Πρόσφατα γεγονότα, όπως η υπόθεση Λιγνάδη ή η απεργία πείνας και δίψας του καταδικασμένου μέλους της τρομοκρατικής οργάνωσης «17 Νοέμβρη», Δ. Κουφοντίνα, έχουν δείξει ότι ο ψηφιακός δημόσιος χώρος βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των πολιτικών και κοινωνικών διαμαχών. Μάλιστα, την προηγούμενη εβδομάδα το επίπεδο του δημόσιου διαλόγου έγινε θέμα συζήτησης πολιτικών αρχηγών και στο Κοινοβούλιο, η οποία δεν φάνηκε ιδιαίτερα ενθαρρυντική σε σχέση με τη βελτίωση του πολιτικού πολιτισμού. Μολαταύτα, το γεγονός ότι πολιτικοί αρχηγοί έκαναν επίκληση σε tweets και hashtags ως ενδεικτικά στοιχεία του δημόσιου διαλόγου, καταδεικνύει έτι περαιτέρω τον αυξανόμενα σημαντικό ρόλο που παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην κοινωνία.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες και το Διαδίκτυο διατρέχονται από ανταγωνιστικές φωνές, μάλλον μακριά από τη θεωρία της «αγοράς ιδεών», όπου η «καλύτερη» ιδέα αναδεικνύεται μέσα από δημοκρατικές και πλουραλιστικές συνδιαλλαγές. Οι μετέχοντες σε αυτήν την ψηφιακή δημόσια αρένα, από πολιτικούς μέχρι «τρολ», επιχειρούν διαρκώς να επιβάλλουν τη δική τους κοσμοθεωρία και άποψη, χρησιμοποιώντας σειρά ρητορικών τακτικών, από την ορθολογική επιχειρηματολογία μέχρι τη ρητορική μίσους και την παραπληροφόρηση. Ενα εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο επιρροής διά της λογοκρισίας είναι και ο μηχανισμός αναφοράς περιεχομένου. Αυτός ο μηχανισμός έχει σχεδιαστεί ώστε να επιτρέπει στους χρήστες να αναφέρουν περιεχόμενο που αντιτίθεται στους κανόνες χρήσης των πλατφορμών.
Επιπλέον, για τη διαχείριση προβληματικού περιεχομένου, χρησιμοποιούνται και αυτοματοποιημένα φίλτρα ανίχνευσης και απομάκρυνσης (π.χ. τρομοκρατικού περιεχομένου). Σε περιπτώσεις που το περιεχόμενο έχει ανιχνευτεί αλλά δεν είναι ξεκάθαρο ότι πρέπει να απομακρυνθεί αυτόματα, τότε η ευθύνη πέφτει στους διαχειριστές περιεχομένου, οι οποίοι δουλεύουν με επισφάλεια σε συνθήκες επιζήμιες για την ψυχολογία τους.
Σε κάθε περίπτωση, οι πλατφόρμες είναι αυτές που έχουν την τελική ευθύνη του ελέγχου του περιεχομένου. Τελευταία, οι πολύ μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δημιούργησαν και δικά τους συμβούλια, όπως το Συμβούλιο Εποπτείας του Facebook, που είναι επιφορτισμένα με την επικύρωση ή ακύρωση των πιο δύσκολων αποφάσεων, όπως π.χ. η οριστική διαγραφή του Ντόναλντ Τραμπ. Δεν είναι λίγες, όμως, οι φορές που οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες έχουν αφαιρέσει περιεχόμενο αυθαίρετα, ενώ, ελλείψει δημόσιων ρυθμιστικών πλαισίων, δεν είναι υποχρεωμένες να λογοδοτούν για τις αποφάσεις τους.
