Μετράμε τις μέρες και τις ατέλειωτες νύχτες της δεύτερης καραντίνας μας λόγω της πανδημίας του Covid-19. Ολοι κλειστήκαμε στα σπίτια μας και βγαίνουμε μόνο για τα απαραίτητα. Πολλοί από μας έχουν να πατήσουν έξω από τα γνώριμα τετραγωνικά της μόνιμης κατοικίας τους αρκετές μέρες. Ο εγκλεισμός μας αρχίζει πια να μετρά ημερολογιακά εβδομάδες. Αναμονή…
Κάθε μέρα που περνά προστίθεται στατιστικά σε αριθμούς και δείκτες. Αρχίζουν να διογκώνονται τα κρούσματα, οι θάνατοι, οι διασωληνώσεις και οι νοσούντες. Ακούμε για μεταλλάξεις, εμβόλια που ακόμα δεν έρχονται, ΜΕΘ που γεμίζουν, σχολεία που αδειάζουν, λύματα που μελετούνται εξονυχιστικά και με κομμένη την ανάσα για τα μελλούμενα αναζητάμε την ελπίδα που θα ξορκίσει το κακό για να επανέλθει η κανονικότητα στην καθημερινότητά μας. Προσμονή…
Δύσκολες ώρες και όλοι κοιτώντας τη ζωή και τις αντοχές μας να φτάνουν στα όρια αποζητάμε την απαγορευμένη ανθρώπινη παρουσία. Τα κοινωνικά δίκτυα στενάζουν από το βάρος των επαφών, οι κάμερες ψηφιοποιούν φωνές και εικόνες αγαπημένων που ταξιδεύουν από κοντινές και μακρινές αποστάσεις σε κινητά και τάμπλετ, καθώς οι συνάδελφοι στριμώχνονται στα κουτάκια τους σε ψηφιακές καθημερινές συσκέψεις στις οθόνες του υπολογιστή μας. Το ίντερνετ και οι ψηφιακές εφαρμογές ενώνουν τις έγκλειστες ζωές μας μέσα από οπτικές ίνες και δορυφόρους. Παραμένουμε συνδεδεμένοι…
Ο άνθρωπος όμως έχει ανάγκη την επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο. Θέλει την προσοχή των γύρω του και την αγάπη, τις έντονες συζητήσεις και τις χαλαρές κουβεντούλες, το άγγιγμα και την αγκαλιά, τις χειραψίες, τις διαφωνίες και τις παντός είδους ανθρώπινες συνδιαλλαγές και συγκεντρώσεις για να αναπτύξει την κοινωνικότητα και τον χαρακτήρα του. Είναι απαραίτητο για όλους μας, να εκφραζόμαστε για να αισθανθούμε να αναλύουμε πράγματα, καταστάσεις, δρώμενα και χαρακτήρες, αληθινά, χωρίς μάσκες και προσωπεία. Διά ζώσης…
Γνωρίζουμε τον εαυτό μας και αυτοψυχαναλυόμαστε μέσα από τις συμπεριφορές μας και τις πράξεις μας. Η μοναξιά μάς στραγγαλίζει, οι σκέψεις όταν δεν μοιράζονται μάς πνίγουν και τα συναισθήματα ασφυκτιούν για να εκτοξευτούν στον αέρα και να γίνουν λέξεις. Σκέψεις που όταν δεν μοιράζονται και μένουν μέσα μας διογκώνονται, μάς καταπιέζουν, ψάχνουν να βρουν τρόπο να μην αιωρούνται στο κενό και να φτάσουν στον αποδέκτη τους. Και τότε παίρνουν μορφή γίνονται όμορφα σημάδια που αποτυπώνουν νοήματα. Γίνονται λέξεις και προτάσεις σε κρυφά ημερολόγια, προσωπικά μηνύματα, σημειωμένες προτεραιότητες και στόχοι, μακρόσυρτα ποσταρίσματα στα σόσιαλ μίντια, βιαστικά σημειώματα σε ποστ ιτ, επίσημες επιστολές και πολυσέλιδα γράμματα. Καταγραφές…
«Scripta manent». «Τα γραπτά μένουν» και είναι αποκαλυπτικά. Ψηφιακά ή ακόμα και πραγματικά σε χαρτιά και αποκόμματα, διαβάζονται και φανερώνουν την προσωπικότητα και την πολύτιμη ζωή του καθένα μας. Για πολλούς από εμάς το γράψιμο σε κάθε μέσο είναι τόσο σημαντικό και ζωτικό συνάμα όσο οι ανάσες μας. Ανάγκη απροσπέλαστη για να διατυπώσουμε γραπτά -απευθυνόμενοι σε ανθρώπους που νοιαζόμαστε και μας νοιάζονται- τις δικές μας προτεραιότητες, ανάγκες και έννοιες, καθώς και τις ελπίδες, τα όνειρά, τις λεπτομέρειες και την αγάπη για τη ζωή, που θα υψώσουν τα τείχη προστασίας για τη νοητική και ψυχική μας υγεία. Ανάγκη έκφρασης και επικοινωνίας, περιμένοντας μια απάντηση για να ξορκίσουμε τη μοναξιά και την κατάθλιψη…
Ο αυτοδίδακτος χαρισματικός καλλιτέχνης Βίνσεντ βαν Γκογκ (1853-1890) υπήρξε μοναδικός στον γραπτό λόγο. Βούτηξε τη ζωή του κυριολεκτικά στο μελάνι, που μέσα από την πένα του απλώθηκε σε εκατοντάδες επιστολές για να μπορέσει να εκφράζει το ψυχωσικό μυαλό του, χωρίς τις Ερινύες που τον στοίχειωναν.
