Ανάγκη μόνιμου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού μηχανισμού

Τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2ο τρίμηνο του 2020 επανατοποθέτησαν τη δημόσια συζήτηση για την επόμενη μέρα της ελληνικής οικονομίας στο πλαίσιο των απαισιόδοξων προβλέψεων.

Η ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας, η οποία εμφάνιζε αρνητική δυναμική ήδη από το τελευταίο τρίμηνο του 2019, αποδεικνύεται ιδιαίτερα χαμηλή απέναντι στην ένταση της υγειονομικής κρίσης. Η κατακόρυφη πτώση του ΑΕΠ κατά 15,2% αποτελεί τη μεγαλύτερη τριμηνιαία πτώση που έχει καταγραφεί ιστορικά από την ΕΛΣΤΑΤ.

Ο απολογισμός των άμεσων συνεπειών του πρώτου κύματος της πανδημίας προκαλεί ερωτήματα σχετικά με την αστοχία των αρχικών προβλέψεων για το ύψος της ύφεσης, τα περιθώρια μιας εναλλακτικής διαχείρισής της, το βάθος των κοινωνικών συνεπειών και τα χαρακτηριστικά της δυναμικής της ανάκαμψης.

Ιδιαίτερα μάλιστα τώρα που η νέα έξαρση της πανδημίας οδήγησε σε ένα δεύτερο lockdown, θέτοντας υπό αναθεώρηση, επί τα χείρω, την εκτίμηση για την ύφεση του 2020, αλλά και καθιστώντας διακινδυνεύσιμη ακόμη και την -όποια- ανάκαμψη το 2021.

Το Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας και Πολιτικής του Iνστιτούτου ΕΝΑ απευθύνθηκε για αυτά και άλλα ερωτήματα σε πέντε νέους οικονομολόγους -Δ. Λιάκος, Π. Κωνσταντίνου, Δ. Φουτάκης, Γ. Ιωαννίδης, Χ. Τσίτσικας- σε μια προσπάθεια εξαγωγής σημείων χρήσιμων τόσο σε επίπεδο δημόσιου διαλόγου όσο και σχεδιασμού των επόμενων κρατικών παρεμβάσεων στήριξης:

Δημόσιες Δαπάνες: Πόσα και πού πρέπει να δαπανήσουμε: Η δημοσιονομική πολιτική αποτέλεσε το βασικό εργαλείο για τον περιορισμό των επιπτώσεων της πρώτης φάσης της πανδημικής κρίσης τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Η επικέντρωση όμως μόνο στο ποσοτικό στοιχείο των κρατικών παρεμβάσεων (πόσα μπορούμε να δαπανήσουμε) και η απουσία ή υποτίμηση του ποιοτικού παράγοντα (πού πρέπει να τα δαπανήσουμε) οδηγούν συχνά σε έναν αναποτελεσματικό σχεδιασμό των δημόσιων δαπανών με αποτέλεσμα ένα σχετικά μικρό αναπτυξιακό και κοινωνικό αποτύπωμα αυτών.

Ταμείο Ανάκαμψης: Αναγκαία και όχι ικανή συνθήκη για την αντιστροφή της ύφεσης: Το Ταμείο Ανάκαμψης βρίσκεται στον πυρήνα της πολιτικής επικοινωνιακής διαχείρισης της ύφεσης και των σεναρίων για την επόμενη μέρα με τρόπο που έχει γεννήσει πολύ υψηλές προσδοκίες.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η δυναμική του Ταμείου ως προς την αντιστροφή της ύφεσης βραχυπρόθεσμα και το αναπτυξιακό αποτύπωμα μεσοπρόθεσμα επισημαίνονται τρία σημεία που αφορούν στις προϋποθέσεις υλοποίησης, τα κριτήρια επιλογής έργων και μεταρρυθμίσεων και τους νέους ρόλους των φορέων υλοποίησης.

Κοινωνικοί Δείκτες: Η επαναφορά των οικονομικών δεικτών θα αργήσει, των κοινωνικών δεικτών θα αργήσει περισσότερο: Η εύρεση υγειονομικής λύσης για τον covid-19 θα επιτρέψει μια σταδιακή επαναφορά των οικονομικών δεικτών και μια πιο αργή επαναφορά των κοινωνικών δεικτών, καθώς ο όγκος της απασχόλησης και το ύψος των αμοιβών παρουσιάζουν πάντα μια χρονική υστέρηση προσαρμογής στις οικονομικές συνθήκες. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικός ο ρόλος των παρεμβάσεων οικονομικής πολιτικής για τον περιορισμό της ανεργίας και την επιτάχυνση της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας.

Η ανισότητα και η φτώχεια όμως αποτελούν φαινόμενα που εξελίσσονται μακροπρόθεσμα, τα οποία δεν εμφανίζονται ξαφνικά εξαιτίας μιας ύφεσης και δεν αμβλύνονται απαραίτητα στις περιόδους μεγέθυνσης του ΑΕΠ. Μια πολιτική αντιμετώπισής τους προϋποθέτει μια ουσιαστική πολιτική αναδιανομής, με ενίσχυση των δημόσιων επενδύσεων, των δαπανών για την υγεία και την παιδεία και τη θεσμοθέτηση σειράς μέτρων ενίσχυσης της μισθωτής εργασίας.

Δημοσιονομική Πολιτική: Από την προσωρινή αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων σε έναν μόνιμο μηχανισμό: Η παρατεταμένη περίοδος αβεβαιότητας η οποία τείνει να αποκτήσει χαρακτηριστικά κανονικότητας επιβάλλει τη συγκρότηση ενός μόνιμου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού μηχανισμού στα πρότυπα του Ταμείου Ανάκαμψης.

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κρίσης και την αποφυγή επανάληψης γεγονότων της προηγούμενης δεκαετίας, όπως συνέβη με το double dip της ευρωπαϊκής οικονομίας το 2011 μετά την εκδήλωση της συστημικής κρίσης του 2008, απαιτείται η υιοθέτηση ενός διαφορετικού από το Σύμφωνο Σταθερότητας μίγματος πολιτικής, διευρυμένου ως προς τα όρια επέκτασης και το βάθος του χρόνου εφαρμογής.

*Συντονίστρια του Κύκλου Οικονομικής & Κοινωνικής Ανάλυσης του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ – Το κείμενο περιλαμβάνεται στο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας & Πολιτικής #4 που θα δημοσιευτεί στο www.enainstitute.org.