Επιδιώκοντας τον αναστοχασμό πάνω στο «είναι» και στις λειτουργίες του δημόσιου λόγου σε εποχές μεγάλης ρευστότητας και ανησυχίας, όπως αυτές που μοιάζουν να εγκαθίστανται και να παγιώνονται εν μέσω υγειονομικής κρίσης, οργανώνουμε αυτό το διάστημα ένα επιμορφωτικό πρόγραμμα, το οποίο επιδιώκει να πειραματιστεί με ακροατήρια φοιτητών διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων και να επιδράσει στη δημόσια σφαίρα. Το πρόγραμμα φέρει τον τίτλο «Ο δημόσιος λόγος στην εποχή της πανδημίας» και σχεδιάστηκε στους κόλπους μιας νεοσύστατης δομής, του Εργαστηρίου Μελέτης Κοινωνικών Θεμάτων, Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και Εκπαίδευσης, στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Δεν είναι η πρώτη φορά που επιλέγουμε να αλληλεπιδράσουμε στο αμφιθέατρο -πλέον στη διαδικτυακή πλατφόρμα- με φορείς του δημοσιογραφικού λόγου, όχι μόνον εντός των συνόρων, αλλά και εκτός.
Ετσι το πρόγραμμα θα διεξαχθεί σε συνεργασία με το Γαλλικό Τμήμα του Ομίλου Ευρωπαϊκού Τύπου (Club de la Presse Européenne, Paris), το οποίο έχει προσφέρει τη συνέργειά του και στο Διεθνές Θερινό Πανεπιστήμιο «Ελληνική Γλώσσα, Πολιτισμός και ΜΜΕ». Το «μίγμα» φοιτητών, σχολών των Ανθρωπιστικών Επιστημών κυρίως, και δημοσιογράφων αποδίδει αποκαλύπτοντας συσχετισμούς επικοινωνίας, οι οποίοι δεν φαίνεται να είναι προσωρινοί.
Η αφόρμηση είναι η παραδοχή ότι η σφοδρή υγειονομική κρίση επέβαλε νέες συνθήκες και στην επικοινωνία, δεδομένου ότι τα ειδικά λεξιλόγια εισέβαλαν με μεγάλες ταχύτητες και έπρεπε άμεσα να γίνουν κατανοητά, σε κλίμα πρωτόγονου φόβου (που ως συνθήκη δεν διευκολύνει την κατανόηση), περιοριστικών μέτρων (που δεν συμβάλλουν στην ηρεμία της κοινότητας) και αβεβαιότητας για την επόμενη μέρα (που προκαλεί κραδασμούς στις έννοιες της συγκατάθεσης και της εμπιστοσύνης, έννοιες βασικές για την εξασφάλιση μιας στοιχειώδους «συνεννόησης» μεταξύ εξουσιαζόμενων και εξουσιαστών).
Δεκάδες νέοι όροι όρμησαν ωσάν «τα άγρια που ήρθαν να διώξουν τα ήμερα» στο λεξιλόγιό μας, ενώ καταγράφηκαν από τα λεξικά με διαδικασίες fast track. Το φαινόμενο το αναγνωρίσαμε και στην περίοδο των τυραννικών μνημονίων, κι όσο κι αν οι δύο κρίσεις μεταξύ τους διαφέρουν, εν τούτοις η γλώσσα ως ζωντανός οργανισμός αντέδρασε με παρόμοια αντανακλαστικά, οι δε επιτελείς της επικοινωνίας, οι χειραγωγοί, οι κατασκευαστές της πειθούς, ομοίως. Τα ζητήματα της γλωσσικής αλλαγής και των επανασημασιολογήσεων των λέξεων, και άλλα που σχετίζονται με την επηρεαστική λειτουργία του λόγου, αφορούσαν και αφορούν και αυτό το (αγνώστου διάρκειας) διάστημα της πανδημίας. Αλλωστε κατά τον Γουλιάμο (2020), σε περιόδους κρίσης περιλαμβάνουμε, παραλαμβάνουμε, (συν)ομιλούμε και επικοινωνούμε με όρους και έννοιες χωρίς να συνειδητοποιούμε την ιδιομορφία τους, τις επικαλύψεις και αλληλοεισδοχές τους.
Η γλώσσα των μέτρων, οι γλωσσικές στρατηγικές και επιχειρήματα στην πολιτική διαχείριση της πανδημίας, η εργαλειοποίηση των όρων για τη συγκρότηση της «νέας κανονικότητας», ο συνωμοσιολογικός και ο διαγενεακός διχοτομικός λόγος, ο ηλικιακός ρατσισμός και το θέμα της αναλωσιμότητας, δεν μπορεί παρά να μπουν στο μικροσκόπιο των εισηγητών και στο επίκεντρο της ανατροφοδότησης από τους φοιτητές.
Βασικός σκοπός της δράσης είναι να προσφέρει σε κάθε ενδιαφερόμενο τις απαραίτητες γνώσεις σχετικά με την κωδικοποίηση και την αποκωδικοποίηση των μηνυμάτων που αφορούν την επικοινωνία στη δημόσια αλλά και την ιδιωτική σφαίρα σε εποχές κρίσεων, οι οποίες διαδέχονται η μία την άλλη ή εξελίσσονται παράλληλα, καθιστώντας απαιτητή την απόκτηση των δεξιοτήτων αποσυναρμολόγησης και κριτικής ανάλυσης των λόγων.
Στους συμμετέχοντες θα διανεμηθεί εκπαιδευτικό υλικό, οργανωμένο κατά τρόπο που να ενθαρρύνει τη βαθιά κατανόηση και να πυροδοτεί νέα ερευνητικά εγχειρήματα. Είναι βέβαιο ότι η εποχή θα προκαλέσει την έναρξη πολλών σχετικών μεταπτυχιακών και διδακτορικών διατριβών. Ηδη κουβεντιάζουμε στις πλατφόρμες εάν από την κατασκευή της συναίνεσης περνάμε στη γλωσσική δόμηση της επιβολής, με τις αναγκαστικές εφαρμογές και τις υπαγορεύσεις/απαγορεύσεις. Αλλωστε η ιστορία των γλωσσικών κατασκευών είναι παλιά και τελικά πολύ ανθεκτική στον χρόνο.
Πληροφορίες και εγγραφές στο πρόγραμμα στο [email protected] και στην ιστοσελίδα του Εργαστηρίου Μελέτης Κοινωνικών Θεμάτων, ΜΜΕ και Εκπαίδευσης, https://smlab.ecedu.uoi.gr/
* Αναπληρώτρια καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Ελληνικής Γλώσσας του ΠΤΝ του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και διευθύντρια του Εργαστηρίου Μελέτης Κοινωνικών Θεμάτων, ΜΜΕ και Εκπαίδευσης. Διευθύνει το Διεθνές Θερινό Πανεπιστήμιο «Ελληνική Γλώσσα, Πολιτισμός και ΜΜΕ»
