Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε στη δημοσιότητα στις 24 Φεβρουαρίου το κείμενο διαβούλευσης με τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους «σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης των συνθηκών εργασίας» για τους εργαζομένους σε ψηφιακές πλατφόρμες. Ο επίτροπος Απασχόλησης και Κοινωνικών Δικαιωμάτων, Νικολά Σμιτ, σε δηλώσεις του για την έναρξη της διαβούλευσης εστίασε «στην εξεύρεση μιας ισορροπημένης πρωτοβουλίας για την εργασία σε πλατφόρμες στην Ε.Ε.», χαρακτηρίζοντας τις απόψεις των κοινωνικών εταίρων σχετικά με αυτό το θέμα «καίριας σημασίας». Υπέρ της διασφάλισης «βιώσιμων και δίκαιων» νέων μορφών εργασίας τάχθηκε και η εκτελεστική αντιπρόεδρος, αρμόδια για την «Ευρώπη στην ψηφιακή εποχή», Μαργκρέτε Βέσταγκερ.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής, μέχρι τα τέλη του 2021 πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η νομοθετική πρωτοβουλία για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στις πλατφόρμες. Η πρωτοβουλία βασίζεται στις αρχές του ευρωπαϊκού κοινωνικού πυλώνα. Σύμφωνα με το άρθρο 154 παράγραφος 2 της Συνθήκης Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η διαβούλευση θα γίνει σε δυο στάδια. Η Επιτροπή θα υποβάλει νομοθετική πρόταση ακόμη κι αν οι κοινωνικοί εταίροι δεν αποφασίσουν να αρχίσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ τους μετά το πρώτο ή το δεύτερο στάδιο διαβούλευσης.
Προηγήθηκε η έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο «Μια ισχυρή κοινωνική Ευρώπη για απλές μεταβάσεις», η οποία καλούσε την Επιτροπή να προτείνει μια οδηγία σχετικά με τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και τα δικαιώματα στην ψηφιακή οικονομία, η οποία θα καλύπτει επίσης τους εργαζομένους στην άτυπη εργασία, τους εργαζομένους στις ψηφιακές πλατφόρμες και τους αυτοαπασχολουμένους.
Η πρωτοβουλία της Επιτροπής και η έκθεση του Ε.Κ. έχουν υπόστρωμα μια σειρά δικαστικές αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο. Το κείμενο διαβούλευσης της Επιτροπής αναφέρει τις βασικότερες αποφάσεις μεταξύ των οποίων
■ Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας το οποίο απεφάνθη ότι οι διανομείς που εργάζονται για το Glovo (μια ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας για την παράδοση τροφίμων) είναι υπάλληλοι. Αντίστοιχη απόφαση ελήφθη και στη Γαλλία για τους οδηγούς του Uber.
■ Η απόφαση του Γαλλικού Συνταγματικού Συμβουλίου με την οποία θεωρήθηκε παράνομη μια διάταξη του κυβερνητικού νόμου για την κινητικότητα που θα εμπόδιζε τα δικαστήρια να ανακατατάξουν το καθεστώς αυτοαπασχόλησης των ατόμων που εργάζονται μέσω πλατφορμών.
■ Η ευρεία έρευνα για τις συνθήκες εργασίας των ατόμων σε πλατφόρμες στην Ιταλία, που είχε συνέπεια στελέχη ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας να κατηγορηθούν για «εκμετάλλευση και σύγχρονη δουλεία».
Πώς εννοεί η Κομισιόν την εργασία πλατφόρμας
Αποδεχόμενη την ερμηνεία του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Εργασίας (Εurofound), η Κομισιόν την ορίζει ως «μια μορφή απασχόλησης που χρησιμοποιεί μια διαδικτυακή πλατφόρμα για να επιτρέπει σε οργανισμούς ή άτομα να έχουν πρόσβαση σε άλλους οργανισμούς ή άτομα για την επίλυση προβλημάτων ή για την παροχή υπηρεσιών με αντάλλαγμα την πληρωμή». Επίσης, υπενθυμίζει ότι το Eurofound παραθέτει ως κύρια χαρακτηριστικά της ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας τα εξής:
■ Αμειβόμενη εργασία που οργανώνεται μέσω μιας διαδικτυακής πλατφόρμας.
■ Εμπλοκή τριών μερών: της διαδικτυακής πλατφόρμας, του πελάτη και του εργαζομένου (μπορεί να υπάρξει και τέταρτο μέρος που αναλαμβάνει να κάνει την πρόσληψη των εργαζομένων).
■ Εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών ή επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων ως παραγωγικός στόχος.
■ Ανάθεση της εργασίας σε εξωτερικούς συνεργάτες (outsourcing).
■ Παροχή υπηρεσιών ανάλογα με τη ζήτηση.
