Διαβάζοντας την έκθεση Πισσαρίδη και κοντοστέκοντας στις παραγράφους για την εκπαίδευση, νιώθεις ότι ο χρόνος εκτείνεται σε μια μεταφυσική διάσταση. Κυριαρχεί ο χρόνος της μεγάλης διάρκειας, της σοβαροφανούς δομής, ο χρόνος που παραμένει στάσιμος, διαρκής, αχανής, αγκαλιάζοντας διαχρονικά τα πάγια προβλήματα της εκπαίδευσης στη χώρα μας με μια ζηλευτή σταθερότητα. Τόσα χρόνια τίποτα δεν αλλάζει.
Οι προκλήσεις δεν μεταβάλλονται, παρά μόνο μετακινούνται ελάχιστα. Το πρόσημο των παρεμβάσεων μετατρέπεται από θετικό σε αρνητικό ανάλογα με το εκάστοτε πλέγμα πολιτικών προτεραιοτήτων και συμφερόντων, αναπαράγοντας εύσχημες παντιέρες που έρχονται και παρέρχονται στο προσκήνιο.
Φυσικά οι αναφορές στην εκπαίδευση ξεκινούν με τον κομψό πυλώνα-διακαές ζητούμενο της «κοινωνικής συνοχής» που φοριέται σχεδόν σε όλες τις εκθέσεις πολιτικών προτάσεων και συνιστά διαχρονική αξία. Στη συνέχεια συναντάμε την επίσης διαχρονική έννοια του ζητούμενου του εκσυγχρονισμού που αυτή τη φορά απλώνεται νωχελικά σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.
Η καθολική πρόσβαση στην προσχολική αγωγή είναι εκ των ων ουκ άνευ και συνεχίζει ορθώς ως προτεραιότητα από τα προηγούμενα χρόνια. Διατρέχοντας το σώμα της έκθεσης και κατηφορίζοντας στα μονοπάτια των σχολικών μονάδων, τρομάζουμε διαβάζοντας ότι επανέρχεται δυναμικά το διακύβευμα της αύξησης του μέσου μεγέθους των σχολικών μονάδων και εκείνη ακριβώς τη στιγμή ο νους μας τρέχει στα έρημα χωριά, στα ερειπωμένα σχολικά κτίρια, στην ταφόπλακα του οράματος «σχολείο-ζωντανό κύτταρο της κοινωνίας» στις μικρές απομακρυσμένες περιοχές της χώρας μας. Ας ελπίσουμε ότι ο όποιος εξορθολογισμός επιδιωχθεί στο πεδίο –με τη βοήθεια και της τηλεκπαίδευσης– θα κρατήσει τα σχολεία στα μικρά νησιά μας και στους ορεινούς οικισμούς ανοιχτά.
Συνεχίζοντας τη μελέτη, συναντάμε την πρόθεση προετοιμασίας εν όψει δημογραφικών πιέσεων, σημείο το οποίο χρήζει αποσαφήνισης καθώς οι δημογραφικές πιέσεις προφανώς σημαίνουν αύξηση του προσφυγικού/μεταναστευτικού πληθυσμού και μείωση των γηγενών. Τα παραπάνω μεταφράζονται σε εκπαιδευτική πολιτική με έμφαση στην πολυπολιτισμικότητα, στην αναγνώριση και πιστοποίηση δεξιοτήτων που προέρχονται από άτυπη μάθηση, σε upskilling-reskilling κ.λπ. Ως σκέψη και επισήμανση έχει βαρύτητα, όπως και ως πρόκληση για τη σχηματοποίηση σχετικών εκπαιδευτικών πολιτικών. Αναμένουμε την αποτύπωση της πρόθεσης σε στρατηγικό σχέδιο.
