Τα εγκλήματα των ναζί στην Κρήτη

«Το γιο μου γουλιά γουλιά τον έπαιρνα και τον έβανα σε σακί και πήγα και τον έθαψα»

Η συγκλονιστική αυτή περιγραφή περιλαμβάνεται σ’ ένα ιστορικό ντοκουμέντο, που φέρει το τίτλο «Εκθεσις της Κεντρικής Επιτροπής Ωμοτήτων εν Κρήτη». Φέρει την υπογραφή του Νίκου Καζαντζάκη, των πανεπιστημιακών Ιωάννη Καλιτσουνάκη και Ιωάννη Κακριδή, καθώς και του φωτογράφου Κωνσταντίνου Κουτουλάκη. Είναι τα μέλη της επιτροπής που στις 29 Ιουνίου 1945, μόλις 17 μέρες από την αποχώρηση και του τελευταίου Γερμανού από την Κρήτη, κατ’ εντολή της κυβέρνησης Πέτρου Βούλγαρη, πραγματοποιούν περιοδεία στο μαρτυρικό νησί. Στόχος τους ήταν να καταγράψουν τα εγκλήματα των Γερμανών και να συντάξουν ένα πόρισμα-έκθεση.

Η χειρόγραφη έκθεσή τους, ύστερα από περιοδεία 38 ημερών, αποτελεί το χρονικό μιας τραγικής και ηρωικής περιόδου, που άρχισε στις 20 Μαΐου 1941 και δεν έχει τελειώσει ακόμα, αφού το ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων παραμένει επίκαιρο. Οι περιγραφές των επιζώντων για τη φρίκη που έζησαν από τη δράση των Γερμανών κατακτητών είναι συγκλονιστικές. Ομαδικές εκτελέσεις ανδρών, γυναικών, ακόμη και παιδιών ή αναπήρων περιγράφονται με λεπτομέρειες.

Μόνο στο χωριό Αμιράς της επαρχίας Βιάννου, όπως σημειώνεται στην έκθεση, οι Γερμανοί εκτέλεσαν στις 14/9/1943 από τις 10 το πρωί έως τις 4 το απόγευμα τμηματικά 117 Κρητικούς. Τους πυροβολούσαν στο κεφάλι και οι επιζώντες δύσκολα μπορούσαν να τους αναγνωρίσουν. Διαβάζουμε:

«Ὁ Ἐμμ. Συμβουλάκης, συλληφθείς καθ᾽ ἥν στιγμήν ἐζήτει νά διαφύγῃ κρατῶν τήν τριετῆν θυγατέρα του εἰς τάς ἀγκάλας, περιελήφθη εἰς τήν ὁμαδικήν ἐκτέλεσιν, ὑποχρεωθείς νά κρατῇ τό τέκνον του. Διαφυγῶν τάς σφαίρας ἔπεσε κατά γῆς προσποιηθείς τόν νεκρόν· ἐπειδή ὅμως τό νήπιον ἔκλαιε, ἕνας γερμανός στρατιώτης τό ἐπυροβόλησεν ἐκ τοῦ πλησίον καί τό ἐφόνευσεν. Ὁ δυστυχής πατήρ ἔμεινεν ἐπί ὥρας ἀκίνητος, μέ τά αἵματα καί τόν διεσκορπισμένον μυελόν τοῦ τέκνου του ἐπί τοῦ προσώπου του, μέχρις ὅτου οἱ γερμανοί, ἀφοῦ ἔφαγαν καί διεσκέδασαν, ἀπεχώρησαν…».

Αλλά δεν είναι μόνο οι εκτελέσεις, οι άντρες και γυναίκες που κάηκαν ζωντανοί, τα βασανιστήρια ακόμη και παιδιών ή τα δεκάδες κατεστραμμένα χωριά που άφησαν πίσω τους οι Γερμανοί. Στην έκθεση περιλαμβάνονται ακόμη οι καταστροφές στην αγροτική και οικονομική ζωή της Κρήτης, οι αρπαγές αρχαιοτήτων, οι λαθρανασκαφές, οι αγγαρείες, οι βιασμοί και όλα τα δεινά που διαπίστωσαν τα μέλη της επιτροπής.

Είναι άγνωστο αν τα στοιχεία της έκθεσης χρησιμοποιήθηκαν από τις μετέπειτα κυβερνήσεις. Το περιεχόμενό της πάντως ήταν άγνωστο στο ευρύ κοινό έως το 1983. Τότε, ο Δήμος Ηρακλείου εντοπίζει ένα αντίγραφό της στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ηρακλείου. Το εκδίδει σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων. Το 2005 οι «Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης» εκδίδουν το βιβλίο του Μανόλη Καρέλλη «Ιστορικά σημειώματα για την Κρήτη» σε 1.000 αντίτυπα. Στο βιβλίο αυτό ο πρώην δήμαρχος του Ηρακλείου έχει συμπεριλάβει μεταξύ άλλων και την έκθεση της επιτροπής.

Αυτό το Σάββατο (22.5) το πλήρες κείμενο της έκθεσης θα είναι στη διάθεση των αναγνωστών μας, εμπλουτισμένο με φωτογραφίες από τα γερμανικά αρχεία και το Αρχείο Κωνσταντίνου Κουτουλάκη. Η «Εφημερίδα των Συντακτών» τιμά έτσι τα 80 χρόνια από τη Μάχη της Κρήτης.