Δικαστική «αναμέτρηση» για το κράτος δικαίου

«Σε περίπτωση που η Επιτροπή δεν εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της δυνάμει του παρόντος κανονισμού και δεν παράσχει στο Κοινοβούλιο τις πληροφορίες που αναφέρονται ανωτέρω έως την 1η Ιουνίου 2021, το Κοινοβούλιο θα θεωρήσει ότι τούτο συνιστά παράλειψη και στη συνέχεια θα λάβει μέτρα κατά της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 265 ΣΛΕΕ».

Με αυτή τη φράση, που περιλαμβάνεται σε ψήφισμα που ενέκρινε με μεγάλη πλειοψηφία (529 υπέρ, 148 κατά και 10 αποχές) η Ολομέλεια την περασμένη Τετάρτη (25/3), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατυπώνει τη σπάνια -αν όχι και πρωτοφανή- απειλή ότι θα προσφύγει εναντίον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Δικαστήριο της Ε.Ε., αν αυτή δεν εφαρμόσει πλήρως τον Κανονισμό 2020/2092 που συνδέει τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. με την αιρεσιμότητα του κράτους δικαίου. Δηλαδή, τον κανονισμό με βάση τον οποίο, αν διαπιστωθεί ότι ένα κράτος-μέλος παραβιάζει συστηματικά τις αρχές του κράτους δικαίου που προστατεύονται από τις Συνθήκες της Ε.Ε., η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να εισηγηθεί και να εφαρμόσει το πάγωμα των πιστώσεων και πληρωμών προς το κράτος αυτό, είτε από τον Προϋπολογισμό της Ε.Ε. είτε και από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Ο κανονισμός αυτός τυπικά έχει τεθεί σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου, αλλά στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του περασμένου Δεκεμβρίου, προκειμένου να παρακαμφθούν οι απειλές βέτο της Πολωνίας και της Ουγγαρίας -κατ’ εξοχήν ελεγχόμενες για συστηματικές παραβιάσεις του κράτους δικαίου- στον Προϋπολογισμό και το Ταμείο Ανάκαμψης συνολικού ύψους 1,8 τρισ. ευρώ, επελέγη ο συμβιβασμός της «χρονοκαθυστέρησης». Δηλαδή, η ενεργοποίησή του αφού κριθούν στο Ευρωδικαστήριο οι προσφυγές που θα κατέθεταν εναντίον του η Πολωνία και η Ουγγαρία. Οπερ και εγένετο στις 11 Μαρτίου, με τις προσφυγές C-156/21 και C-157/21 που κατέθεσαν οι δύο χώρες, χωρίς να είναι σαφές πότε ακριβώς θα εκδικαστούν.

Εδώ, λοιπόν, έχουμε την πολλαπλή επίκληση του άρθρου 265 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ε.Ε., το οποίο δίνει τη δυνατότητα οποιοδήποτε θεσμικό όργανο της Ε.Ε. να προσφύγει εναντίον άλλου σε περίπτωση μη εφαρμογής μιας απόφασης. Την ίδια ευχέρεια έχουν και τα κράτη-μέλη και έτσι μέσω του Δικαστηρίου εξισορροπείται η πολιτική και θεσμική ισχύς των θεσμικών οργάνων της Ενωσης και των κρατών-μελών. Διότι, για το ίδιο θέμα -τη σύνδεση του κράτους δικαίου με τους πόρους της Ε.Ε.- το μεν Ευρωκοινοβούλιο απειλεί να προσφύγει εναντίον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι δε Ουγγαρία και Πολωνία έχουν ήδη προσφύγει εναντίον Ευρωκοινοβουλίου και Συμβουλίου που υιοθέτησαν τον επίμαχο κανονισμό.

