Εκτεθειμένη, αμήχανη Ε.Ε.

Ούτε δύο εβδομάδες δεν έχουν περάσει από τότε που η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωνε σε συνέντευξή της στους New York Times ότι «δεν είναι καθόλου φίλη της “απελευθέρωσης” των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τα εμβόλια». Το επιχείρημα που είχε επικαλεστεί ήταν ότι «οι ιδιωτικές επιχειρήσεις ήταν υπεύθυνες για την καινοτομία που οδήγησε στη γρήγορη ανάπτυξη των εμβολίων κατά του κορονοϊού». Και γι’ αυτό, υποστήριξε, χρειάζεται να στηρίξει κανείς αυτήν την εφευρετικότητα του ιδιωτικού τομέα.

Χρειάστηκαν μόλις λίγες ώρες και μια απόφαση από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού για να αλλάξει άποψη η πρόεδρος Φον ντερ Λάιεν, να κάνει τη δική της δημόσια «κωλοτούμπα». Μετά την απόφαση της κυβέρνησης Μπάιντεν, δεν είχε και πολλά περιθώρια άλλωστε. Χθες η ίδια δήλωσε ότι «η Ε.Ε. είναι ανοιχτή στο να συζητήσουμε οποιαδήποτε άλλη αποτελεσματική και ρεαλιστική λύση. Στο πλαίσιο αυτό είμαστε έτοιμοι να αξιολογήσουμε πώς η πρόταση των ΗΠΑ θα μπορούσε να συμβάλει στην επίτευξη αυτού του στόχου».

Η Ε.Ε. ήταν υπέρ μόνο της εθελοντικής άρσης της πατέντας των εμβολίων κατά του κορονοϊού, αλλά τώρα μοιάζει να το ξανασκέφτεται. Συγκεκριμένα, η πρόεδρος της Κομισιόν είπε ότι το συζητάει αφού «προτεραιότητα της Ε.Ε. είναι η αύξηση της παραγωγής για την επίτευξη του παγκόσμιου εμβολιασμού». Σε μια προσπάθεια όμως να υποβαθμίσει το θέμα αναδεικνύοντας άλλα, σοβαρότερα προβλήματα που υπάρχουν αυτήν τη στιγμή, κάλεσε βραχυπρόθεσμα όλες τις χώρες παραγωγής εμβολίων να επιτρέψουν την άμεση εξαγωγή τους και να μην προκαλούν προβλήματα στις αλυσίδες εφοδιασμού.

Την ίδια στάση κράτησε και πηγή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ο κοινοτικός αξιωματούχος τάχθηκε υπέρ της πρότασης Μπάιντεν στο πλαίσιο των κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Τόνισε μάλιστα ότι η Ε.Ε. είχε πάντοτε αυτήν τη θέση, την οποία εξέφρασε και ο πρόεδρος Μισέλ στο ταξίδι του στην Κένυα τις προηγούμενες μέρες. Εφτασε, δε, να πει ότι οι ΗΠΑ ήταν που άλλαξαν τη θέση τους επί του θέματος και επισήμανε ότι προτεραιότητα της Ε.Ε. είναι η αύξηση της παραγωγής και ειδικά σε χώρες της Αφρικής.

Στην πραγματικότητα, η αμερικανική πρόταση προκάλεσε αμηχανία στις Βρυξέλλες: η Ε.Ε. δεν έχει κοινή στάση για το θέμα και ούτε το συζητούσε μέχρι χθες. Χαρακτηριστικό είναι ότι υπέρ τάχθηκε ο πρόεδρος Μακρόν, κατά η καγκελάριος Μέρκελ. Σε κάθε περίπτωση, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, ανακοίνωσε ότι προσθέτει το θέμα της άρσης των πατεντών των εμβολίων στην ατζέντα της συνόδου κορυφής για τον κοινωνικό πυλώνα της Ευρώπης, που πραγματοποιείται στο Πόρτο της Πορτογαλίας σήμερα και το Σάββατο.

Εάν εγκριθεί από τον ΠΟΕ, η κίνηση Μπάιντεν θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα για την Ινδία, η οποία μαζί με τη Νότια Αφρική είχε θέσει το ζήτημα. Η πρόταση υποστηρίχτηκε από περισσότερες από 100 χώρες, κυρίως με χαμηλότερο και μεσαίο εισόδημα, με το επιχείρημα ότι αν ο ιός εξακολουθήσει να θερίζει την Αφρική ή την Ασία, η πανδημία δεν θα εξαλειφθεί. Ωστόσο συνάντησε την άρνηση ορισμένων εκ των μεγαλύτερων οικονομιών, όπως των ΗΠΑ, της Ε.Ε. και της Ιαπωνίας. Ο επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγεσούς, είχε επίσης ζητήσει την απελευθέρωση της πατέντας μέχρι το τέλος της πανδημίας.

Από την πλευρά τους, οι φαρμακοβιομηχανίες ισχυρίζονται ότι αυτό είναι πολύ δύσκολο, απλώς να… δώσουν τη συνταγή των εμβολίων, γιατί χρειάζονται πρώτες ύλες που δεν είναι εύκολο να βρεθούν για να παραχθούν μαζικά τα εμβόλια. Το ίδιο είπαν στην «Εφ.Συν.» και ειδικοί από τους θεσμούς στις Βρυξέλλες.

Οπως ανέφεραν οι ειδικοί, η τεχνολογία mRNA -των πιο δημοφιλών εμβολίων δηλαδή, της Pfizer και της Moderna- είναι πολύπλοκη, ακριβή και εξαρτάται από πολύ σπάνιες πρώτες ύλες. «Ακόμα και για την Pfizer, που είναι φαρμακευτικός κολοσσός, χρειάστηκαν μήνες για να μάθει πώς να κατασκευάζει το εμβόλιο της BioNTech και να το παρασκευάσει σε μεγάλη κλίμακα. Ακόμα και αν δηλαδή προχωρήσει η διαδικασία με την άρση της πατέντας, θα χρειαστούν το λιγότερο 6-8 μήνες, ακόμα και ένας χρόνος για να μπορέσει να παραχθεί εμβόλιο από ένα εργοστάσιο άσχετο με εμβόλια στην Ε.Ε.», είπε διπλωμάτης.

Πάντως, για την τελική έγκριση της προσωρινής εξαίρεσης της πατέντας των εμβολίων Covid-19 απέχουμε ακόμα πολύ, παρ’ όλο που όλοι τώρα λένε ότι θα μπορούσε να είναι ένα θετικό βήμα για το μέλλον. Η Κομισιόν έχει φροντίσει να οργανώσει ένα δίκτυο εργοστασίων και φαρμακευτικών εταιρειών που θα μπορούσαν να βοηθήσουν. Τα περισσότερα μέλη του δικτύου είναι στην Κεντρική Ευρώπη. Προς το παρόν, καμία ελληνική εταιρεία δεν συμμετέχει σε αυτό το δίκτυο.