Εσχάτως ξέσπασε πολλή κουβέντα γύρω από τη μαζική απομάκρυνση περιεχομένου που αναφέρεται στην υπόθεση του Δημήτρη Κουφοντίνα. Πολλοί επιφανείς πολιτικοί σχολιαστές, δικηγόροι, φωτορεπόρτερ, κ.ά., είδαν αναρτήσεις τους να σβήνονται η μία μετά την άλλη, μόνο και μόνο επειδή αναφέρονταν στο όνομα του απεργού πείνας. Μπορούμε να υποθέσουμε πως στην αρχή υπήρξε πράγματι ενορχήστρωση μαζικών αναφορών από ακροδεξιές ομάδες· μάλιστα, αυτή δεν θα ήταν η πρώτη φορά. Στις 22 Οκτωβρίου 2020, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση δημοσίευσε στο Facebook μία φωτογραφία που έδειχνε το κτίριο της Στέγης ψηφιακά καλυμμένο με τον δολοφονημένο Ζακ Κωστόπουλο· η δημοσίευση «έπεσε» προσωρινά μετά από μαζικές αναφορές, ενώ η Στέγη αναγκάστηκε να την ξανα-ανεβάσει.
Εντούτοις, στην τωρινή συνθήκη, είναι βέβαιο πως μετά τις πρώτες μαζικές αναφορές, τέθηκε αυτοματοποιημένο φίλτρο με στόχο την αναγνώριση και απομάκρυνση περιεχομένου που αναφέρεται στον Κουφοντίνα. Αυτό είναι πάγια τακτική δεδομένου του όγκου δεδομένων που διαχειρίζονται αυτές οι πλατφόρμες. Ενδεικτικά, οι δημοσιεύσεις για τον Δ. Κουφοντίνα σε δημόσιες σελίδες στο Facebook αυξήθηκε κατά σχεδόν 340% τον Φεβρουάριο σε σχέση με τον Ιανουάριο! Επιπλέον, η απάντηση της εν Ελλάδι συνεργαζόμενης με το Facebook εταιρείας, Hill+Knowlton, σε σχετική ερώτηση της «Αυγής», ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι αποκλείστηκαν δημοσιεύσεις που επικροτούσαν τον τρομοκράτη και τις πράξεις του, και όχι ενημερωτικό περιεχόμενο.
Παρ’ όλα αυτά, είδαμε δημοσιεύσεις ενημερωτικού χαρακτήρα να «κατεβαίνουν» εν ριπή οφθαλμού και να επιβάλλονται πολυήμεροι αποκλεισμοί σε λογαριασμούς. Μάλιστα, ο Δημήτρης Αλικάκος, αρχισυντάκτης των Hellenic Hoaxes, που συνεργάζονται με το Facebook, σχολίασε ότι «το Facebook τα έχει κάνει μπάχαλο» στη συγκεκριμένη περίπτωση, τονίζοντας πως υπάρχει ουσιαστική διαφορά μεταξύ της στήριξης ενός τρομοκράτη και της στήριξης ενός αιτήματός του.
Η ανάγκη κοινωνικής και θεσμικής εγρήγορσης είναι επιτακτική όταν απέναντι υπάρχει, αφενός, μια κάστα ολιγοπωλιακών πλατφορμών και, αφετέρου, αυταρχικές κυβερνήσεις που δεν διστάζουν να κάνουν εκπτώσεις σε δημοκρατικές αξίες. Σε πολλές χώρες συζητείται η ανάγκη θέσπισης ρυθμιστικών πλαισίων υπέρ του δημόσιου συμφέροντος. Πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκάλυψε το σχέδιο νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες που αναμένεται να αλλάξει συθέμελα τον τρόπο λειτουργίας του Διαδικτύου στην Ε.Ε. και όχι μόνο.
Μεταξύ άλλων, κεντρική επιδίωξη είναι η υποχρέωση των πλατφορμών να έχουν διαφανείς διαδικασίες λήψης αποφάσεων, να επιτρέπουν στους χρήστες να προσβάλλουν αποφάσεις με τις οποίες διαφωνούν, αλλά και να υπάρχει εθνικός και ευρωπαϊκός εκπρόσωπος των πλατφορμών, ώστε να υπάρχει πιο άμεση επικοινωνία και, συνεπώς, λογοδοσία. Στο μεταξύ, η αρένα του ψηφιακού δημόσιου διαλόγου παραμένει ενεργή με διακύβευμα, πλέον, βασικές αρχές, όπως η ελευθερία της έκφρασης.
*Διδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Τουλούζης
-320x213.jpg)