Ακολουθεί αναφορά στην ουσιαστική αυτονομία και αξιολόγηση των σχολικών μονάδων, έννοιες «αυτόφωτες», με ειδικό βάρος, που συνιστούν διαχρονικές προκλήσεις, με τις οποίες κάθε κυβερνητική εκπαιδευτική πολιτική καλείται να αναμετρηθεί ως ιδέα ή πράξη, δοκιμάζοντας τις δυνάμεις της στην αρένα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των μικροσυμφερόντων, των συνδικαλιστικών φορέων, των συντεχνιών. Ευχόμαστε καλή τύχη, εφόσον γνώμονας είναι η αξιολόγηση δομών πρωτίστως, η όχι προσχηματική αξιολόγηση κατεχόντων θέσεων ευθύνης, η αξιοποίηση της αυτοαξιολόγησης ως μορφής αξιολόγησης συμβατής με την κουλτούρα των εκπαιδευτικών οργανισμών.
Η αυτονομία στην εκπαίδευση, γενικά, παραπέμπει ως έννοια σε πλαίσιο που προσδίδει ευελιξία, απελευθερώνει ενέργεια, δημιουργικότητα. Επίσης δίνει εξουσία και κάποτε κακώς εννοούμενη ελευθερία σε ανθρώπους και δομές. Ωστόσο, η εκπαίδευση, το σχολείο συνιστούν ένα ιδιαίτερο, ευαίσθητο πεδίο, δεν επιτρέπονται καθόλου τα πολύ σοβαρά λάθη, ενώ δικλίδες ασφαλείας θα πρέπει να τίθενται με κάθε σχέδιο πολιτικής από το αρχικό στάδιο.
Ως προς τις αναφορές της έκθεσης Πισσαρίδη στις ψηφιακές υποδομές και στο περιεχόμενο στην εκπαίδευση, ίσως είναι περιττό ακόμα και να σχολιαστούν, καθώς τόσα χρόνια διαβάζουμε για αυτές τις «φοβερές» προτεραιότητες και βέβαια συνακόλουθα επενδύθηκαν αμύθητα ποσά. Δυστυχώς, απεδείχθη ότι οι ψηφιακές υποδομές στην εκπαίδευση δεν ήταν επαρκείς ώστε να αντιμετωπιστεί αξιοπρεπώς η αυτονόητη απαίτηση για συμπεριληπτική τηλεκπαίδευση στην πανδημία.
Οι προτεραιότητες της έκθεσης για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος διακυβέρνησης στην ανώτατη εκπαίδευση και τη διασύνδεση με την οικονομία είναι all time classic και αναμένουμε να δούμε ποιες πτυχές θα φωτιστούν αυτή τη φορά και με ποια χρώματα. Η αναφορά στη διασπορά και στη διασύνδεση με ιδρύματα της αλλοδαπής και την ευρύτερη κοινωνία μάς γεμίζει αισιοδοξία. Ωστόσο, όσον αφορά την πρόκληση της διακυβέρνησης γενικότερα, με απογοήτευση δεν εντοπίσαμε καμία πρόταση ουσιαστικής αναβάθμισης και αξιοποίησης σύγχρονων ηλεκτρονικών συστημάτων «συμμετοχικής δημοκρατίας», παρά τη ραγδαία βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών που προσφέρουν τέτοιου είδους συστήματα στις μέρες μας.
Τέλος, αυτό που προκαλεί δέος στην έκθεση Πισσαρίδη education edition είναι η πρόταση για ριζική αναβάθμιση του συστήματος κατάρτισης. Πραγματικά ως στόχος είναι τόσο μεγαλεπήβολος και φιλόδοξος που αναμένουμε τη συνέχεια με αδημονία. Αναλογιζόμενοι μάλιστα τον στόχο 4 για ποιοτική εκπαίδευση της Unesco Βιώσιμη Ανάπτυξη 2030, την πρόσφατη σύσταση της Ε.Ε. για τοποθέτηση της διά βίου μάθησης στον πυρήνα των εθνικών πολιτικών, αλλά και τη θέση της Ελλάδας στον πυθμένα των σχετικών κατατάξεων, δεν έχουμε παρά να ευχηθούμε στην κυβερνητική πολιτική, που, όπως καταλαβαίνουμε, θα υιοθετήσει δομικά τις προτάσεις της έκθεσης Πισσαρίδη στα στρατηγικά σχέδια των υπουργείων, καλή επιτυχία ολόψυχα!
* εκπαιδευτικός
