Μεταμορφώσεις

Μικρή με γοήτευσαν οι μεταμορφώσεις. Οχι οι ως εκ θαύματος ούτε ως αποτέλεσμα τεχνάσματος. Οι αληθινές. Οι επίπονες. Εκείνες που προϋποθέτουν δοκιμασία. Στις πρώτες τάξεις του σχολείου γνώρισα τις κάμπιες. Θυμάμαι τον εαυτό μου να τις περιεργάζεται με ένα ξυλάκι.

Καθώς παραπλανημένες τυλίγονταν επάνω του, προσπαθούσα να κατανοήσω την παράδοξη φύση τους. Βλέποντας τα κουκούλια τους, προσπαθούσα να εξηγήσω τον λόγο που τα ύφαιναν και κλείνονταν μέσα τους, να ερμηνεύσω ποια μαγική διεργασία συνέβαινε εκεί και τούτα τα πλάσματα έβγαιναν με φτερά. Ετσι πίστεψα για πρώτη φορά στις μεταμορφώσεις. Κατάλαβα ότι μπορούν να είναι ωφέλιμες και βελτιωτικές.

Αργότερα αντιλήφθηκα ότι και οι άνθρωποι κάνουμε μεταμορφώσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου μας. Παράγωγά τους οι πολλοί εαυτοί των πολλών περιόδων μας. Κρατάμε την ουσία μας, αλλά την αναπλάθουμε, μέσα από την εμπειρία, τη συγκυρία και την αλληλεπίδρασή μας με τους άλλους. Τότε συνειδητοποίησα ότι οι μεταμορφώσεις είναι αναγκαία μετεξέλιξη προκειμένου να διασφαλιστεί η επιβίωσή μας. Οταν δε αποτελούν παράγωγο ενδοσκόπησης, μπορούν να οδηγούν στην αυτοβελτίωση. Κατάλαβα καλύτερα τις κάμπιες που κλείνονταν στα κουκούλια τους.

Απόρροια των πολλών ατομικών μας μεταμορφώσεων είναι οι κοινωνικές μεταμορφώσεις. Αμήχανες συχνά οι κοινωνίες ενώπιον των νέων αιτημάτων που ανακύπτουν, μοιάζουν να δουλεύουν με μηχανές σε χαμηλές στροφές καθώς αποζητούν τον προσανατολισμό τους. Ωστόσο, ποτέ δεν περιέρχονται σε ακινησία. Απεναντίας, μια σιωπηλή προεργασία συντελείται αδιάκοπα. Προσαρμοζόμενες, ως ζωντανοί οργανισμοί, κρατούν αλλά και εμπλουτίζουν τα εγγενή τους στοιχεία, τροποποιούν αντιλήψεις και προσδοκίες, καταρρίπτουν στερεότυπα. Εν τέλει, επανεκκινούν, τολμώντας άλματα.

Οι κοινωνικές μεταμορφώσεις που συντελούνται παράλληλα σε μέρη της Γης επιφέρουν πλανητικές μεταμορφώσεις. Οι νέες συνθήκες που δημιουργούν οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι νέες συνήθειες που επιβάλλουν οι αναδυόμενες μορφές επικοινωνίας ενισχύουν τις διασυνοριακές προκλήσεις, καλώντας σε νέα οπτική και συνεργασία τους υπερεθνικούς οργανισμούς. Η ανθρωπότητα εντείνει τους ρυθμούς της καταλύοντας τα μέχρι πρότινος γνωστά φράγματα.

Τις κοινωνικές και πλανητικές μεταμορφώσεις άλλοτε προλειαίνουν και άλλοτε διαδέχονται οι πολιτικές μεταμορφώσεις. Σε κάθε περίπτωση, προϋπόθεσή τους είναι η ύπαρξη πολιτικών εκφραστών που είτε διαβλέπουν τα νέα δεδομένα είτε αφουγκράζονται τα νέα αιτήματα. Υπερβαίνουν τις αναπόφευκτες περιόδους εσωστρέφειας και προβαίνουν στις αναγκαίες δράσεις, βγαίνοντας με θάρρος από το «κουκούλι» τους, πέρα από τα πεπατημένα μονοπάτια τους.

Ολες οι μεταμορφώσεις συντελούνται σε έναν χρονικό κύκλο ζωής με πεπερασμένη διάρκεια και διαδοχικές φάσεις: απειρίας, ωρίμανσης, φθοράς. Κάποιες είναι προϊόν συνειδητής επιλογής, κάποιες αποτέλεσμα ανάγκης. Δεν είναι όλες τους επιτυχείς. Υπάρχουν και εκφυλιστικές μεταμορφώσεις, που προοιωνίζονται τη μετάβαση σε περίοδο παρακμής. Προϋπόθεση για την επιτυχή μεταμόρφωση είναι ο κατάλληλος χρόνος. Αυτός που μπορεί να τη «φιλοξενήσει», να την υποδεχτεί γόνιμα. Ωστόσο, όλες είναι αναγκαίες. Γιατί σε αλληλεπίδραση μεταξύ τους αναδιαμορφώνουν το σκηνικό της επόμενης μέρας.

Δεν πρέπει να φοβόμαστε τις μεταμορφώσεις. Αποτελούν δυναμική διεργασία. Σηματοδοτούν την έξοδο από τη στασιμότητα, το νέο ξεκίνημα. Οταν γίνονται με γνώμονα κοινές παραδοχές και αξίες, φέρουν την πρόοδο για τους πολλούς. Η νέα μορφή εκκινεί τη νέα περίοδο και η νέα περίοδος προϋποθέτει τη νέα μορφή. Είναι μια αμφίπλευρη εξέλιξη που ενδυναμώνει την προοπτική μας.

* διδάκτορας Πολιτικής Επικοινωνίας στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών