Σε συνέχεια της προηγούμενης συνέντευξής μας, έρχεται η παρούσα, όπως και το δεύτερο μέρος του βιβλίου του μαζί με την «Εφ.Συν.», «Χούντα είναι, θα περάσει;». Αχ, αυτό το ερωτηματικό στο τέλος! Πόσα ακόμη ερωτηματικά γέννησε, πόσα ακόμη θα προκαλέσει…
Ο Φώτος Λαμπρινός, ο σπουδαίος σκηνοθέτης, ο αυστηρός συνομιλητής, ο ακέραιος δημιουργός, δεν κουράζεται να απαντά. Και να θέτει ερωτήματα εκ νέου. Και όλο πάλι από την αρχή, μέχρι να βρούμε άκρη. Στα λόγια, στη συγγραφή, στα πλάνα, στα σενάρια, στις συζητήσεις, στις ταινίες.
Για τον ίδιο, όλα είναι σινεμά – ακόμα και το τελευταίο του αυτοβιογραφικό βιβλίο «Παλαμηδίου 10» (εκδ. Καστανιώτη) «ντοκιμαντέρ» το ονόμασε. Ξέρει καλά από ντοκιμαντέρ ο Φώτος. Και ξέρει και κάνει και λέει. Το θέμα είναι ποιος ακούει. Εμείς πάντως, βγάλαμε «κεραίες» σαν συνομιλήσαμε…
● Η τηλεόραση από το 1975 και μετά, πώς ήταν;
Μετά τις σπουδές μου στη Μόσχα, το 1970, έμεινα στην Ευρώπη, με έδρα το Παρίσι, και συνεργάστηκα με τον Κώστα Γαβρά και τον ιστορικό Νίκο Σβορώνο, επισκεπτόμενος πολλές χώρες, αναζητώντας στα κινηματογραφικά αρχεία (κρατικά και ιδιωτικά) υλικά Επικαίρων για την Ελλάδα.
Ηταν μια ιδέα του Δημήτρη Δεσποτίδη, στον οποίο χρωστάμε όλοι πάρα πολλά. Η έρευνα διήρκεσε σχεδόν τρία χρόνια, οπότε επέστρεψα, την άνοιξη του 1973, οριστικά στην Ελλάδα. Με βάση αυτή την έρευνα έγινε το 1982-1987 η σειρά «Το πανόραμα του αιώνα». Μεταδικτατορικά, συνεργάστηκα ως σκηνοθέτης με την ΕΡΤ, σκηνοθετώντας ταινίες όπως το «Μουσικό Οδοιπορικό με τη Δόμνα Σαμίου», ντοκιμαντέρ στη σειρά «Η ΕΡΤ στη Βόρειο Ελλάδα», «Ο Πειραιάς του Γιάννη Τσαρούχη», μέχρι τη σειρά για τη χούντα το 2011.
Από τη Μεταπολίτευση μέχρι το 1990 έγιναν πάρα πολύ ωραίες δουλειές σε όλα τα επίπεδα (ταινίες, ντοκιμαντέρ) με διευθυντή της ΕΡΤ τον Γιώργο Ρωμαίο και δεξί του χέρι τον Βασίλη Βασιλικό.
Πολλοί κινηματογραφιστές, νέοι κυρίως, δούλεψαν για την ΕΡΤ κάνοντας ταινίες, γυρισμένες σε φιλμ, με όρους κινηματογραφικούς. Αλλωστε τα συνεργεία της ΕΡΤ, τότε, ήταν μέλη παλαιότερων κινηματογραφικών συνεργείων που είχαν δουλέψει στον κινηματογράφο.
● Ο ελληνικός κινηματογράφος στην επταετία πώς ήταν;
Σκέφτομαι πως δεν θέλω να απαντήσω με θυμό, αλλά δύσκολο να το αποφύγω. Θα πω απλά πως αργά θυμήθηκαν κάποιοι, με μεγάλη ιδέα δι’ εαυτόν, τη σχέση του ελληνικού κινηματογράφου με τη χούντα, κάνοντας αντίστοιχα αφιερώματα. Κι αν το θυμήθηκαν, το έκαναν με λάθος τρόπο.
