Ο τουρισμός κατάπιε την αυτάρκεια

Το να βλέπεις απεγνωσμένα τους πολιτικούς να προσπαθούν να «πείσουν» ότι ο τόπος είναι «επισκέψιμος» δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη. Αυτό που όμως πραγματικά εκπλήσσει είναι το περιεχόμενο του λόγου τους και η –σχεδόν– ταύτιση όλων στον ζωογόνο ρόλο των Γερμανών φορτηγατζήδων, των Γάλλων υπαλλήλων, των Βρετανών οικοδόμων και των Αμερικανών μπρούκληδων στην επιβίωση του τόπου.

Αν καλοεξετάσεις, αυτό που αποκομίζεις στον δημόσιο λόγο τους είναι ότι οι συμπαθείς άνθρωποι εξ Εσπερίας έχουν καταφέρει κάτι σχεδόν αδιανόητο γι’ αυτόν τον τόπο: συνέβαλαν στο να ομονοήσει το πολιτικό σύστημα. Σήμερα στο μυαλό του συνόλου –σχεδόν– των πολιτικών, οι συμπαθείς αυτοί άνθρωποι που έρχονται για να ξεσκάσουν αντιπροσωπεύουν τη σύγχρονη «Μεγάλη Ιδέα» και οι πολυεθνικές του τουρισμού που τους φέρνουν, τις «Προστάτιδες Δυνάμεις». Οπως έχει συμβεί κατ’ επανάληψη στο παρελθόν, όλο το σύστημα στοιχίζεται πίσω από την «ιδέα» και παραδέχεται την ισχύ των «δυνάμεων». Οι «διαφωνίες» όταν διατυπώνονται αφορούν μόνο τον τρόπο με τον οποίο θα γίνουν οι «παραχωρήσεις».

Μπορεί σε κάποιους να προκαλεί έκπληξη η ρηχότητα των επιχειρημάτων των πολιτικών, αλλά το περιεχόμενο των «τουριστικών» λόγων και έργων τους δεν πρέπει να ξενίζει.

Η ρητορική για τις «θαυματουργές» ιδιότητες του τουρισμού παραμένει σχεδόν αναλλοίωτη από τη δεκαετία του ΄70 και αυτό από μόνο του είναι μια ισχυρή ένδειξη για το πως μια «ιδέα» μπορεί να λειτουργήσει σαν τον συνεκτικό ιστό που ενώνει «συνταγματάρχες», «δεξιούς», «σοσιαλιστές» ακόμα και «αριστερούς». Αν θυμηθεί κανείς τους κοινοβουλευτικούς καβγάδες για τα ελληνοτουρκικά και τους συγκρίνει με την αφωνία για τον τουρισμό, τότε εύκολα μπορεί να δικαιολογήσει τις τεράστιες –για τα δεδομένα της οικονομίας– ποσότητες του χρήματος που διοχετεύθηκαν στην τουριστική δραστηριότητα τον τελευταίο μισό αιώνα.

Τα ξενοδοχειακά «δάνεια» της δικτατορίας, οι επιχορηγήσεις, οι διευκολύνσεις, οι διευθετήσεις και οι παραχωρήσεις που έκαναν όλες οι μεταδικτατορικές κυβερνήσεις είναι αψευδής μάρτυρας μιας υπερ-πολιτικής συμφωνίας: Ο τουρισμός είναι το μέλλον και οτιδήποτε του σταθεί εμπόδιο θα πρέπει να ισοπεδωθεί.

Οι τουρίστες μετατράπηκαν σε «εθνική εμμονή» όπως ήταν στο παρελθόν η οικοδομή, που όταν εκτροχιάστηκε παρέσυρε στον γκρεμό εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας και δεκάδες χιλιάδες επιχειρήσεις, σκορπώντας με μοναδική γενναιοδωρία τον τρόμο και την απόγνωση. Με απλά λόγια, για να ενθρονιστεί ο τουρισμός έγινε ένα προμελετημένο και καλοσχεδιασμένο coup d’etat, που επιβλήθηκε χάρη στον ξένο παράγοντα που αυτή τη φορά εμφανίστηκε ως εταίρος-τοκογλύφος.

Από όποια σκοπιά και αν εξετάσει κανείς την πολιτική της ολοκληρωτικής εξάρτησης του τόπου από το τσούρμο των τουριστών, σ’ ένα συμπέρασμα καταλήγεις: Το πολιτικό σύστημα, προσφέροντας «χάντρες και καθρεφτάκια» στους πολλούς, εξασφάλισε την ολοκληρωτική εξάρτηση του τόπου από τους προμηθευτές του τουριστικού «φορτίου» και από τους κατόχους του χρέους. Αυτοί οι δύο πλέον έχουν τη δύναμη να επιβάλλουν όρους και να προβάλλουν απαιτήσεις που θυμίζουν προτεκτοράτα του 19ου αιώνα.

Οι πολιτικές ηγεσίες του τόπου από τη δεκαετία του ΄80 εγκατέλειψαν την πολιτική αντίληψη της αυτάρκειας και έριξαν τη χώρα στα βαθιά νερά του ωκεανού των «απάτριδων» τιμών. Σιωπηλά και με δέλεαρ το όφελος από τη «φτήνια» που εξασφαλίζει η παγκοσμιότητα του ανταγωνισμού, γκρέμισαν τα τείχη που εξασφάλιζαν ένα ελάχιστο ποσοστό αυτάρκειας. Ετσι, με «τυράκια» και «φάκες», φτάσαμε στο σημείο ο ένας πρωθυπουργός να πανηγυρίζει για τα τουριστικά «ρεκόρ» και ο επόμενος να εκλιπαρεί για την ευαρέσκεια των τουριστών και των τουριστικών πρακτόρων.

Δυστυχώς όμως η τραγωδία βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη. Οι επόμενες πράξεις θα αφορούν τη… γη. Τα χωράφια που ορφάνεψαν μετά τη συρρίκνωση της γεωργίας και εκείνα που περνούν σε χέρια «επενδυτών», που τάζουν τουριστικές «Ιθάκες» και «μνηστήρες» που θα γλεντοκοπούν με πλαστικές μάρκες. Και όλα αυτά ενισχύονται και ενίοτε επιβάλλονται από το πολιτικό σύστημα που με προτροπές και παρεμβάσεις καταναγκαστικού χαρακτήρα, υποχρεώνει η γη που ανθεί η φαιδρά πορτοκαλέα να μετατραπεί σε οικόπεδα με θέα το «απέραντο γαλάζιο» και σε τουριστικά χωριά με καζίνα, ουρανοξύστες και παραλίες που προσφέρουν υπηρεσίες που ικανοποιούν ΟΛΕΣ τις ανάγκες και τις επιθυμίες. Αποτέλεσμα; Σύντομα να «μοιάζουμε» με τις χώρες της Καραϊβικής και της ΝΑ Ασίας που επιβιώνουν λόγω τουριστών και μεροκάματων της πείνας.

Το Ταμείο Ανάκαμψης, το εργασιακό, οι αποχαρακτηρισμοί περιοχών ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, οι χωροταξικές «διευθετήσεις» είναι κομμάτια του παζλ που όταν ολοκληρωθεί, τότε πολλοί θα θυμηθούν τον στίχο «Αποχαιρέτα την Αλεξάνδρεια που χάνεις», αλλά πιθανόν τότε να είναι πολύ αργά…

* δημοσιογράφος, συγγραφέας