Πολλά έχουν γραφτεί για τους εκπληκτικούς πίνακες του Ολλανδού μάστερ, ο οποίος δικαίως θεωρείται μία από τις σπουδαιότερες μορφές της σύγχρονης τέχνης. Είναι όμως λιγότερο γνωστό στο ευρύτερο κοινό πως υπήρξε πολυγραφότατος συγγραφέας επιστολών. Εγραψε συναρπαστικά γράμματα για όλες τις πτυχές της ζωής του -τα όνειρα και τις απογοητεύσεις του, την ερωτική του ζωή, τις φιλίες και τους καβγάδες του αλλά και για τη μάχη με την ασθένειά του.
Κατέγραψε επίσης τις φιλοδοξίες του ως καλλιτέχνης και συχνά πρόσθεσε στα γράμματα σκίτσα έργων που οραματίστηκε ή είχε πρόσφατα τελειώσει. Οταν διαβάζουμε αυτά τα γράμματα είναι σχεδόν σαν να κοιτάμε πάνω από τον ώμο του καλλιτέχνη και να βλέπουμε τα έργα του να ζωντανεύουν καθώς το νήμα της ζωής του ξετυλίγεται.
Τα γράμματα του Βίνσεντ είναι μια συλλογή 903 διασωθεισών επιστολών, από τις οποίες 820 γράφτηκαν από αυτόν και 83 τις έλαβε. Περισσότερες από 650 από αυτές απευθυνόταν από τον Βίνσεντ στον αγαπημένο μικρότερο αδελφό του, Τεό (1857-1891), ο οποίος τον στήριζε οικονομικά και διατηρούσαν μια σχέση στοργής καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους, καθώς ο πρωτότοκος γιος του πάστορα Θεόδωρου από τα νεανικά του χρόνια παρουσίασε ψυχολογικά προβλήματα κατάθλιψης και μελαγχολίας.
Αυτή την εποχή το υπέροχο Μουσείο Βαν Γκογκ στο Αμστερνταμ, που στέκει θαρρείς ως πολύτιμο πετράδι στο κέντρο της Μεγάλης Πλατείας των Μουσείων, παρουσιάζει μια μικρή αλλά εξαιρετική συλλογή της αλληλογραφίας του καλλιτέχνη.
Με τίτλο «Your loving Vincent» συνδυάζει και εκθέτει στο κοινό 40 από τις 820 επιστολές του Ολλανδού καλλιτέχνη σε συνομιλία με μερικούς από τους πιο διάσημους πίνακές του, συμπεριλαμβανομένων και των «Landscape with Leaning Trees» (1883) και «Field with a Plowman» (1889), δανείων από ιδιωτικές συλλογές.
Η πολύτιμη αλληλογραφία του επιτρέπει σε μελετητές και κοινό να κατανοήσουν την τέχνη, τους προσωπικούς αγώνες αλλά και τις ανασφάλειες του Βαν Γκογκ. Σπάνια εκτίθενται και παρουσιάζονται γιατί τα πολύτιμα γράμματα είναι ευαίσθητα στο φως.
Ωστόσο, για πρώτη φορά σε μια δεκαετία, το μουσείο εμφανίζει μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες επιστολές συμπεριλαμβανομένων και δύο πρόσφατων εξαγορών. Τα γράμματα, πολλά από τα οποία περιλαμβάνουν απλά σκίτσα με μολύβι και μελάνι, εμφανίζονται δίπλα στους πίνακες στους οποίους αναφέρονται, αριστουργήματα όπως, μεταξύ άλλων, το «The Potato Eaters» (1885), «The Bedroom» (1888) και το «View of the Sea at Scheveningen» (1882).
Τα γράμματα κυμαίνονται σε βάθος χρόνου, με τις πρώτες επιστολές γραμμένες όταν ο Βίνσεντ ήταν ασκούμενος έμπορος τέχνης στη Χάγη το 1872.
Αργότερα, οι επιστολές περιγράφουν τις φιλοδοξίες του να δημιουργήσει μια αποικία καλλιτεχνών στη νότια Γαλλία, αλλά και μιας κοινής επιστολής του με τον Πολ Γκογκέν (1848-1903) προς στον καλλιτέχνη Εμίλ Μπερνάρ (1868-1941) που γράφτηκε το 1888 περιγράφοντας τις «εκδρομές τους στα πορνεία» και αγοράστηκε τον Ιούνιο από το Ιδρυμα Vincent van Gogh για 210.600 $.
