Η επιστροφή των ΗΠΑ στη διεθνή διπλωματική σκηνή ανακατεύει ξανά την τράπουλα στις σχέσεις Ε.Ε.-Τουρκίας, με επόμενο κρίσιμο σταθμό το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου. Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Αντ. Μπλίνκεν στις Βρυξέλλες έφερε στο ευρωπαϊκό τραπέζι το πλέγμα των διατλαντικών σχέσεων αλλά και τις προτεραιότητες που θέτει η κυβέρνηση Μπάιντεν για την ενίσχυση των σχέσεων με την Ευρώπη.
Οι συναντήσεις που είχε ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας στο περιθώριο της εαρινής συνάντησης των υπουργών Εξωτερικών του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, «για την αναζωογόνηση και τον εκσυγχρονισμό των συμμαχιών και των συμπράξεων των ΗΠΑ» όπως τόνισε χαρακτηριστικά, δίνουν ένα πρώτο στίγμα προθέσεων της Ουάσινγκτον προς την Ε.Ε. Στις επίσημες συναντήσεις που είχε ο Αντ. Μπλίνκεν με τον ύπατο εκπρόσωπο Εξωτερικών της Ε.Ε. Ζ. Μπορέλ, τον γ.γ. του ΝΑΤΟ Γ. Στόλτενμπεργκ και την υπουργό Εξωτερικών του Βελγίου Σ. Βιλμές, έδωσε το γενικό πλαίσιο της συνεργασίας που επιδιώκουν οι ΗΠΑ. Στις ανεπίσημες συναντήσεις ο Αντ. Μπλίνκεν έθεσε και τις προϋποθέσεις συνεργασίας.
Οι μεγαλύτερες προκλήσεις για τις ΗΠΑ είναι η Ρωσία και η Κίνα και μέσα σε αυτό το γενικό πλαίσιο έχουν ιδιαίτερη σημασία οι σχέσεις με την Τουρκία και τη Γερμανία.
Απόσυρση των S-400
Στην κατ’ ιδίαν συνάντηση Μπλίνκεν-Τσαβούσογλου έγινε σαφές ότι η Ουάσινγκτον δεν δέχεται τίποτε λιγότερο από την απόσυρση των ρωσικών πυραύλων S-400. Η πίεση ενδέχεται να κλιμακωθεί με νέες κυρώσεις το δεύτερο εξάμηνο του 2021, καθώς η λειτουργία του οπλικού συστήματος χαρακτηρίζεται από την Ουάσινγκτον απειλή για την ασφάλεια των ΗΠΑ και των συμμαχικών χωρών. Το δίλημμα για την Αγκυρα γίνεται κομβικής σημασίας, καθώς παραπέμπει σε επανακαθορισμό των σχέσεων με τη Ρωσία ή σε περαιτέρω επιδείνωση των σχέσεων με τις ΗΠΑ.
Παράλληλα με τα θετικά μηνύματα προς την Ελλάδα από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν στην επικοινωνία με τον πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη αλλά και στις δηλώσεις για τη συμπλήρωση 200 ετών από την Επανάσταση του 1821, η Ουάσινγκτον πήρε την πρωτοβουλία των κινήσεων από την Ε.Ε. για την Ανατολική Μεσόγειο, αφήνοντας στη Γερμανία την αναμόρφωση των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων με την Τουρκία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, εφόσον συνεχιστεί η διαδικασία εξομάλυνσης στο διπλωματικό και πολιτικό επίπεδο. Η πρώτη αντίδραση από το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών στη δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ήταν ότι «η Ε.Ε. δεν έχει δικαιοδοσία στην Ανατολική Μεσόγειο».
Ο αγωγός Nord Stream 2
Το θέμα της Ρωσίας ήταν κομβικό και στη συνάντηση Μπλίνκεν-Μάας για τον αγωγό Nord Stream 2. Πριν από τη συνάντηση ο Αμερικανός ΥΠΕΞ είχε τονίσει ότι οι ΗΠΑ ζητούν «να σταματήσει αμέσως ο αγωγός και δεν θα υπαναχωρήσουν στο θέμα νέων κυρώσεων εναντίον των κατασκευαστικών εταιρειών».