Στο κείμενο διαβούλευσης επισημαίνεται μεταξύ άλλων ότι «οι περισσότεροι από τους εργαζομένους στις πλατφόρμες ταξινομούνται ως αυτοαπασχολούμενοι». Αλλά, «ενώ το καθεστώς αυτοαπασχολουμένου μπορεί για ορισμένους να είναι θέμα ελεύθερης επιλογής και προτίμησης», για τις πλατφόρμες «μπορεί να αντιπροσωπεύει έλλειψη επιλογής ή να δημιουργεί προβλήματα». Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στην αλγοριθμική διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού, ένα χαρακτηριστικό της πλατφόρμας εργασίας που εξαπλώνεται και σε «παραδοσιακούς» χώρους εργασίας, όπως διαπιστώνει η Επιτροπή.
Επίσης, διαπιστώνεται ότι ορισμένοι τύποι εργασίας πλατφόρμας συνδέονται με επισφαλείς συνθήκες εργασίας, που αντικατοπτρίζονται στην έλλειψη διαφάνειας και προβλεψιμότητας των συμβατικών ρυθμίσεων, των προκλήσεων υγείας και ασφάλειας και στην ανεπαρκή πρόσβαση στην κοινωνική προστασία. «Ενώ η αλγοριθμική διαχείριση μπορεί να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο που βοηθά στην επίτευξη αποτελεσματικών λύσεων, ταυτοχρόνως εγείρει και νέες προκλήσεις καθώς ορισμένες αποφάσεις που επηρεάζουν την επαγγελματική ζωή των ανθρώπων λαμβάνονται εντός των λεγόμενων “μαύρων κουτιών”, που μπορεί να τους δυσκολεύουν να κατανοήσουν, να αναλύσουν και να αμφισβητήσουν», αναφέρει η Επιτροπή.
Γνωρίζετε ότι
Σε 20 με 24 εκατομμύρια άτομα, περίπου το 11% του εργατικού δυναμικού της Ε.Ε., υπολογίζονται οι εργαζόμενοι στις ψηφιακές πλατφόρμες. Για 3 εκατομμύρια εργαζομένους αποτελούν την κύρια απασχόλησή τους, ενώ για 9 εκατομμύρια αποτελούν τη δεύτερη εργασία. Επίσης, το 1/3 των πλατφορμών δραστηριοποιείται διασυνοριακά.
Οι εργαζόμενοι μέσω πλατφορμών είναι νεότεροι από τους «παραδοσιακούς» εργαζομένους, η μέση ηλικία τους είναι περίπου τα 34 έτη σε σύγκριση με τα 43 χρόνια που υπερισχύουν στην «παραδοσιακή» οικονομία. Είναι πιο πιθανό να ζουν σε ένα νοικοκυριό με παιδιά. Τα εκπαιδευτικά τους επιτεύγματα είναι υψηλότερα από αυτά των εργαζομένων στην «παραδοσιακή» οικονομία: περισσότερα από τα μισά άτομα που εργάζονται μέσω πλατφορμών έχουν υψηλό επίπεδο μόρφωσης. Είναι επίσης πιο πιθανό να έχουν γεννηθεί σε άλλη χώρα (είτε σε διαφορετικό κράτος-μέλος είτε εκτός της Ευρωπαϊκής Ενωσης) από αυτή στην οποία φαίνεται ότι εργάζονται. Οι άνδρες αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα του εργατικού δυναμικού στην οικονομία της πλατφόρμας.
Ερωτήματα προς τους κοινωνικούς εταίρους
■ Πιστεύετε ότι απαιτείται δράση της Ε.Ε. για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζητημάτων (της εργασίας στην ψηφιακή πλατφόρμα);
■ Εάν ναι, θα πρέπει η δράση να καλύπτει όλα τα άτομα που εργάζονται σε πλατφόρμες, είτε είναι μισθωτοί είτε αυτοαπασχολούμενοι; Πρέπει να επικεντρωθεί σε συγκεκριμένους τύπους ψηφιακών πλατφορμών εργασίας και αν ναι, σε ποιους;
■ Εάν η δράση της Ε.Ε. κριθεί απαραίτητη, ποια δικαιώματα και υποχρεώσεις πρέπει να περιλαμβάνονται σε αυτή τη δράση;
Σε ποιους τομείς θα ληφθούν μέτρα
Η Επιτροπή προσδιόρισε τους ακόλουθους τομείς στους οποίους θα μπορούσαν να προβλεφθούν μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας:
- · κατάσταση απασχόλησης
- · συνθήκες εργασίας
- · πρόσβαση στην κοινωνική προστασία
- · πρόσβαση σε συλλογική εκπροσώπηση και διαπραγματεύσεις
- · διασυνοριακή διάσταση της ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας (συμπεριλαμβανομένων των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και της είσπραξης φόρων)
- · αλγοριθμικό μάνατζμεντ
- · κατάρτιση και επαγγελματικές ευκαιρίες για άτομα που εργάζονται μέσω πλατφορμών.
Κάθε Δευτέρα η «Eφ.Συν.» ενημερώνει τους αναγνώστες της σταθερά μέσα από αυτήν τη σελίδα για ειδήσεις που «γεννιούνται» στα όργανα της θεσμικής Ευρώπης και δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας
