Η συνείδηση απελευθερώνει (και) τις λέξεις

«Οι αλήθειες δεν είναι σχετικές. Αυτό που είναι σχετικό είναι οι απόψεις για την αλήθεια»

Nicolás Gómez Dávila)

Πολλές ημερομηνίες ενός έτους είναι σημαδιακές, γιατί αποτελούν επέτειο για κάτι σημαντικό. Άλλωστε, η ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεμάτη από αμέτρητα γεγονότα που εύκολα τα κατατάσσεις στην κατηγορία (ακόμα και) του συνταρακτικού. Γεγονότα, που ακόμα και αν κόψεις τα περισσότερα και σταχυολογήσεις τα κυριότερα, πάλι το εύρος που θα προκύψει θα είναι πολύ μεγάλο.

Η 26η Απριλίου, λοιπόν, είναι συνυφασμένη με το πυρηνικό ατύχημα στο Τσέρνομπιλ το 1986. O θάνατος, η μόλυνση, η καταστροφή, το απόκοσμο, και πάει λέγοντας…, «εγκαθίδρυσαν» τη δική τους «δικτατορία» και αυτή η πολυμορφική συνθήκη κράτησε στην κυριολεξία για δεκαετίες. Το «ποτέ ξανά Τσέρνομπιλ» είναι κάτι πολύ παραπάνω από ένα ευχολογικής υφής σύνθημα. Είναι καθήκον και υποχρέωση της ανθρωπότητας να πράξει τα δέοντα για να αποφευχθούν στο μέλλον παρόμοιες καταστάσεις.

Έτσι και αλλιώς τα πυρηνικά εργοστάσια είναι μία από τις πιο ιδιαίτερες μορφές ανθρωπίνων δραστηριοτήτων. Από το 1986 κι ύστερα είναι σίγουρο πως πάρα πολλοί άνθρωποι κατανόησαν την κρισιμότητα της πλήρους ανταπόκρισης σε ένα αποτελεσματικό πλαίσιο υποχρεωτικών κινητικοτήτων αποτροπής. Αυτό δεν σημαίνει πως εκμηδενίστηκαν τα συμβάντα. Π.χ. η Φουκουσίμα στοιχειώνει τις νεότερες γενιές… Δεν χρειάζεται να αναφερθούν σε αυτό το κείμενο οι επιπτώσεις της ραδιενέργειας ή άλλων στοιχείων που «απελευθερώνονται» για να «δεσμεύσουν» και να «πνίξουν» τη ζωή… Για όλα αυτά σχεδόν όλοι ακούν, μαθαίνουν, καταλαβαίνουν. Το μεγάλο ζητούμενο είναι η συνετή αντιμετώπιση. Και σε αυτό χρειάζεται καταμερισμός εργασίας που θα υλοποιεί τολμηρές κεντρικές αποφάσεις.

Δίπλα σε όλα αυτά υπάρχει και ένα έξτρα στοιχείο που έχει τη δική του σημασία. Αυτό είναι ο χειρισμός του ατυχήματος από τις τότε αρμόδιες αρχές στο πεδίο της δημόσιας ενημέρωσης. Οι σοβιετικές αρχές άργησαν να μιλήσουν, να πουν την αλήθεια. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν είναι εύκολο να επιλέξεις την «ενδεδειγμένη» στρατηγική και το είδος της. Γιατί έχεις να σταθμίσεις ανάμεσα σε πολλά ζητούμενα και οι πιέσεις είναι πάρα πολλές. Όμως, η ανθρώπινη αξιοσύνη επιβάλλει, από τη στιγμή που έγινε κάτι τόσο σοβαρό, να δώσεις τα πάντα για την αντιμετώπιση των συνεπειών. Και στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η ακριβής και έγκαιρη ενημέρωση. 

Τα κλειστά συστήματα που κρύβουν την αλήθεια είναι καταδικασμένα να «γλιστράνε» αρχικώς στην επικράτεια των αμφιβολιών και της μη εμπιστοσύνης. Και όταν αυτό το «γλίστρημα» παγιώνεται, αυτά τα καθεστώτα μπαίνουν σε ένα δρόμο χωρίς επιστροφή. Τότε, η μία παραποίηση έρχεται να συγκαλύψει την προηγούμενη και όλες μαζί να κονιορτοποιήσουν την αλήθεια. Όποιος έχει καθαρή τη φωλιά του δεν έχει ανάγκη ούτε τα μικρά ή μεγάλα ψεύδη, ούτε τις αποσιωπήσεις, ούτε τις παραπομπές στις καλένδες, ούτε τις καθυστερήσεις… Η συνείδηση απελευθερώνει και τις λέξεις. Κάθε πάθημα του χτες, αυτόματα εγγράφεται στο «γραφείο κινήσεως» ως μάθημα για το παρόν και το μέλλον. 

Η αποτρεπτική ισχύς είναι συνυφασμένη με μία σειρά παραμέτρων που ορίζουν τον τρόπο λειτουργίας ενός κοινωνικού συνόλου. Η ανάληψη ευθύνης και η διόρθωση-εξάλειψη των κακώς κειμένων είναι εξίσου απαραίτητες με την εύρυθμη λειτουργία. Λένε πολλοί ακόμα και σήμερα πως το ατύχημα στο Τσέρνομπιλ δεν είχε μόνο συμβολικό χαρακτήρα που να σχετίζεται με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ.

Ήταν και ένα γεγονός που δρομολόγησε εξελίξεις προς αυτή την κατεύθυνση. Και σύμβολο, και καταλύτης. Μία δίκαιη και αποδοτική για τις πλειοψηφίες και τα συμφέροντά τους κοινωνία, ένα σοσιαλιστικό εγχείρημα νέου τύπου, οφείλει να κοιτάει κατάματα την πραγματικότητα και να δίνει έμφαση στα γεγονότα και όχι στην επικοινωνία. Να τα δίνει όλα για να έχει αποτελεσματικότητα και όχι να τρέχει αλαφιασμένα να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα και να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα…

Είναι έτσι δομημένα τα ανθρώπινα, που πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις θα λαμβάνουν χώρα προπαγάνδες κάθε έντασης και διαλογής. Από διάφορες πλευρές. Είτε υποστήριξης και απόκρυψης, είτε εναντίωσης και υπερβολικής προβολής. Δίπλα στην υποχρέωση που έχουμε να περιορίζουμε με την εργασία και την υπευθυνότητά μας τα τρωτά, τα λάθη και τις αδυναμίες πρέπει να μπαίνει και η μεθοδολογία διαχείρισης κρίσεων. Γιατί αν μία κοινωνία μπορεί να αντιμετωπίζει με παρρησία τα άσχημα γεγονότα της, τις πολύπλευρες τραγωδίες της, θα μπορεί να αντιμετωπίζει και τα προβλήματα με περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας.