Το μέλλον θα βρεθεί στο μέλλον…

«Εκείνος που θέλει να είναι ηγέτης πρέπει συνεχώς να πολεμά σε δυο μέτωπα: μ’ αυτούς που καθυστερούν και μ’ αυτούς που προηγούνται» (Στάλιν)

Στις 18 Δεκεμβρίου ήταν η επέτειος από τη γέννηση του Στάλιν. Ο Στάλιν αποτελεί μία από τις πιο αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της ιστορίας του 20ου αιώνα. Η περίπτωσή του μας δίνει μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να δούμε τι ρόλο παίζουν οι προσωπικές πεποιθήσεις στη διαμόρφωση της κρίσης μας για άτομα και καταστάσεις σημαντικού διαμετρήματος… Βέβαια, η ανθρώπινη Ιστορία είναι γραμμένη από τα ίδια τα γεγονότα και όχι από τις τακτικές της ιστοριογραφίας ή τους φανατισμούς μας… Έτσι, δίπλα στους ένθερμους υποστηρικτές του Στάλιν, που σε ορισμένες περιπτώσεις αγγίζουν τα όρια της θρησκευτικής λατρείας, υπάρχουν και εκείνοι που παρομοιάζουν τον Στάλιν με τον… Χίτλερ… Δύο ακραίες τοποθετήσεις, η δεύτερη αρκετά ύπουλη και αισχρή, που δικαιώνουν όσους -χωρίς να είναι «ισαποστάκηδες»- θεωρούν πως σε τέτοιες περιπτώσεις η αλήθεια είναι κάπου αλλού…

Μάλλον οι ίδιοι οι Ρώσοι, και οι γείτονές τους που απάρτιζαν την ΕΣΣΔ, είναι εκείνοι που οφείλουν να μιλήσουν πρώτοι για αυτόν και τα πεπραγμένα του κατά τη διάρκεια της πολύχρονης θητείας του στο ανώτερο αξίωμα του τότε σοβιετικού κράτους. Στο βωμό της ιδεολογικής προπαγάνδας πολλοί δυτικοί αναλυτές κρίνουν με τα δικά τους μέτρα και σταθμά τα πεπραγμένα, για μία περιοχή που διέπεται παραδοσιακά από διαφορετικές αντιλήψεις και κοσμοθεωρίες. Αν κρίνεις τον Στάλιν με φιλελεύθερα αστικο-δημοκρατικά κριτήρια, το πρόσημο θα είναι συγκεκριμένο και δίχως πολλές περιστροφές και περιθώρια «διαφυγής». Άλλωστε, η απομάκρυνση της ίδιας της επίσημης ΕΣΣΔ στα χρόνια του Χρουτσώφ από το γενικότερο πνεύμα άσκησης της εξουσίας στις δεκαετίες που προηγήθηκαν, φανερώνει τα εξαντλημένα -μέσα στο πέρασμα του χρόνου- όρια του συγκεκριμένου πνεύματος. Ο Στάλιν είχε μία δική του αντίληψη για τους τρόπους και τις μεθοδολογίες της διενέργειας των πολιτικών αντιπαραθέσεων. Μία σκληρότητα που δεν ταιριάζει στην εποχή μας και που σε δυσκολεύει πάρα πολύ να την υπερασπιστείς δημόσια, όσο καλά και αν καταλαβαίνεις τις άγριες συνθήκες εκείνων των χρόνων…

Η ουσία, λοιπόν, βρίσκεται στο να καταλαβαίνουμε πως η κάθε εποχή και ο κάθε γεωγραφικός χώρος έχουν τις δικές τους ξεχωριστές ιδιαιτερότητες. Δεν είναι το ζήτημα να τις αποδεχτούμε και να τις σεβαστούμε, αλλά να τις κατανοήσουμε και να τις ερμηνεύσουμε. Σε αυτήν την προσπάθεια δεν πρέπει να μένουμε μόνο σε μία ή και σε δύο παραμέτρους της σταλινικής περιόδου. Έτσι, ποιος μπορεί να αγνοήσει την κολεκτιβοποίηση που αποτελούσε σύγκρουση με οργανωμένα συμφέροντα; Ποιος μπορεί να μην αναγνωρίσει την εκβιομηχάνιση και την πρόοδο των κοινωνικών συνθηκών και των οικονομικών μεγεθών; Ποιος μπορεί να μη σταθεί στην περήφανη νίκη επί του ναζισμού στο Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο της δεκαετίας του 1940; Εκεί, που σύμφωνα με τον ίδιο τον Στάλιν, «η Μεγάλη Βρετανία προμήθευσε χρόνο, οι Ηνωμένες Πολιτείες προμήθευσαν χρήμα και η Σοβιετική Ένωση προμήθευσε αίμα»…