Επί της ουσίας οι ευρωβουλευτές στο ψήφισμά τους επισημαίνουν ότι παραβιάσεις του κράτους δικαίου και των αξιών της Ε.Ε. έχουν ήδη γίνει τόσο από την έναρξη ισχύος του Κανονισμού όσο και πριν απ’ αυτήν, έχοντας κυρίως υπόψη τους την προκλητική εκστρατεία δήμων και περιφερειών της Πολωνίας να κηρύσσουν τις περιοχές τους «ζώνες ελεύθερες από ΛΟΑΤΚΙ+», τη στιγμή που το ίδιο το Ε.Κ. κήρυξε όλη την Ενωση «Ζώνη ελεύθερη για ΛΟΑΤΚΙ+». Καλούν, λοιπόν, την Επιτροπή να κάνει χρήση των εξουσιών που της δίνει ο Κανονισμός, να ξεκινήσει έρευνα για καταγγελλόμενες παραβιάσεις, αξιοποιώντας τον OLAF και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και να ενημερώσει το Ευρωκοινοβούλιο για τις ενέργειές της.

Θυμίζουν δε ότι οι προσφυγές Ουγγαρίας και Πολωνίας στο Δικαστήριο της Ε.Ε. εναντίον του Κανονισμού -στις οποίες το Ε.Κ. θα παρέμβει τόσο για υπεράσπισή του όσο και για την επιτάχυνση της εκδίκασης- δεν έχουν ανασταλτικό αποτέλεσμα. Τέλος, το Ευρωκοινοβούλιο σημειώνει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τον μηχανισμό του κράτους δικαίου που συντάσσει η Επιτροπή δεν μπορούν να αποτελούν πρόσχημα μη εφαρμογής του, αλλά αν η Επιτροπή τις θεωρεί απαραίτητες, πρέπει να πάρει και τη γνώμη του Ευρωκοινοβουλίου και να τις έχει εγκρίνει το αργότερο την 1η Ιουνίου.

Επιβολή μέτρων

Ποια μέτρα μπορεί να επιβληθούν, μεταξύ άλλων, στα κράτη-μέλη για παραβιάσεις του κράτους δικαίου (άρθρο 5 του Κανονισμού 2020/2092):

● Αναστολή πληρωμών

● Ολική ή μερική αναστολή εκταμίευσης ή πρόωρη αποπληρωμή δανείων που έχουν δοθεί με την εγγύηση του Προϋπολογισμού της Ενωσης

● Απαγόρευση σύναψης νέων συμφωνιών για δάνεια ή άλλα μέσα με την εγγύηση του Προϋπολογισμού της Ενωσης

● Αναστολή έγκρισης ή μείωση προγραμμάτων

● Μείωση προχρηματοδότησης και διακοπή προθεσμιών πληρωμής

Τι προβλέπει το άρθρο 265

Αν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, η Επιτροπή ή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, κατά παράβαση των Συνθηκών, παραλείπουν να αποφασίσουν, τα κράτη-μέλη και τα άλλα θεσμικά όργανα της Ενωσης δύνανται να ασκούν προσφυγή στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και να ζητούν τη διαπίστωση της παράβασης αυτής. Το παρόν άρθρο εφαρμόζεται υπό τις ίδιες προϋποθέσεις στα λοιπά όργανα και στους οργανισμούς της Ενωσης που παραλείπουν να αποφασίσουν.

Η προσφυγή αυτή είναι παραδεκτή μόνον αν το εν λόγω θεσμικό ή λοιπό όργανο ή οργανισμός κληθεί προηγουμένως να ενεργήσει. Αν αυτό το θεσμικό ή λοιπό όργανο ή οργανισμός δεν λάβει θέση εντός δύο μηνών από την πρόσκληση, η προσφυγή δύναται να ασκηθεί εντός νέας προθεσμίας δύο μηνών.

Κάθε Δευτέρα η «Eφ.Συν.» ενημερώνει τους αναγνώστες της σταθερά μέσα από αυτήν τη σελίδα για ειδήσεις που «γεννιούνται» στα όργανα της θεσμικής Ευρώπης και δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας.

Πληροφορίες στον ιστότοπο της Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης της Ε.Ε.:

https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_en