Εναν μήνα πριν, συμπληρώθηκαν 75 χρόνια από τον Δεκέμβρη του 1944, τη σύγκρουση δηλαδή του ΕΛΑΣ με τα εγγλέζικα στρατεύματα και τους εγχώριους συμμάχους τους. Την ερχόμενη Δευτέρα συμπληρώνονται 75 χρόνια από την υπογραφή της ανακωχής που –με δυσμενείς όρους για τον ΕΛΑΣ– έθεσε τέλος στην ένοπλη σύγκρουση του Δεκέμβρη. Στις 12 Φεβρουαρίου συμπληρώνονται 75 χρόνια από την υπογραφή της περιβόητης Συμφωνίας της Βάρκιζας που οδήγησε στον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ, στη λευκή τρομοκρατία και στον μονόπλευρο εμφύλιο πόλεμο, ανοίγοντας διάπλατα τον δρόμο για τον καθολικό εμφύλιο 1946-1949.
Ο Δεκέμβρης του ’44 και τα όσα ακολούθησαν αποτελούν ιστορικά γεγονότα που σφράγισαν τη σύγχρονη ελληνική ιστορία, καθόρισαν την πορεία των εξελίξεων και συνέβαλαν στον μέγιστο βαθμό στη σύγχρονη ελληνική τραγωδία: στις διακρίσεις και στον πολιτικό ρατσισμό, στις διώξεις, στον εξαγνισμό του δωσιλογισμού, στην ενίσχυση του εθνικισμού και της Ακροδεξιάς, στην εξάρτηση από τον ξένο παράγοντα και στην περιστολή της δημοκρατίας, στα στεγανά της εξουσίας, στη στρατοκρατία και στη δικτατορία. Το βασικότερο απ’ όλα ήταν ότι αφαίρεσαν από τον ελληνικό λαό τη δυνατότητα και το δικαίωμα να είναι αφέντης στον τόπο του.
Η «Εφημερίδα των Συντακτών», από θέση αρχής, προσεγγίζει και αναδεικνύει τα ιστορικά γεγονότα μέσα από τις πηγές τους. Για να μπορούν οι αναγνώστες να αντιληφθούν την εποχή όπου αυτά συνέβησαν σε πραγματικό χρόνο με τις αντιφάσεις, τις δυσκολίες και τις αγωνίες που τα περιέβαλαν. Αυτό κάνει και τώρα.
Μαζί με το αυριανό φύλλο του Σαββατοκύριακου προσφέρουμε στους αναγνώστες μας την μελέτη του Γιάννη Ζέβγου «Η Λαϊκή Αντίσταση του Δεκέμβρη και το Νεοελληνικό Πρόβλημα». Το βιβλίο γράφτηκε αμέσως μετά τη Βάρκιζα, όταν ο ΕΛΑΣ έχει διαλυθεί κι έχει αρχίσει η λευκή τρομοκρατία. Κυκλοφόρησε στο ευρύ κοινό την άνοιξη του 1945. Πρόκειται δηλαδή για ένα βιβλίο που γράφτηκε μέσα στις φλόγες. Σε μια πολύ δύσκολη περίοδο για το ΕΑΜικό κίνημα και το ΚΚΕ, σε μια περίοδο ήττας, την οποία ο αντίπαλος επιδίωκε, με κάθε τρόπο, να καταστήσει οριστική.
Ο Γιάννης Ζέβγος, ανώτατο ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, υπουργός της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου, άριστος γνώστης της κατάστασης, με μεγάλη θητεία στο μέτωπο της θεωρητικής-ιδεολογικής πάλης του ΚΚΕ από τη δεκαετία του 1930 ζει τα γεγονότα και προσπαθεί να εμβαθύνει σε αυτά. Να διακρίνει δηλαδή το γενικό, το ειδικό και το συγκεκριμένο, να αναλύσει τις αιτίες τους, να προσδιορίσει το καθήκον της στιγμής αλλά και τους γενικότερους στόχους. Με αυτή την έννοια, αυτή η μελέτη του έχει ξεχωριστή σημασία για να καταλάβουμε την εποχή στην οποία αναφέρεται, καθώς μας βοηθά να αντιληφθούμε πώς σκέφτονταν σε κείνες τις συνθήκες όχι μόνο οι ηγέτες αλλά κι ένα τεράστιο λαϊκό κίνημα.