Στο σήμερα, που εξαναγκαστικά πορευόμαστε στα πρωταρχικά στάδια περάσματος σε μία διαφορετική παγκόσμια πραγματικότητα, σε κανένα μέρος του κόσμου ο σταλινισμός, ως μεθοδολογία βασικής πολιτικής πρακτικής, δεν μπορεί να είναι προτεινόμενη φόρμα για ένα καλύτερο μέλλον. Οι νοσταλγοί του Στάλιν ανά τον κόσμο, κατά την προσωπική μου άποψη, οφείλουν να «συγχρωτιστούν» με αυτό το σύγχρονο πνεύμα και να κάνουν ένα ξεσκαρτάρισμα. Τι θέλουν να κρατήσουν, τι θέλουν να αφήσουν πίσω. Η όποια αναφορά θα μπορεί, ενδεχομένως, να επικεντρωθεί στην αξία του καθοδηγητικού ρόλου των ισχυρών προσωπικοτήτων σε κρίσιμες ιστορικές περιόδους, στην πίστη στην αταλάντευτη πολιτική άποψη, στη δυνατότητα να λύνεις σημαντικά προβλήματα, να βελτιώνεις τις κοινωνικές συνθήκες, να παλεύεις επιτυχώς «με τα θηρία». Όμως, κάπου εκεί αρχίζουν οι ενστάσεις…

Ο σοσιαλισμός του μέλλοντος μπορεί και πρέπει να έχει ως βασικά του όπλα την πειθώ, την ικανότητα στη σύλληψη και στην εφαρμογή ιδεών πρακτικής ωφελιμότητας, την προσαρμογή στο ραγδαία εξελισσόμενο ρεύμα των σύγχρονων τεχνολογικών δεξιοτήτων και καινοτομιών, την εναρμόνιση με τις τάσεις και τις συμπεριφοριστικές πτυχές που διαμορφώνονται στο εσωτερικό των κοινωνιών (με όρους που να σχετίζονται με όσο το δυνατόν περισσότερα κοινωνικά κομμάτια)… Μία υπόθεση που δεν θα επιτρέψει στις αράχνες του παρελθόντος να περιφέρουν μέσα στις κατάκλειστες ντουλάπες της λήθης το κομβικό ζήτημα, ακόμα και θέμα-ταμπού, της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής… Σκοπός είναι να συστρατευτεί μία ικανή στην αναμόρφωση της κοινωνίας πλειοψηφία, που θα αντιμετωπίζει σοβαρά εξίσου και το υλικό κομμάτι και το πνευματικό. H περιφρούρηση των κατακτήσεων, των δικαιωμάτων, των παροχών, του μόχθου, των υλικών επαρκειών, θα πρέπει να είναι μία συλλογική πράξη εθελοντικά συνεργαζόμενων συνειδητοποιημένων ανθρώπων. 

Οι δυτικές δυνάμεις κατάφεραν από τη δεκαετία του 1960 κι ύστερα να εκσυγχρονιστούν, να πιάσουν τον παλμό της πλειοψηφίας, δίνοντας στους υπηκόους τους αυτό που ήθελαν για να αισθάνονται πως η ζωή τους προοδεύει. Επίπλαστη ή μη εκδοχή, αν την κρίνουμε με όρους πνευματικότητας, υπαρκτή δε… Και καθοριστική πέραν του δέοντος, συνάμα… Αυτό που οι Σοβιετικοί κατάλαβαν κάπως αργά πως δεν μπόρεσαν να δώσουν και προχώρησαν στις συνταρακτικές αλλαγές που λάμβαναν την σφραγίδα της επικύρωσης τέτοιες μέρες το 1991, ισχυρίζονται κάποιοι…

Εν κατακλείδι, ο Στάλιν είναι πρωτίστως ένα φαινόμενο ιστορικό που πρέπει να μελετηθεί σε βάθος και να αποτιμηθεί δικαίως. Ως εκεί, όμως… Στο μέτρο του εφικτού, βέβαια, γιατί οι δυσκολίες της συγκεκριμένης θεματικής παραμένουν πολλές. Αυτό δεν μπορούν να το κάνουν ούτε όσοι τα βλέπουν «όλα κομπλέ», ούτε όσοι τα μηδενίζουν όλα για να χτυπήσουν την προοπτική μίας διαφορετικής πολιτικο-οικονομικο-κοινωνικής κατάστασης. Αυτής που οι πολλοί και οι ανάγκες τους θα είναι στο επίκεντρο των αναζητήσεων. Γιατί μόνο έτσι θα απορροφηθούν οι κραδασμοί των ταραγμένων συνθηκών του σήμερα και θα πραγματώνονται απτά πεδία ουσιαστικής διοχέτευσης της πολύπλευρης ανθρώπινης δημιουργικότητας.

Το μέλλον θα βρεθεί στο μέλλον… Η ΕΣΣΔ έσβησε, ο Στάλιν αποτελεί πολύ μακρινό παρελθόν, αλλά η ανάγκη ενός σύγχρονου, λαμπερού, λειτουργικού, πειστικού, παραγωγικού, αρμονικού με τη φύση, πανανθρώπινου σοσιαλισμού παραμένει στη γωνία, ενεδρεύει για την ακρίβεια…, κοιτώντας βλοσυρά τα πεπραγμένα των ενεστωτικών παγκόσμιων χωροχρόνων. Γιατί είναι σε θέση να βάζει με άνεση, στυλ και αυτοπεποίθηση, δίπλα στην απογοήτευση και την ανησυχία, τόσο την αισιοδοξία και το δίκαιο, όσο και την αξιοποίηση της δυνατής ανθρώπινης νόησης. Το ραντεβού έχει ήδη δοθεί και οι προετοιμασίες είναι ήδη ενεργοποιημένες. Όχι τόσο φανερά, αλλά αυτό προς ώρας δεν έχει τόση σημασία…