Αφού καβγάδισε με τον Γκογκέν, ακρωτηρίασε το αυτί του και χτυπήθηκε από ένα σοβαρό ψυχωσικό επεισόδιο στα μέσα Ιουλίου του 1889. Ξεκινά ο εγκλεισμός του στο άσυλο Saint-Rémy-de-Provence αλλά παρόλα αυτά αισθάνθηκε λίγο αργότερα ικανός να ζωγραφίσει ξανά. Με ένα αγωνιώδες γράμμα απευθύνεται στον αδελφό του Τεό ζητώντας του πινέλα, γιατί πιστεύει ότι η καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να τον βοηθήσει να ανακάμψει.
Στην έκθεση προβάλλεται επίσης το τελευταίο γράμμα του Βίνσεντ, γραμμένο τέσσερις ημέρες πριν πυροβολήσει το στήθος του στις 27 Ιουλίου 1890, αλλά και μια άλλη ημιτελής εκδοχή που βρέθηκε από τον αδελφό του στο νεκρό σώμα του.
Τα τελευταία γράμματα είναι απίστευτα λυπημένα και καταθλιπτικά, νιώθει σαν ένα βάρος για τον Τεό, έχει χάσει το ηθικό του και πιστεύει πως ζει χωρίς να υπάρχει ελπίδα και προοπτική να βελτιωθεί.
Τα γράμματα του Βαν Γκογκ ζωγραφίζουν παραστατικά το χρονικό της ζωής του μετα-ιμπρεσιονιστή καλλιτέχνη. Είναι αξιοσημείωτο πως «παραλείπεται» από τον ίδιον η περίοδος που έζησε στο Παρίσι καθώς δεν χρειάστηκε να επικοινωνήσει τότε καθόλου με τον αδερφό του. Ολα μπορούν να διαβαστούν χρονολογικά ως η αυτοβιογραφία του, καθώς έγραφε στον Τεό κάθε μέρα περιγράφοντας τις αγωνίες του, τις καλλιτεχνικές αναζητήσεις του αλλά και την πνευματική και ψυχική του υπόσταση.
Ενας κρυμμένος θησαυρός στη συλλογή του πανέμορφου μουσείου της ολλανδικής πρωτεύουσας είναι τα γράμματά του, που σπάνια εμφανίζονται καθώς είναι πολύ εύθραυστα και συνήθως «ζουν» στο σκοτάδι. Πολλά επέζησαν χάρη στον αδερφό του, Τεό. Ηταν ακριβώς το είδος του ανθρώπου που έσωσε ακόμη και το μικρότερο κομμάτι χαρτιού από τον αδερφό του και το κοινό του οφείλουμε τα 663 διασωθέντα γράμματα του Βίνσεντ. Η σύζυγος του αδελφού του Τεό, Γιοχάνα, πολλά χρόνια μετά τον θάνατο του συζύγου της το 1891, συγκέντρωσε τις επιστολές, οι οποίες δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά το 1914.
Τα δύο αδέρφια είναι οι κύριοι χαρακτήρες αυτής της έκθεσης, η οποία αφορά τη σχέση της τέχνης και των γραμμάτων, χάρη στα όμορφα σκίτσα που φτιάχνει ο Βίνσεντ αλλά και τον στενό δεσμό μεταξύ τους που συσφίχτηκε αφού ο μεγάλος αδελφός αποφάσισε να ακολουθήσει τις συμβουλές του μικρότερου για να γίνει ο υπέροχος καλλιτέχνης που θαυμάζουμε. Καθόλου τυχαίο πως ο Τεό πέθανε έξι μήνες μετά τον θάνατο του πολυαγαπημένου αδελφού του.
Ο Βίνσεντ εργάζεται ασταμάτητα στη ζωή του, γράφει το ίδιο όμορφα όσο ζωγραφίζει. Τα γράμματά του φαντάζουν ιδιαίτερα οδυνηρά κατά τη διάρκεια αυτής της πανδημίας. Ο εγκλεισμός, οι αγωνίες, η ανασφάλεια και η αναζήτηση της συντροφικότητας, της επικοινωνίας και της παρηγοριάς που βιώνουμε φέρνουν στον νου και το θυμικό μας σκέψεις αλληλεγγύης και αγάπης για τους μοναχικούς και δυστυχισμένους, για όλους εκείνους που βλέπουν τον κόσμο αλλιώς.
Προσμένουμε μέχρι οι αισιόδοξες αχτίδες να σπάσουν τις μουντές σκέψεις και να ξεχυθούμε όλοι μαζί στους μπλε ουρανούς πάνω από τα ολοκίτρινα σταροχώραφα που τόσο υπέροχα ζωγράφισε και μας χάρισε το υπέροχο μυαλό του.
? «Your loving Vincent» στο Μουσείο Βαν Γκογκ, Αμστερνταμ, μέχρι 10 Ιανουαρίου 2021
? Μένουμε σπίτι, μένουμε ασφαλείς! Λόγω της πανδημίας το μουσείο από τις 5 Νοέμβρη παραμένει κλειστό. Ξεναγούμαστε και απολαμβάνουμε διαδικτυακά συλλογές, εκθέσεις και εκδηλώσεις
-320x213.jpg)
