Ο Λα Μποεσί ήταν δικαστής στη γαλλική πόλη Μπορντό, στενός φίλος του Μονταίνι (Montaigne) και μάλιστα στο ίδιο δικαστήριο. Πέθανε νεότατος, το 1563, αλλά πρόλαβε να γράψει αυτό που έχει χαρακτηρισθεί αριστούργημα, «Το δοκίμιο για την εκούσια δουλεία» («Essai sur la servitude volontaire»). Το μικρό αυτό δοκίμιο αποτελεί σταθμό στην ιστορία των πολιτικών ιδεών και έργο ενός άσπονδου εχθρού της τυραννίας.
Στα ελληνικά υπάρχει σε ρέουσα και ακριβέστατη μετάφραση του Μιχ. Δ. Στασινόπουλου, ακαδημαϊκού και επίτιμου προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας, στις εκδόσεις «Αλμα» (σε 2.000 αντίτυπα το 1974). Ολες οι παραπομπές που ακολουθούν είναι από τη συγκεκριμένη αυτή έκδοση. Στο τέλος του κειμένου παραπέμπουμε σε πηγές στο διαδίκτυο, όπου μπορεί εύκολα να βρεθεί το κείμενο του Λα Μποεσί.
Το βασικό θέμα –ουσιαστικά αξίωμα– του βιβλίου είναι ότι ο άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος, όπως και όλα τ’ άλλα πλάσματα του Θεού. Πώς λοιπόν γίνεται να συνηθίσει να είναι σκλάβος; Και ο Λα Μποεσί διαλαλεί το κήρυγμά του: «Πάρτε την απόφαση να μην είσαστε πια δούλοι, και ιδού σεις, γίνεστε αμέσως ελεύθεροι!».
Και επεξηγεί: «Δεν είναι ανάγκη να χτυπήσετε τον τύραννο, ή να προσπαθήσετε να τον ρίξετε κάτω. Αποφασίστε μόνο να μην τον υπηρετείτε, να μην τον ανέχεστε, αρνηθείτε σιωπηλά και πάνδημα, κάθε υποστήριξη, κάθε ανοχή, σταθείτε μακρυά από τον μισητό δυνάστη, απομονώστε τον – και θα ιδείτε ότι θα σωριαστεί μόνος του κάτω, σαν κολοσσός από πηλό, που του πήραν τη βάση του». Απ’ άκρη σ’ άκρη του βιβλίου, κυριαρχεί μια ιδέα: ότι τους τυράννους δεν τους στηρίζει η δική τους δύναμη, αλλά η εκούσια υποταγή των πολιτών. Εξ ου και η έννοια της «εκούσιας δουλείας» που αποτελεί και τον τίτλο του έργου. Κατά τον συγγραφέα, «κάθε δουλεία είναι εκούσια, με την έννοια ότι, αν οι πολίτες δεν ήθελαν να υποκύψουν, κανείς τύραννος δεν θα είχε τη δύναμη να επιβληθεί».
Το κείμενο συνεχίζει: «Και ωσάν να μιλούσε για τα σύγχρονα αυταρχικά καθεστώτα, δίνει την εξής εικόνα των ανθρώπων που στηρίζουν τους τυράννους, που συνεργάζονται φανερά ή κρυφά μαζί τους, που είναι, μ’ ένα λόγο, “δωσίλογοι” απέναντι της ελευθερίας», δωσίλογοι και με τη σύγχρονη έννοια του όρου:
«Πέντε ή έξη, είναι οι στενοί συνεργάτες του τυράννου. Αυτοί οι πέντε έχουν πενήντα που επωφελούνται απ’ αυτή τη συνεργασία. Αυτοί οι πενήντα, έχουν, κάτω απ’ αυτούς, άλλους πεντακόσιους, που κάτι κερδίζουν κι’ αυτοί, παίρνουν κι’ αυτοί ένα μερίδιο. Κι’ ίσως, κάτω απ’ αυτούς τους πεντακόσιους, μαζεύονται άλλες πέντε χιλιάδες που περιμένουν κι’ αυτοί κάτι να φάνε, κάτι να ωφεληθούν… Ετσι στηρίζετε», γράφει, «σεις οι ίδιοι, τις τυραννίες!».
Αυτού του είδους η γνώση αποτελεί «κτήμα ες αεί» για την ανθρωπότητα.
1) Etienne de la Boétie, https://www.singulier.eu/textes/references/texte/pdf/servitude.pdf
2) Discours on voluntary servitude, https://en.wikipedia.org/wiki/Discours_on_Voluntary_Servitude.
3) Voluntary Servitude, https://www.youtube.com/watch?v=_r_6RvfVX64.
* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
