Μία ακόμα χαμένη ευκαιρία

«Ποτέ μην αφήνεις μια καλή κρίση να χαθεί», λέει ένα δημοφιλές αξίωμα της πολιτικής. Από μια πρώτη ματιά η αλήθεια του είναι αυταπόδεικτη. Ομως, αν το καλοσκεφτείς, αυτές οι οκτώ λέξεις περιγράφουν μια αλήθεια που μπορούν να την επικαλεστούν οι πάντες: Πλούσιοι και φτωχοί. Ισχυροί και ευάλωτοι. Δισεκατομμυριούχοι και ταπεινοί εργάτες…

Την επαμφοτερίζουσα αλήθεια αυτού του αξιώματος την αντιληφθήκαμε στους 12 μήνες της πανδημίας, όταν οι περισσότεροι αγωνιούσαν για το ψωμί τους, οι υπόλοιποι για τα πλούτη τους και οι πολιτικοί για την επιβίωσή τους. Στη διάρκεια του δωδεκαμήνου η κυβέρνηση με επιχείρημα το «καλό» εφάρμοσε μέτρα που προωθούσαν τα συμφέροντα των μεγάλων επιχειρήσεων και των μεγαλοεπενδυτών.

Προώθησε πακέτα διάσωσης. Με επιχείρημα την προστασία των θέσεων εργασίας προσάρμοσε το κόστος εργασίας στις προδιαγραφές της «αγοράς». Ψήφισε νόμους και ενέκρινε συμβάσεις που επιβαρύνουν το περιβάλλον. Επέβαλε αποκλεισμούς στην Παιδεία. Αποδυνάμωσε τη δημόσια Υγεία. Διευκόλυνε την εκποίηση της περιουσίας των οφειλετών. Εδωσε πεντακόσια τριάντα τέσσερα ψίχουλα για λίγους μήνες στους αδύναμους και ουγκιές χρυσού για δεκαετίες στους ισχυρούς.

Η αλήθεια είναι ότι σήμερα η προσοχή των περισσότερων ανθρώπων επικεντρώνεται στην επιβίωση από την άμεση υγειονομική απειλή. Η Ιστορία διδάσκει ότι όταν οι άνθρωποι έχουν να αντιμετωπίσουν μια θανατηφόρα πραγματικότητα, τότε όλοι οι υπόλοιποι φόβοι υποχωρούν. Ο φόβος της αρρώστιας και ο πανικός του θανάτου στενεύουν το εύρος της σκέψης και οι άνθρωποι για να αντεπεξέλθουν στην αναμέτρηση με τον τρόμο αρνούνται να ασχοληθούν με άλλα, εξίσου σοβαρά προβλήματα, όπως με τις τρέχουσες οικονομικές τους ανάγκες ή με το δυσοίωνο μέλλον που τους επιφυλάσσει η σχεδόν αναπόφευκτη οικονομική και κοινωνική κρίση που ξεπροβάλλει.

Γι’ αυτό εκατομμύρια άνθρωποι του μεροκάματου αποδέχονται -οι περισσότεροι σιωπηλά- την αμφισβήτηση των δικαιωμάτων τους και προσπαθούν να συμβιβαστούν με την ιδέα να παραχωρήσουν κεκτημένα που πριν ξεσπάσει η πανδημία θεωρούσαν αδιαπραγμάτευτα. Ο καθημερινός συστηματικός τηλεοπτικός βομβαρδισμός με τις εικόνες της απελπισίας και τους μακάβριους αριθμούς έχει επηρεάσει την ανθρώπινη ψυχοσύνθεση με αποτέλεσμα κάθε μέρα καραντίνας να αποψιλώνει το στρατόπεδο εκείνων που είναι διατεθειμένοι να αντισταθούν στις πανίσχυρες δυνάμεις της αγοράς.

Το εύλογο ερώτημα που ανακύπτει είναι: «Θα μπορούσαν τα πράγματα να είναι διαφορετικά;». Ναι, αν η κυβέρνηση δεν ήταν προσηλωμένη σε μια επιλεκτική και μονομερή αντίληψη του «καλού». Για τον πρωθυπουργό και το επιτελείο του, ο πιο ευάλωτος κρίκος στην αλυσίδα της πανδημίας δεν είναι αυτοί που βρέθηκαν χωρίς δουλειά και με «κουρεμένα» εισοδήματα αλλά οι οικονομικά ισχυροί, αυτοί που κάνουν μπίζνες και κερδοσκοπούν επάνω στα αποκαΐδια της δυστυχίας. Για τη μακροζωία τους ενδιαφέρεται και την ενίσχυσή τους επιδιώκει. Αψευδής μάρτυρας οι αποφάσεις της. Ελληνικός Χρυσός, Ελληνικό, ακτοπλόοι, τράπεζες, μεταπράτες της αιολικής ενέργειας,… βρίσκονται στην κορυφή των προτεραιοτήτων της και όλοι οι υπόλοιποι είναι οι απαραίτητοι «μαϊντανοί».

Στο όνομα του «καλού», παρέχει στους ισχυρούς αμέριστη στήριξη, χωρίς να θέτει προϋποθέσεις και χωρίς να τους υποχρεώνει να αποδεχτούν όρους που προστατεύουν το δημόσιο συμφέρον και εξασφαλίζουν την κοινωνική ισορροπία. Η κυβέρνηση, αντί να αξιοποιήσει την κρίση για να «οικοδομήσει μια κοινωνία καλύτερη», χορήγησε βοήθεια υπό προϋποθέσεις στους αδύναμους και άφησε τους ισχυρούς ανεξέλεγκτους. Πιστή στην αντίληψη ότι τα συμφέροντα των ισχυρών ταυτίζονται με τα συμφέροντα της κοινωνίας αρνήθηκε να συνδέσει τα προγράμματα στήριξης, ενίσχυσης και διάσωσης με επιχειρηματικές επιλογές όπως: τη διανομή μπόνους στους CEO, το ύψος των μερισμάτων, την ανάληψη περιττού χρέους, την εκτροπή κερδών σε φορολογικούς παραδείσους κ.ά.

Αγνόησε την ευρωπαϊκή εμπειρία. Στην Αυστρία και τη Γαλλία, οι αεροπορικές εταιρείες σώθηκαν υπό τον όρο ότι θα μειώσουν το ανθρακικό αποτύπωμά τους. Η Δανία προσφέρθηκε να πληρώσει το 75% του κόστους μισθοδοσίας των επιχειρήσεων κατά την έναρξη της πανδημίας, υπό τον όρο ότι οι εταιρείες δεν μπορούσαν να κάνουν απολύσεις για οικονομικούς λόγους. Η δανική κυβέρνηση αρνήθηκε επίσης να διασώσει εταιρείες που είχαν εγγραφεί σε φορολογικούς παραδείσους και απαγόρευσε τη χρήση κεφαλαίων ελάφρυνσης για μερίσματα και επαναγορές μετοχών.

Το 2008, η οικονομική κρίση προσέφερε μια σπάνια ευκαιρία να μπει φραγμός στις «δυνάμεις της αγοράς». Οι ηγεσίες τη σπατάλησαν. Τώρα, μια άλλη κρίση, υγειονομική αυτή τη φορά, έδωσε μία ακόμη ευκαιρία για στοιχειώδη κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη. Οι πολιτικοί όμως την προσπερνούν και εφαρμόζουν πολιτικές που οδηγούν σε ακόμα μεγαλύτερες ανισότητες. Αραγε, ο κόσμος θα αφήσει και αυτή την ευκαιρία να χαθεί;

 * δημοσιογράφος, συγγραφέας