Μετά τη συνάντηση ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Ν. Πράις άφησε να εννοηθεί ότι το έργο θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ασφάλεια της Ε.Ε. και επανέλαβε την αντίθεση των ΗΠΑ στην ολοκλήρωσή του. Το πρόβλημα για τη Γερμανία είναι ότι ο αγωγός με τη Ρωσία έχει προχωρήσει σε ποσοστό 90% και η διακοπή θα ισοδυναμούσε με καταστροφή. Το Βερολίνο θέλει την ολοκλήρωση της κατασκευής και διαπραγμάτευση αμέσως μετά για τους όρους λειτουργίας, ενώ παράλληλα επισημαίνει ότι η περαιτέρω οικονομική πίεση προς τη Μόσχα εγκυμονεί κινδύνους για τις σχέσεις με την Ε.Ε. Και στο θέμα των σχέσεων με την Κίνα οι διαφορές έγιναν ορατές με τις επισημάνσεις Μπλίνκεν για τον ανταγωνισμό στο πεδίο της τεχνολογίας.
Πίεση προς Μέρκελ
Οι νέες ισορροπίες που επιδιώκει να διαμορφώσει η Ουάσινγκτον στον περίγυρο της Ε.Ε., στερούν από το Βερολίνο σε αυτή τη φάση τον διαμεσολαβητικό ρόλο που είχε αναλάβει στις κρίσεις και τις περιφερειακές διενέξεις, από τη Λιβύη και την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τη Συρία, ενώ ειδικά στο θέμα των σχέσεων με την Τουρκία η πίεση προς την κυβέρνηση της Αν. Μέρκελ κλιμακώνεται και στο εσωτερικό της Γερμανίας από την αντιπολίτευση, για τη χλιαρή αντίδραση έναντι του Τ. Ερντογάν ακόμη και στα ζητήματα σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.
Στα θέματα περιφερειακής ασφάλειας, επίσης επιχειρείται από τις ΗΠΑ η διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου ισορροπιών, με την πιο ενεργό συμμετοχή των ευρωπαϊκών χωρών του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. Ο Αντ. Μπλίνκεν είχε δύο συναντήσεις με τους υπουργούς Εξωτερικών της Γαλλίας Ζ.-Ι. Λε Ντριάν, της Μ. Βρετανίας Σ. Ράαμπ και της Γερμανίας Χ. Μάας. Σύμφωνα με ανακοίνωση του γερμανικού υπουργείου, η συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη αφορούσε την Υεμένη, το Αφγανιστάν και το Ιράν. Την επομένη έγινε και δεύτερη συνάντηση γύρω από τις σχέσεις με τη Ρωσία και τις εξελίξεις στη Συρία και τη Λιβύη. Την Πέμπτη μετέβησαν στην Τρίπολη οι υπουργοί Εξωτερικών της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας για συνομιλίες με την υπουργό Εξωτερικών της Λιβύης Νάιλα αλ Μανγκούς, η οποία με δηλώσεις ζήτησε την άμεση απόσυρση όλων των ξένων δυνάμεων.
Το τηλεφώνημα του Μπάιντεν με τον Μητσοτάκη
H στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών με στόχο την ασφάλεια και την ευημερία στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου συζητήθηκε, σύμφωνα με το μέγαρο Μαξίμου, κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο των ΗΠΑ προχθές το βράδυ.
Ο Τζο Μπάιντεν συνεχάρη τον πρωθυπουργό για τη συμπλήρωση των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση, σημειώνοντας ότι σήμερα η Ελλάδα είναι ένας κρίσιμος σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, με ενεργό δράση για την ειρήνη και την ευημερία στις περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, της Μαύρης Θάλασσας και των Δυτικών Βαλκανίων, ενώ αναφέρθηκε στην αμυντική συνεργασία των δύο χωρών και στην παρουσία των αμερικανικών δυνάμεων στη Σούδα. Συνεργάτες του πρωθυπουργού έλεγαν χθες ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είπε στον πρωθυπουργό να επισκεφτεί τις ΗΠΑ όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες με την πανδημία, ενώ προσέδιδαν βαρύτητα στο γεγονός ότι ο Τζο Μπάιντεν δεν είχε μιλήσει με τον Τ. Ερντογάν.