Γιατί επί της ουσίας, από το «Κιέριον» του Δήμου Θέου, την «Ανοιχτή επιστολή» του Γ. Σταμπουλόπουλου, το «Μέχρι το πλοίο» του Αλέξη Δαμιανού, μέχρι τις «Μέρες του ’36» του Αγγελόπουλου, τον «Ιωάννη τον βίαιο» της Μαρκετάκη και τέλος το «Θίασο» -τότε γεννιέται ο ελληνικός κινηματογράφος! Χωρίς προσδιορισμούς, όπως «νέος» και άλλα παρόμοια. Πρόκειται για μεγάλο αριθμό ποιοτικών ταινιών που παράγονται μέσα στην επταετία της χούντας και συγκροτούν αυτό που διεθνώς αποκαλείται «εθνική κινηματογραφία».
Παράξενο, αλήθεια, φαινόμενο, αλλά όχι πρωτοφανές. Εχουμε πολλά παραδείγματα όπου «μεγάλη τέχνη» γεννιέται σε αυταρχικά, δικτατορικά, απολυταρχικά καθεστώτα. Σε όλο τον κόσμο. Το ίδιο συνέβη και στην Ελλάδα. Πρόκειται για σινεμά εντελώς αντίθετο από τις «ρόδες, τσόντες, καμικάζι» και «Γενναίους του Βορρά», που προβάλλουν καθημερινά τα ιδιωτικά και συνδρομητικά κανάλια σε όλη τη διάρκεια της πανδημίας.
● Ο,τι βλέπουμε στην τηλεόραση παίζει σπουδαίο ρόλο στο πώς διαμορφωνόμαστε και ως πολίτες;
Παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Δεν είμαι ειδικός. Αλλά ό,τι λέει η τηλεόραση θεωρείται σχεδόν δεδομένο – παρ’ όλο που η αξιοπιστία της δεν ελέγχεται από πουθενά. Αυτό είναι πρόβλημα τεράστιο, όχι μόνο στη χώρα μας. Το μέσο είναι το μήνυμα. Και δυστυχώς, η τηλεόραση θα καταπιεί το σινεμά. Γιατί σινεμά σημαίνει επαφή με το κοινό!
Δεν είναι τυχαίο πως η ληξιαρχική πράξη γέννησης του κινηματογράφου δεν είναι η μέρα που οι αδελφοί Λιμιέρ ανακάλυψαν τη μηχανή λήψης και τη μηχανή προβολής, αλλά η 28η Δεκεμβρίου 1895. Τότε, για πρώτη φορά, προβάλλονται οι μικρής διάρκειας ταινίες των αδελφών Λιμιέρ σε ένα παρισινό καφέ, στο Μπουλβάρ ντε Καπισίν, με κοινό που πλήρωσε εισιτήριο. Αυτή η τελευταία φράση «γεννά» το σινεμά. Σινεμά χωρίς κοινό δεν υπάρχει. Οπως δεν υπάρχει και θέατρο. Βέβαια το θέατρο έχει τη μαγεία της διά ζώσης επαφής.
Εχω πει ότι το θέατρο είναι «ερωτική πράξη», ενώ ο κινηματογράφος «εκτελεστικό απόσπασμα», ακριβώς γιατί καταγράφεται μόνο η τελική λήψη, η στιγμή της «χαριστικής βολής». Αυτή θα μείνει στην αιωνιότητα, αυτήν θα δει ο θεατής: τη στιγμή της εκτέλεσης.
● Και εσύ επέλεξες το «εκτελεστικό απόσπασμα». Είσαι και καλός «εκτελεστής».
Ας πούμε ότι έτσι ήρθαν τα πράγματα… Υπάρχει μια γεωργιανή παροιμία που γράφω και στο βιβλίο: «Το άσπρο και το μαύρο, στο μπάνιο φαίνεται». Αν είσαι καθαρός ή βρόμικος δηλαδή. Αυτό ισχύει και για το σινεμά. Και μην ξεχνάμε πως στα πιο στυγνά καθεστώτα γεννιέται η μεγαλύτερη Τέχνη.
Ο «Θίασος» στον οποίο συμμετείχα στο σενάριο και η «Αναπαράσταση», επί χούντας γυρίστηκαν. Με χίλια δυο ψέματα στους λογοκριτές.
Μαζί και πολλές αξιόλογες ταινίες νέων κινηματογραφιστών. Και την ίδια στιγμή, βλέπεις στα Επίκαιρα της εποχής την επίσκεψη του δικτάτορα Παπαδόπουλου στη Λάρισα και τα χάνεις απ’ τον κόσμο! Τους ανάγκασαν όλους να πάνε; Ηθελαν και πήγαν! Αυτός είναι ο «νεόπλουτος ραγιαδισμός», για τον οποίο μιλάω και στο βιβλίο «Χούντα είναι, θα περάσει;» -οι συνέπειες του οποίου μας καταδυναστεύουν ακόμη.
