Στις αξιολογήσεις δεν χρειάζονται μόνο γνώσεις, πληροφόρηση και κοινή λογική. Πολλές φορές χρήσιμες είναι και οι συγκρίσεις. Την επιλογή των συγκρίσεων έχουν ακολουθήσει οι υπεύθυνοι της διαχείρισης της πανδημίας στον τόπο μας και έτσι συνεχώς αντιπαραθέτουν τη «δύναμη» του κορονοϊού και την αποτελεσματικότητα των μέτρων αντιμετώπισής του με τις επιδόσεις άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Ομως πολύ συχνά οι άνθρωποι επιλέγουν να συγκρίνουν το «σήμερα» με το «χθες». Για τον λόγο αυτό το τελευταίο δωδεκάμηνο σπουδαία έντυπα του εξωτερικού έχουν δημοσιεύσει κείμενα στα οποία ακαδημαϊκοί και επιστήμονες συγκρίνουν τη διαχείριση και τις επιπτώσεις της τωρινής πανδημίας με την επιδημία της γρίπης του 1918. Ενα σημαντικό κείμενο είναι του Walter Scheldel, καθηγητή Κλασικών Σπουδών και Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Stanford, στο οποίο ο συντάκτης αντιπαραβάλλει τις επιπτώσεις που είχε στην οικονομία η πανδημία της γρίπης του 1918, προκειμένου να αξιολογήσει τις πολιτικές που εφαρμόζονται σήμερα.
Αν κάποιος ήθελε να κάνει συγκρίσεις α λα ελληνικά, δεν έχει παρά να γυρίσει έναν αιώνα πίσω, το 1923. Τότε που η Αθήνα και οι άλλες μεγάλες πόλεις ζούσαν με τον τρόμο του τυφοειδούς πυρετού και της ευλογιάς. Αν αντιπαραβάλει κάποιος τις επιλογές τού χθες και του σήμερα, τότε μπορεί να καταλήξει σε χρήσιμα συμπεράσματα. Το σήμερα το βιώνουμε. Για το χθες οι εφημερίδες της εποχής προφέρουν χρήσιμες πληροφορίες.
Αθήνα, Ιανουάριος 1923. Μια πόλη 292.991 κατοίκων (απογραφή 1920) στην οποία βρήκαν καταφύγιο 130.000 πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο. Εβδομήντα χιλιάδες άνθρωποι ζούσαν σε σχολεία, εκκλησίες, δημόσια κτίρια, σε σκηνές, ακόμα και στην ύπαιθρο (συνέντευξη δημάρχου Αθηναίων, Σπ. Πάτση, 4/12/1922). Μια πόλη χωρίς αποχετευτικό σύστημα, με πλημμελή υδροδότηση και με τεράστια προβλήματα ατομικής υγιεινής. Παρά το γεγονός ότι τα κρούσματα εξανθηματικού τύφου και ευλογιάς μεταξύ των προσφύγων φιλοξενούνται σε μονόστηλα, σύντομα σημαίνει υγειονομικός συναγερμός.
Ο υπουργός Περίθαλψης, Δοξιάδης, προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα πείθοντας τους εκπροσώπους του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και των Αμερικανικών Οργανώσεων Περίθαλψης Προσφύγων να χρηματοδοτήσουν τη στελέχωση μικρών νοσοκομείων. Στις εφημερίδες δημοσιεύονται άρθρα για τη «συμβολή» των προσφύγων στην εξάπλωση των επιδημιών. Σε αυτά οι αρθρογράφοι απαιτούν την άμεση «αραίωσιν των προσφύγων». Η επαναστατική κυβέρνηση του Γονατά γνωρίζει ότι είναι αδύνατη η μεταφορά 70.000 ανθρώπων και αποφασίζει να πάρει μέτρα: κλείνει τα σχολεία, αναγκάζει τους θεατρικούς επιχειρηματίες και τους ιδιοκτήτες των κινηματογραφικών αιθουσών να περιορίσουν τον αριθμό των θεατών, περιορίζει το ωράριο λειτουργίας των καταστημάτων και προχωρά σε μαζικό εμβολιασμό του πληθυσμού. Επίσης, λόγω των επιδημιών, απαγορεύει «καθ’ όλην την διάρκειαν των Απόκρεω την μεταμφίεσιν και την χρήσιν μάσκας».
Ο Δοξιάδης, σε συνέντευξη που δημοσιεύεται στις 17/1/1923, παραδέχεται τους κινδύνους που προκαλούν «αι διάφοροι επιδημίαι και κυρίως ο εξανθηματικός τύφος και η ευλογιά» και εκφράζει την ελπίδα ότι θα αντιμετωπιστούν «…χάρις στα σύντονα μέτρα άτινα ελήφθησαν και εις την σύμπραξιν των ξένων οργανώσεων…».
Παρ’ όλα αυτά, στα μαζικά μέσα μεταφοράς ο συνωστισμός είναι απίστευτος. Οι ιδιωτικές εταιρείες που είχαν την εκμετάλλευση του τραμ και του ηλεκτρικού, έχοντας κατά νου το κέρδος, αντί να πυκνώσουν τα δρομολόγια τα αραιώνουν.
Στην εφημερίδα «ΕΘΝΟΣ» στο φύλλο της 18ης Ιανουαρίου ο συντάκτης παρομοιάζει τους επιβάτες με «ρώγες σε τσαμπιά σταφυλών». Παρότι επαναστατική η κυβέρνηση αφήνει τους επιχειρηματίες των μεταφορών ανενόχλητους…
Αθήνα 2021. Μια πόλη εκατομμυρίων ανθρώπων που αγωνιά εξαιτίας της πανδημίας. Η κυβέρνηση έκλεισε σχολεία, καταστήματα, κινηματογράφους, θέατρα και απαγόρευσε τις μετακινήσεις για να αντιμετωπίσει τον κορονοϊό. «Αυτός» επιμένει. Το σύστημα υγείας αποδεικνύεται ανεπαρκές, καθώς η κυβέρνηση δεν επένδυσε ούτε σε ανθρώπους ούτε σε μηχανήματα. Σε ΜΜΕ εμφανίζονται αγωνιούντες για τις «υγειονομικές βόμβες» που κουβαλούν πρόσφυγες και μετανάστες.
Ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί του προσπαθούν να καθησυχάσουν τους πολίτες ψέγοντάς τους ταυτόχρονα. Δεν διστάζουν να κόβουν πρόστιμα και να κάνουν επίκληση του «όπου δεν πίπτει λόγος πίπτει ράβδος». Εχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους στον ιδιωτικό τομέα και στην Ε.Ε. με τα εμβόλια που εφοδιάζει τη χώρα. Εύχονται «να μη γίνει της Πορτογαλίας», όπου οι απεχθείς σοσιαλιστές προσέφυγαν στη γερμανική «αλληλεγγύη».
Στα μαζικά μέσα μεταφοράς οι άνθρωποι μεταφέρονται σαν τις σαρδέλες. Στον έναν χρόνο της παρουσίας του κορονοϊού το μόνο που έκαναν ήταν να αναθέσουν κάποιες γραμμές αστικών συγκοινωνιών στην ιδιωτική πρωτοβουλία, η οποία όμως στα δικά της λεωφορεία «παστώνει» τους επιβάτες.
Ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του…
* δημοσιογράφος, συγγραφέας
