Κατεδαφίζει θεσμούς στη ναυτιλία η κυβέρνηση της Ν.Δ.

Η εκβιαστική επιβολή από τους θεσμούς των ιδιωτικοποιήσεων των Οργανισμών Λιμένος Πειραιά (ΟΛΠ) και Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ) το 2015 οδήγησε την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ στη θεσμοθέτηση οργάνων και μηχανισμών ελέγχου ώστε να αποτραπούν οι αρνητικές συνέπειες που πιθανά αυτές θα επέφεραν. Επιπλέον, αυτή η θεσμοθέτηση ήταν απαραίτητη προκειμένου να αντιμετωπίσει ασύδοτες συμπεριφορές ιδιωτών που εμπλέκονταν με τη λιμενική λειτουργία, ακόμα και πριν από τις ιδιωτικοποιήσεις.

• 1 Θεσμικό πλαίσιο «ασπίδα» για την προστασία του δημοσίου συμφέροντος:

Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, πέρα από τις προστατευτικές για το δημόσιο συμφέρον ρυθμίσεις που ενέταξε στις συμβάσεις παραχώρησης των λιμενικών εγκαταστάσεων σε Πειραιά και Θεσσαλονίκη, προχώρησε στην ίδρυση της Δημόσιας Αρχής Λιμένα (ΔΑΛ) η οποία ανέλαβε τις δημόσιες εξουσίες των ιδιωτικών πλέον Οργανισμών Λιμένα, αλλά και τη δυνατότητα να αναφέρει τυχόν αντισυμβατικές πρακτικές των ιδιωτών στα αρμόδια όργανα. Ταυτόχρονα ενδυνάμωσε στελεχικά και μετέτρεψε σε ανεξάρτητη αρχή τη Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων (ΡΑΛ), την οποία ενίσχυσε με σημαντικές ελεγκτικές και κανονιστικές αρμοδιότητες, τόσο ως προς την παρακολούθηση της τήρησης των συμβατικών υποχρεώσεων των ιδιωτών στα λιμάνια, όσο και ως προς την εφαρμογή της ελληνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας στη λιμενική αγορά. Την ίδια περίοδο, η διυπουργική Επιτροπή Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Λιμένων (ΕΣΑΛ), η οποία έχει την ευθύνη για την έγκριση του αναπτυξιακού σχεδιασμού και των νέων έργων στα λιμάνια, με αυστηρά επιστημονικά και θεσμικά κριτήρια, προάσπισε το δημόσιο συμφέρον με συνέπεια και αποτελεσματικότητα στα σχέδια που αξιολόγησε.

• 2 Κατεδάφιση του πλαισίου από τη Ν.Δ. για χάρη των λίγων και ισχυρών:

Η αναγκαιότητα οικοδόμησης αυτού του θεσμικού πλαισίου αποδείχτηκε στην πράξη. Οι αποτελεσματικές παρεμβάσεις των προαναφερθέντων θεσμικών οργάνων είχαν την αναγνώριση συνδικάτων αλλά και παραγωγικών φορέων της μικρής και μεσαίας επιχειρηματικότητας, ενώ ταυτόχρονα, όπως ήταν φυσικό, απέκτησαν πολέμιους σε μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους. Η Νέα Δημοκρατία, η οποία προεκλογικά έταζε ταυτόχρονα στήριξη τόσο στη μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα όσο και στα ανταγωνιστικά προς αυτή σχέδια των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, μετεκλογικά, ως κυβέρνηση αναγκάστηκε να πάρει θέση. Βεβαίως πήρε θέση υπέρ των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, ξηλώνοντας τη θεσμική ασπίδα προστασίας των μικρομεσαίων, των εργαζομένων και των τοπικών κοινωνιών που είχε θεσπίσει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Αλλη μια περίπτωση εξαπάτησης κοινωνικών ομάδων και παραγωγικών φορέων αποκαλύφθηκε. Ειδικότερα, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας:

■ Με τον νόμο 4676/ 2020 άλλαξε τη σύνθεση της ΕΣΑΛ αντικαθιστώντας τους υπηρεσιακούς παράγοντες της Επιτροπής με τους γενικούς γραμματείς των αντίστοιχων υπουργείων, δηλαδή με κομματικά/κυβερνητικά στελέχη. Αποφάσεις που έλαβε η Επιτροπή για την προστασία του περιβάλλοντος,της πολιτιστικής κληρονομιάς και της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας, με πιο πρόσφατη την απόρριψη του σχεδίου της ΟΛΠ/COSCO για τη δημιουργία 4ης προβλήτας στο Κερατσίνι, φαίνεται ότι οδήγησαν την κυβέρνηση στην απόφαση να ελέγξει πλήρως τις αποφάσεις της επιτροπής στη βάση των κομματικών/κυβερνητικών επιδιώξεων της Νέας Δημοκρατίας.

■ Με τον ίδιο νόμο κατήργησε τη ΔΑΛ, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις υπερασπίστηκε το δημόσιο συμφέρον, όπως όταν αντιτάχθηκε στην προσπάθεια του ΟΛΠ/COSCO να λειτουργήσει ως δημόσια αρχή και να δημιουργήσει Μητρώο Εγκεκριμένων Εργολάβων, θέτοντας σε αμφισβήτηση τη δυνατότητα εκατοντάδων επιχειρήσεων να συνεχίσουν να δραστηριοποιούνται στο λιμάνι του Πειραιά.

■ Με τον νόμο 4770 /2021 απογύμνωσε τη ΡΑΛ από τη συντριπτική πλειονότητα των ελεγκτικών και κανονιστικών της αρμοδιοτήτων, μετατρέποντάς την ουσιαστικά από Ανεξάρτητη Αρχή σε γνωμοδοτικό όργανο. Με την πράξη της αυτή η κυβέρνηση «τιμωρεί» μια Αρχή, η οποία «τόλμησε» να εφαρμόσει μέσω Οδηγίας την κοινοτική νομοθεσία για τη διαχείριση αποβλήτων στα λιμάνια ενάντια στα ιδιωτικά μονοπώλια, παρά τις, σύμφωνα με δημοσιεύματα, αντίθετες κυβερνητικές υποδείξεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι μεγάλες υποθέσεις παράνομων μονοπωλιακών πρακτικών που διερευνούσε η ΡΑΛ και ήταν έτοιμη να εκδώσει σχετικές αποφάσεις, της αφαιρέθηκαν με σχετική τροπολογία που κατατέθηκε την τελευταία στιγμή, και η διερεύνηση τους ανατέθηκε… στην κυβέρνηση, μέσω του υπουργείου Ναυτιλίας. Η ΡΑΛ είχε μπει ήδη στο στόχαστρο μεγάλων ιδιωτικών συμφερόντων όταν γνωμοδότησε αρνητικά ως προς το αίτημα του ΟΛΠ να λειτουργήσει και ως ναυπηγείο, δημιουργώντας με αυτή τη γνωμοδότηση σοβαρά εμπόδια στην προσπάθεια εγκαθίδρυσης ιδιωτικού μονοπωλίου στη ναυπηγοεπισκευή.

• 3 Οταν οι οπαδοί της ελεύθερης αγοράς υπερασπίζονται τα μονοπώλια:

Οι κυβερνητικοί παράγοντες δεν διστάζουν, όταν πρόκειται για τα εργασιακά δικαιώματα, για την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς να ζητούν την κατεδάφιση κάθε θεσμικού πλαισίου προστασίας, ανακαλύπτοντας εμπόδια στην ελεύθερη λειτουργία της αγοράς. Την ίδια στιγμή όμως, ασυνεπείς ως προς τις διακηρύξεις τους, γκρεμίζουν κάθε θεσμό που διασφαλίζει τη δυνατότητα να λειτουργήσουν μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις σε ένα καθεστώς ελεύθερης αγοράς, στηρίζοντας απροκάλυπτα τις προσπάθειες μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων να λειτουργήσουν ως ιδιωτικά μονοπώλια.

Η επίδειξη της κυβερνητικής ασυνέπειας λόγων και έργων θα είχε μικρότερη σημασία αν δεν εγκυμονούσε κινδύνους να παγιωθούν συνθήκες εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος, των εργαζομένων και της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας που θα είναι δύσκολα αναστρέψιμες στο μέλλον. Γι’ αυτό η ανάδειξη ενός ενιαίου μετώπου ενάντια σε αυτές τις πρακτικές στη βάση ώριμων διεκδικήσεων που θα αποτελέσουν τη βάση ενός βιώσιμου αναπτυξιακού σχεδίου για κλάδους της ναυτιλίας και των λιμένων είναι σήμερα αναγκαία όσο ποτέ.

* Διδάκτωρ Λιμενικής Οικονομίας, πρώην γενικός γραμματέας Λιμένων