Για να αντιληφθεί καλύτερα ο αναγνώστης τη σημασία της μελέτης του Γιάννη Ζέβγου θα παραθέσουμε με τίτλους τα περιεχόμενά της:
1. Το εθνικό αντιφασιστικό κίνημα
2. Το μεγάλο πρόβλημα
3. Η φαυλοκρατία προδίδει – οι κομμουνιστές αναλαμβάνουν τον εθνικό αγώνα
4. Το ΕΑΜ για δημοκρατικές λύσεις
5. Η αντίδραση οργανώνει φασιστικό πραξικόπημα
6. Η αρχή της συνωμοσίας
7. Προπαρασκευή του πραξικοπήματος
8. Το τρομοκρατικό πραξικόπημα αρχίζει
9. Η ένοπλη λαϊκή αντίσταση της Αθήνας
10. Αθάνατη λαϊκή αντίσταση και οι ωμότητες
11. Η αντίσταση υποχωρεί στις Θερμοπύλες
12. Η αντίσταση του Δεκέμβρη και η αντιφασιστική ανθρωπότητα
13. Βάρκιζα
14. Το νεοελληνικό πρόβλημα: α) Η Μεγάλη Ελλάδα των Εθνικιστών β) Το ελληνικό πρόβλημα είναι διεθνές γ) Δημοκρατική αντιφασιστική ενότητα
15. Επίλογος».
Στη μελέτη του Ζέβγου ο αναγνώστης θα βρει απαντήσεις για το πώς φτάσαμε στον Δεκέμβρη του ’44 αλλά και για τα όσα ακολούθησαν καθώς ο συγγραφέας υπογραμμίζει σε όλους τους τόνους πως τότε το ΕΑΜικό κίνημα βρέθηκε να έχει απέναντί του συνασπισμένη όλη την νεοελληνική αντίδραση που –μαζί με τους ξένους συμμάχους της– ήταν υπεύθυνη για τα δεινά του το προηγούμενο διάστημα.
Αλλά, όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό από τα περιεχόμενα της μελέτης, ο Ζέβγος συνδέει τα γεγονότα με την προπολεμική ιστορία της χώρας ξεκινώντας από την επανάσταση του 1821 και την συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους. Ο συγγραφέας είναι ξεκάθαρος από την εισαγωγή του ακόμα όταν γράφει: «Για να κατανοηθεί η σημασία των Δεκεμβριανών γεγονότων σ’ όλο τους το πλάτος θα κάνουμε μια σύντομη ιστορική αναδρομή. Η φαυλοκρατία αλαλάζει πως η αντίσταση του λαού είτανε αντεθνικό κίνημα, στάση, τρομοκρατία. Υποκριτές και Ιησουΐτες, παρασταίνουν τις εφτάχρονες παρθένες τη στιγμή που η ιστορία τους είναι ιστορία εθνικής προδοσίας, αντιλαϊκής βίας και τυραννίας».
Τόσο το ΚΚΕ όσο και η ευρύτερη Αριστερά –πολύ πριν τον πόλεμο– προσπαθούσαν να προσεγγίσουν τους στόχους τους με βάση την ελληνική πραγματικότητα. Αναζητούσαν δηλαδή το ιστορικό υπόβαθρό της κοινωνίας στην οποία δρούσαν. Στο πλαίσιο αυτό θεωρούσαν ότι μια σειρά ιδιομορφίες της ελληνικής κοινωνίας και κυρίως η κακοδαιμονία της οφείλονταν στον τρόπο με τον οποίο συγκροτήθηκε, μετά την επανάσταση του ’21, το νεοελληνικό κράτος. Την ίδια την επανάσταση την θεωρούσαν ανολοκλήρωτη. Κι ακριβώς γι’ αυτό το λόγο η ΕΑΜική Εθνική Αντίσταση ένα από τα βασικά καθήκοντα που είχε ήταν η απελευθέρωση της χώρας και η ολοκλήρωση της ανολοκλήρωτης επανάστασης.
Η επίλυση δηλαδή με αυτό τον τρόπο του νεοελληνικού προβλήματος, της αντιμετώπισης όλων των στρεβλώσεων του νεοελληνικού κράτους, η εφαρμογή όλων των διακηρύξεων της Επανάστασης του ’21 που ποτέ δεν υλοποιήθηκαν και κυρίως η κατάκτηση της εθνικής ανεξαρτησίας ώστε ο λαός να είναι αφέντης στον τόπο του. Η επίτευξη αυτού του στόχου αποτελούσε και την προϋπόθεση για βαθύτερες κοινωνικές αλλαγές. Κατά συνέπεια οι αναφορές που συχνά συναντάμε ότι η ΕΑΜική Εθνική Αντίσταση ήταν το νέο ’21 δεν ήταν κενές περιεχομένου.
Στη βάση όλων αυτών, το βιβλίο του Ζέβγου έχει μια διπλή αναγνωστική αξία καθώς προσδιορίζει με σαφήνεια την ιστορική συνέχεια και συνδέει το ’21 με την Εθνική Αντίσταση 1940-1944. Η αξία του αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για να κατανοήσουμε την ιστορία μας καθώς φέτος γιορτάζουμε τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση. Τίποτα στην ιστορία δεν ξεκομμένο από το πριν και το μετά και τίποτα δεν μπορεί να κατανοηθεί σε βάθος αν δεν δούμε τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε.
