Οταν ο αυταρχισμός γίνεται κανόνας

Η εμπειρία των τελευταίων εβδομάδων είναι αποκαλυπτική της νοοτροπίας που διαπνέει τη διακυβέρνηση του τόπου. Από τη μία απαγορεύσεις για τους περισσότερους και από την άλλη εξαιρέσεις που εξυπηρετούν τους σχεδιασμούς και τις επιδιώξεις αυτών που έχουν εξουσιοδοτηθεί να υπερασπίζονται το συμφέρον των πολλών. Αν προσπαθήσει κάποιος να απομονώσει και να ερμηνεύσει τα «μικρά» και τα «μεγάλα» που χαρακτηρίζουν τη διαχείριση της πανδημίας, θα διαπιστώσει ότι η υποκρισία, η κουτοπονηριά και η αλαζονεία κυριαρχούν.

Οι αποφάσεις που ανακοινώνονται και τα επιχειρήματα που προβάλλονται υποδηλώνουν ότι για την κυβέρνηση αυτό που προέχει είναι η υποταγή. Επιθυμεί την αποδοχή, γι’ αυτό άλλωστε επικεντρώνεται στην επικοινωνιακή διαχείριση, αλλά στο πίσω μέρος του μυαλού του πρωθυπουργού είναι ότι αν «ο κόμπος φτάσει στο χτένι», υπάρχει πάντα ένα «Απαγορεύεται». Φυσικά το «Απαγορεύεται» ισχύει για τους πολλούς, αυτούς που βρίσκονται εκτός των τειχών της εξουσίας, αφού οι υπόλοιποι το αντιμετωπίζουν ως απαραίτητο αξεσουάρ της ισχύος που ασκούν σε βάρος των υπολοίπων. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι στο μυαλό του κ. Μητσοτάκη υπάρχουν μόνο δύο κατηγορίες ανθρώπων: αυτοί που διατάζουν και εκείνοι που υπακούν. Οτιδήποτε κινείται εκτός αυτού του πλαισίου, χαρακτηρίζεται παρεκτροπή.

Πολυτεχνείο, 6η Δεκεμβρίου, Πάρνηθα, Θεσσαλονίκη, τεστ ανίχνευσης του κορονοϊού, πρακτικά της επιτροπής εμπειρογνωμόνων, συστηματική αποσιώπηση ή και αλλοίωση ειδήσεων και πληροφοριών, νόμοι α λα καρτ: είναι μερικά από τα πολλά παραδείγματα στα οποία η κυβέρνηση δείχνει τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τη δημοκρατική διακυβέρνηση. Κάποιοι χαρακτηρίζουν τη στάση αυτήν ως σύμπτωμα της ιδιοσυγκρασίας των κυβερνώντων. Κάποιοι άλλοι δεν ασχολούνται επειδή πιστεύουν ότι οι τωρινές εξαιρετικές καταστάσεις επιτρέπουν και δικαιολογούν αβλεψίες, ακόμα και παρασπονδίες. Ομως οι πρακτικές και οι νόμοι συσσωρεύονται και διαμορφώνουν έναν νέο πολιτικό πολιτισμό, στον οποίο το ατομικό παραχωρεί χώρο σε ένα αμφιλεγόμενο «συλλογικό».

Αν συγκρίνει κάποιος τις πολιτικές που εφαρμόζουν οι αυταρχικές κυβερνήσεις επικαλούμενες τις ανάγκες προστασίας από τον κορονοϊό με αυτές της ελληνικής κυβέρνησης, θα διαπιστώσει συγκλονιστικές ομοιότητες. Βλέπει τον αυταρχισμό και τη διγλωσσία. Βιώνει αυταρχικά «Απαγορεύεται» και υφίσταται τη βίαιη επιβολή τους. Αντιλαμβάνεται ότι εφαρμόζονται μεθοδικά πολιτικές πρακτικές που έχουν στόχο να μετατρέψουν την προσωρινή κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε κανονικότητα, στην οποία η εξαίρεση θα επιβάλλεται ως κανόνας.

Ο κ. Μητσοτάκης δεν είναι πρωτότυπος. Σε όλο τον πλανήτη δεκάδες ηγέτες αξιοποιούν την «έκτακτη ανάγκη» για να περιορίσουν ελευθερίες, να επεκτείνουν τον έλεγχο επί των πόρων και να παρακολουθούν την καθημερινότητα των ανθρώπων. Γι’ αυτό όλο και περισσότεροι αναρωτιούνται εάν οι ηγέτες τους λαμβάνουν μέτρα έχοντας κατά νου το κοινό καλό ή αν στο όνομα του περιορισμού της πανδημίας κατασκευάζουν ένα νέο φυσιολογικό, στο οποίο θα ασκούν αυξημένο έλεγχο.

Το σίγουρο είναι ότι ο αυταρχισμός είναι το γνώρισμα των ηγετών για τους οποίους η παραμονή στην εξουσία υπερτερεί της ευημερίας των ανθρώπων. Η φιλαρχία υπαγορεύει όχι μόνο τη λογοκρισία και την απαγόρευση, αλλά και την εκμετάλλευση –ενίοτε και την κατασκευή- κρίσεων, προκειμένου να ενισχύσουν οι ηγέτες την εξουσία τους. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετέτρεψε μια απόπειρα πραξικοπήματος το 2016 σε ευκαιρία να φιμώσει την αντιπολίτευση. Ο Τραμπ στις ΗΠΑ και ο Μπολσονάρο στη Βραζιλία, όταν ήρθε η πανδημία, επικεντρώθηκαν στο να κατασκευάσουν ένα δικό τους αφήγημα και να καταστείλουν ή να χειραγωγήσουν όλες τις φωνές που θα μπορούσαν να το βλάψουν. Απαξίωσαν τον Τύπο, συκοφάντησαν τους διαφωνούντες και έκαναν παζάρια, προσφέροντας διευκολύνσεις για να εξασφαλίσουν πολιτική υποστήριξη.

Βραχυπρόθεσμα η αυταρχική πολιτική βοηθά τους ηγέτες με αυταρχικές τάσεις. Ωστόσο, όσο περνά ο χρόνος τόσο περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται και συνειδητοποιούν την αναισθησία, την αδιαφορία και τα ιδιοτελή κίνητρά τους. Ετσι, κινητοποιούνται και αντιδρούν αρνούμενοι να περιορίσουν τις ζωές τους στα «κουτάκια» που έχουν σχεδιάσει οι ηγέτες τους. Το είδαμε στις ΗΠΑ με την πανωλεθρία του Τραμπ και είναι πολύ πιθανό να το δούμε και αλλού, αφού οι άνθρωποι δεν ανέχονται την αυταρχική διακυβέρνηση και τις κοινωνίες που είναι δομημένες στα καλούπια και στις προτεραιότητες κάποιου «φωτεινού», «αλάνθαστου» και «λαοπρόβλητου» ηγέτη.

Σήμερα, πολλοί από αυτούς που επιθυμούν πιο υπεύθυνη, πιο διαφανή και πιο συμπονετική ηγεσία σιωπούν και επιλέγουν την υγειονομική ασφάλεια του… σπιτιού τους. Αύριο, όμως, όταν διαπιστώσουν ότι το ατομικό τους συμφέρον συγκρούεται με τις επιθυμίες του «ηγέτη», μπορεί ισχυρότεροι, πιο ενωμένοι και πιο αποφασισμένοι να διεκδικήσουν τη ζωή που κάποιοι προσπάθησαν να κλέψουν με πρόσχημα την πανδημία, και τότε οι μάσκες θα πέσουν.

 * δημοσιογράφος, συγγραφέας