρει η έκθεση για τη δολοφονία Γ. Καραϊβάζ, «για την οποία διεξάγεται έρευνα, έχει αναδείξει τις ανησυχίες για την ασφάλεια των δημοσιογράφων και την ανάγκη βελτίωσης της προστασίας τους. Οι συνθήκες εργασίας των δημοσιογράφων έχουν επηρεαστεί αρνητικά από την πανδημία Cocid-19 και δεν έχουν ληφθεί σημαντικά μέτρα άμεσης στήριξης των μέσων ενημέρωσης και του τομέα των μέσων ενημέρωσης», τονίζεται.

Διαφάνεια

Ενώ υπήρξαν ορισμένες βελτιώσεις στο σύστημα ελέγχου και ισορροπίας στην Ελλάδα, ορισμένες προκλήσεις παραμένουν. Ωστόσο, σημειώνονται βελτιώσεις στη διαδικασία νομοθέτησης, ιδίως όσον αφορά την περαιτέρω εφαρμογή του νόμου για την εκτελεστική εξουσία. Ειδικές πρωτοβουλίες αποσκοπούν στη βελτίωση, την τυποποίηση και την ομοιομορφία της διαδικασίας νομοθέτησης, την απλούστευση και τον εξορθολογισμό, καθώς και την εισαγωγή υψηλότερου βαθμού διαφάνειας και ασφάλειας δικαίου.

Οπως σημειώνει η έκθεση, κατά τη διάρκεια της πανδημίας η Ελλάδα δεν ενεργοποίησε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και όλα τα σχετικά μέτρα ελήφθησαν σύμφωνα με την κανονική νομοθετική διαδικασία (σ.σ. εδώ φαίνεται ότι ως κανονική διαδικασία θεωρούνται και οι Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου στη διάρκεια της πανδημίας). Οι εξουσίες του Συνηγόρου του Πολίτη ενισχύθηκαν. Ωστόσο, το σύστημα καταγραφής των ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα του ασύλου, της μετανάστευσης και της κοινωνικής ένταξης συνεχίζεται να αμφισβητείται από ορισμένες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.