Η κανονικότητα του κοτζαμπασισμού

Πόση πληροφορία μπορεί να συμπυκνώνει μια εικόνα; Πόσες ιστορίες μπορεί να αφηγείται; Πόσες αναλύσεις ιστορικών, κοινωνιολόγων, νομικών και πολιτικών επιστημόνων με ζηλευτή αφαίρεση μπορεί να αποτυπώνει;

Η φωτογραφία από τη σκανδαλώδη σε καιρό πανδημίας συνάθροιση στη βεράντα της Ικαρίας, που χάρη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ελάχιστο τμήμα της έντυπης και ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας φανερώθηκε δημόσια -μια και η ομερτά των εγχώριων καναλιών και εφημερίδων αποσιώπησε το προκλητικό αυτό γεγονός ωσάν να μη συνέβη ποτέ- αυτή, λοιπόν, η φωτογραφία αποτελεί το αφαιρετικό πορτρέτο της χώρας.

Η εικόνα πενήντα νοματαίων να συνεστιάζονται μαζί με τον πρωθυπουργό στον εξώστη ιδιωτικής κατοικίας συμπυκνώνει με τη μεγαλύτερη ακρίβεια, εντιμότητα και ενάργεια την Ελλάδα του 2021. Τι πιο διαλεχτό και βαθιά εθνικό σκηνικό για τη φιλόξενη συνάθροιση από το πανωσήκωμα παρά θίν’ αλός και τη βεράντα με τα λευκά, προκάτ κολονάκια της; Τι πιο χαρακτηριστική της αντίληψης περί εξουσίας και τρόπου άσκησής της η επιδεικτική ανομία των προυχόντων;

Καθώς διανύουμε έτος επετειακό για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση και τόσος λόγος γίνεται για την ευκαιρία αναστοχασμού πάνω στο εθνικό συλλογικό υποκείμενο, η φωτογραφία από τον εξώστη της Ικαρίας προσφέρει πυκνή τροφή για σκέψη. Φτάνει αυτή η εικόνα για να δούμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη. Φτάνει για να συνειδητοποιήσουμε ότι η βασική αρχή της ισονομίας σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα είναι γλωσσικό παίγνιο και ευπώλητη κούφια ρητορική. Γιατί τι είδαμε σε αυτή τη βεράντα της όμορφης Ικαρίας;

Θαυμάσαμε την αποθέωση του κοτζαμπασισμού: μαζεύτηκαν οι προεστοί, ήρθε και ο πασάς-ηγεμών και επιβεβαίωσαν όλοι μαζί ότι ο νόμος δεν είναι ίδιος για όλους. Εξαίρεσαν τον εαυτό τους από την υποχρέωση της τήρησης του νόμου, θεωρώντας δεδομένο το δικαίωμά τους να προβούν σε ό,τι πράξη τούς καπνίσει. Θεώρησαν δεδομένη την ατιμωρησία γιατί άλλο τόσο δεδομένο θεωρούν ότι κανείς νόμος δεν αγγίζει τους κοτζαμπάσηδες.

«Οι νόμοι νάν’ ο πρώτος και μόνος αρχηγός» έγραφε ο Ρήγας στον Θούριο που πλαισιωνόταν στην αρχή του από δύο βασικές αρχές της Γαλλικής Επανάστασης: ελευθερία – ισότητα. Διακόσια χρόνια μετά, αποτελεί κανονικότητα, στην καλύτερη περίπτωση επικοινωνιακό ολίσθημα, το τσιμπούσι της Ικαρίας. Διακόσια χρόνια μετά, ο μέσος πολίτης -ειδικά αν είναι νέος- είναι ύποπτος για έλεγχο από τα όργανα της τάξης, πληρώνει αδρό πρόστιμο αν πράξει ό,τι έπραξε ο πρωθυπουργός μαζί με τοπικούς προύχοντες της Ικαρίας.

Το 2010, η Τσέρι Μπλέιρ, σύζυγος του τότε Βρετανού πρωθυπουργού, βιαστική για τη δουλειά της πήρε το μετρό (το μετρό, όχι κάποια πρωθυπουργική λιμουζίνα) χωρίς να έχει βγάλει εισιτήριο. Ο ελεγκτής επέβαλε στην κάτοικο της Ντάουνινγκ Στριτ το σχετικό πρόστιμο.

Κοντεύουν δύο χρόνια από την επαγγελία της επιστροφής στην κανονικότητα. Ο κοτζαμπασισμός στην Ελλάδα, ωστόσο, αποτελεί μέρος της κανονικότητας. Ανήκει σε αυτό που οι ιστορικοί αποκαλούν φαινόμενο της μεγάλης διάρκειας.

* καλλιτέχνιδα, ακτιβίστρια