Επινόηση του μέλλοντος

Επινόηση του μέλλοντος

Του ΘΑΝΑΣΗ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Οταν το πολιτικό σύστημα λέει «το μέλλον» εννοεί το παρόν και το παρελθόν. Και όταν λέει «επινόηση τώρα» εννοεί, εν μέρει, προβολές με βάση τα τρέχοντα παρόντα στοιχεία και, εν μέρει, πολιτικές επιλογές που θα μας οδηγήσουν σε προβλεπόμενους και επιθυμητούς στόχους.

Τα υλικά που προμηθεύει το παρόν –αν δεν ήταν για κλάματα– είναι για γέλια. Γιατί, κοντά στους αποκωδικοποιητικούς μύθους, το παρόν ενορχηστρώνει πολώσεις που σε κάνουν να αναρωτιέσαι αν η χώρα πληρώνει ακόμα τον εμφύλιό της. Αν ισχύει το παραπάνω, τότε το μέλλον θα εξελιχθεί στραβά.

Επιπλέον, το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο λειτουργεί η χώρα, το ευρωπαϊκό, δεν εγγυάται πολιτικές που θα ευνοήσουν μεσο- και μακροπρόθεσμα την Ελλάδα, εάν πρώτα δεν διασφαλιστούν οι προτεραιότητες και τα συμφέροντα του ευρωπαϊκού πυρήνα, κυρίως του γερμανο-γαλλικού άξονα και των μεγάλων εταιρειών. Για μια επιπλέον προβολή του ευρωπαϊκού status, αρκεί να θυμηθούμε ότι ο πυρήνας -μαζί με τους σχετικούς ad hoc θεσμούς και όργανα της Ευρ. Επιτροπής- λειτούργησαν την προηγούμενη δεκαετία ως πιστωτές της Ελλάδας. Αντίθετα, η Ελλάδα ως ανυπόληπτη χώρα-οφειλέτης βίωσε χαμένη δεκαετία εναλλασσόμενων μνημονίων και σκληρής δημοσιονομικής λιτότητας, δίχως μάλιστα να αλλάξουν πολιτικές νοοτροπίες και παθογένειες που οδήγησαν τη χώρα στην κρίση χρέους. Επίσης, δεν έγιναν θεμελιακές διαρθρωτικές μεταβολές στους θεσμούς του κράτους –εκείνες που πραγματικά έπρεπε να γίνουν- ώστε η χώρα να προχωρήσει σε ένα μέλλον πραγματικής ανάπτυξης και συλλογικής ευημερίας.

Η πανδημία, τόσο στο επίπεδο της εσωτερικής διαχείρισής της όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ήρθε να στέψει όλες τις αδυναμίες και τις προηγούμενες ιδεολογικοποιημένες -και άρα προβληματικές- πολιτικές επιλογές.

Στο εθνικό πλαίσιο, από τις κυβερνητικές παλινωδίες, τις αμφίθυμες επιλογές έως τις συνειδητές επιλογές που, πλέον, σταθερά πλήττουν απασχόληση, λιανικό εμπόριο, τουρισμό, περιβάλλον, πολιτισμό, παιδεία, ανώτατη εκπαίδευση, υγεία, αστικές συγκοινωνίες, μίντια (δηλαδή, που υπονομεύουν συνολικά την οικονομία), το μέλλον θα κριθεί από τους αυτοματισμούς της μετα-Covid εποχής.

Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, από τους προστατευτισμούς και τα πλιάτσικα για το υγειονομικό υλικό μέχρι τα παιχνίδια των εταιρειών και τους εθνικισμούς των εμβολίων, κάθε άλλο παρά πνεύμα συνεργασίας, αναγκαίας αλληλεγγύης και συνεννόησης προοικονομεί το μέλλον, για τη μετα-Covid εποχή.

Οταν, λοιπόν, λέμε πως πρέπει «πρέπει να επινοήσουμε ένα μέλλον» δεν απορρίπτουμε αυτά που έχουμε και, κυρίως, δεν απορρίπτουμε τη συνολική εμπειρία που μας έδωσε η περίοδος της πανδημίας. Σίγουρα, όμως, θα πρέπει να απορρίψουμε μύθους και συλλογικούς στιγματισμούς για την ευθύνη της υγειονομικής και οικονομικής κρίσης· θα πρέπει να απορρίψουμε την κατίσχυση πολιτικών που δεν θα περιλαμβάνουν την απασχόληση, τους νέους, τη δημόσια παιδεία, το μέλλον του δημόσιου Πανεπιστημίου, τη δημόσια υγεία και ασφάλεια, το περιβάλλον και τον πολιτισμό.

Η κυβέρνηση απέναντι σε όλα αυτά είναι αδιάφορη. Δεν ανησυχεί γιατί πιστεύει σε αυτοματισμούς και ταχεία ανάκαμψη. Πιστεύει ότι, όπως θα γίνει με τον ευρωπαϊκό πυρήνα, η Ελλάδα θα βιώσει μια γρήγορη ανάκαμψη, με επιστροφή των υπηρεσιών υψηλής απασχόλησης και ευρείας βάσης, δημιουργώντας μεταβολές στην αγορά εργασίας. Πιστεύει ότι τα σχολεία και τα Πανεπιστήμια θα συνεχίσουν, εξοπλισμένα πλέον με συμπληρωματικά ψηφιακά εργαλεία που μπορούν να βελτιώσουν το πρόγραμμα σπουδών και να προσφέρουν ανθεκτικότητα για την επόμενη κρίση.

Ωστόσο, αυτή η πίστη, δημιουργεί «ομηρίες». Μαζί με τη στρεβλή αποκωδικοποίηση του παρόντος, οδηγεί σε βέβαιες μελλοντικές ματαιώσεις. Γιατί όταν δεν κάνεις κάτι τώρα, το μέλλον θα σου προκύψει λιγάκι… μονοθεματικά τουριστικό. Γιατί όταν χρησιμοποιείς την πανδημία για να κρύψεις την αδιαφορία σου, το μέλλον θα προκύψει στραβό. Και όταν απολαμβάνεις τα προνόμια της εξουσίας σου και τα διασφαλίζεις με καταστολή για τους έγκλειστους και με αυταρχισμό για τους διαφωνούντες, τότε πάλι το μέλλον θα προκύψει στραβό.

Η Ελλάδα, δυστυχώς, θα διεκδικήσει έναν πολύ συμπληρωματικό υποδεέστερο ρόλο στο πλοίο μιας Ευρώπης μάλλον γερμανικής και με πολλές αποκλίσεις μεταξύ των χωρών-μελών και με μεγάλες ανισότητες και αδικίες στο εσωτερικό των χωρών.

Στα μοντέλα ανάπτυξης η κάθε χώρα δοκιμάζει τις δυνάμεις της. Η κυβέρνηση σε αυτή τη συγκυρία, εκμεταλλευόμενη την πανδημία, κινείται με πολιτικές του 1980 που δοκίμασαν τα όριά τους και απέτυχαν. Δυστυχώς, όμως, το υπόλοιπο πολιτικό σύστημα δεν προτείνει κάποια αλλαγή παραδείγματος στην άσκηση της κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα και πάνω σε συγκεκριμένους τομείς (παιδεία, έρευνα και ανάπτυξη, υγεία, πολιτισμό, περιβάλλον κ.λπ.) στηριγμένη πάνω στα δικά μας δυνητικά πλεονεκτήματα. Κι όπως ο Γεωργιάδης δεν λύνει το θέμα του μέλλοντος, ούτε το κυνηγητό του Γεωργιάδη θα γεννήσει κάτι διαφορετικό για τις ανάγκες του αύριο. Θα σερνόμαστε. Αυτό θέλουμε;