Από το πρώτο κύμα της πανδημίας του κορονοϊού δημοσιεύσαμε άρθρα, υποβάλαμε ερωτήσεις προς τον αρμόδιο υπουργό (ΠΡΟ.ΠΟ.), καταθέσαμε προτάσεις, καταγγείλαμε την αδιαφορία και την ακινησία της γ.γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής για λήψη άμεσων και επειγόντων μέτρων για την προστασία των σωφρονιστικών υπαλλήλων και των κρατουμένων από την επέλαση του κορονοϊού, πλην όμως εις μάτην, απευθυνόμασταν σε αρμόδιους που πάσχουν από «ισόβια» κώφωση και τύφλωση.
Σήμερα, όμως, με το δεύτερο κύμα της πανδημίας, εντονότερο και φονικότερο, πώς μπορούν να αδρανούν και να μη λαμβάνουν κανένα μέτρο, έστω εκείνα που ο ΕΟΔΥ και τα ευρωπαϊκά όργανα έχουν υποδείξει, και οι περισσότερες χώρες έχουν υιοθετήσει και υλοποιήσει σχετικά με την αποσυμφόρηση των φυλακών;
Από τον Μάρτιο του 2020 αναμένουμε πρωτοβουλία για αποσυμφόρηση των φυλακών, που όμως ποτέ δεν έγινε μέχρι σήμερα, για ανεξήγητους βέβαια λόγους (ίσως γιατί το ακροδεξιό ακροατήριο της Ν.Δ. θα είχε προβλήματα… χώνεψης μιας τέτοιας πρωτοβουλίας), σε κάθε περίπτωση όμως επρόκειτο για αναγγελία ενός προαναγγελθέντος θανάτου για κρατούμενους, αλλά και για σωφρονιστικούς υπαλλήλους. Και υπενθυμίζουμε ότι στον Σωφρονιστικό Κώδικα (άρθρο 4) διακηρύσσεται ότι το μόνο δικαίωμα του κρατουμένου που περιορίζεται είναι αυτό της προσωπικής του ελευθερίας. Συμβαίνει όμως κάτι τέτοιο; Κάθε άλλο συμβαίνει παρά αυτό.
Σταθερά εδώ και δεκαετίες τόσο ελληνικοί φορείς και θεσμοί, όπως ο Συνήγορος του Πολίτη, όσο και πολλοί θεσμικοί φορείς της αλλοδαπής όπως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά των Βασανιστηρίων (CPT), η Διεθνής Αμνηστία κ.ά., σε εκθέσεις τους ρητά αποφαίνονται ότι στις ελληνικές φυλακές υπάρχουν βασανιστήρια, απάνθρωπη μεταχείριση, απειλές κατά της ζωής, σειρά παραβιάσεων σχετικά με τις συνθήκες κράτησης, ελλείμματα στη διερεύνηση και τιμωρία των ενόχων, αποσιώπηση περιστατικών βίας, απαράδεκτες συνθήκες υγειονομικής περίθαλψης.
Στον παρόντα χρόνο, με τη χώρα και την κοινωνία σε γενικό λοκντάουν και με άμεσο κίνδυνο οι φυλακές να εξελιχθούν σε υγειονομικές βόμβες και αποθήκες θανάτου (συνθήκες έκτακτης ανάγκης, υπάρχει ανάλογη ρύθμιση με τον αν. ν. 2607/1940!), ΕΠΙΒΑΛΛΕΤΑΙ να υπάρξει σειρά μέτρων αποσυμφόρησης, που θα ανταποκρίνονται στον επείγοντα χαρακτήρα αποτροπής τεράστιων κινδύνων για την υγεία κρατουμένων, σωφρονιστικών υπαλλήλων και, υπό γενική έννοια, της δημόσιας υγείας.
Τέτοια μέτρα θα μπορούσαν να ήταν αποφυλάκιση ισοβιτών εάν είναι άνω των 70 ετών και έχουν εκτίσει (πραγματική) ποινή τουλάχιστον 10 ετών· εάν είναι άνω των 65 ετών και έχουν εκτίσει ποινή 12 ετών τουλάχιστον· εάν είναι κάτω των 65 ετών και έχουν εκτίσει ποινή 14 ετών τουλάχιστον με ηλεκτρονική επιτήρηση (με εξαίρεση κάποια εγκλήματα ιδιαίτερης ποινικής απαξίας, όπως π.χ. ανθρωποκτονίες, βιασμοί κ.λπ.).
Για κρατούμενους με πρόσκαιρη κάθειρξη, αποφυλάκιση για ποινές 10-20 ετών εάν έχουν εκτίσει (πραγματικά) το 1/3 της συνολικής ποινής, για ποινές 5-10 ετών εάν έχουν εκτίσει πραγματικά το 1/5 της συνολικής ποινής. Για κρατούμενους με ποινές φυλάκισης 1-5 έτη, αποφυλάκιση εάν έχουν εκτίσει το 1/10 της συνολικής ποινής. Για ευπαθείς ομάδες κρατουμένων, αποφυλάκιση εάν αποδεικνύεται η πάθησή τους με δημόσια έγγραφα υγειονομικών μονάδων και υπηρεσιών, χωρίς να απαιτείται στις παρούσες συνθήκες επιβεβαίωση από ΚΕΠΑ για όσο χρόνο διαρκεί η πανδημία.
Για τους προσωρινά κρατούμενους, αποφυλάκιση ή αντικατάσταση με περιοριστικούς όρους, η αυστηρότητα των οποίων θα είναι ανάλογη προς τη βαρύτητα του αδικήματος για το οποίο κρατούνται προσωρινά. Για ανηλίκους και νεαρούς ενήλικες έως 25 ετών κρατούμενους, αποφυλάκιση είτε υπό τον όρο του κατ’ οίκον περιορισμού με ηλεκτρονική επιτήρηση είτε με παροχή κοινωφελούς εργασίας είτε αντικατάσταση της κράτησης με αναμορφωτικά μέτρα του άρθρου 122 παρ. 1 περ. β-ια του Ποινικού Κώδικα, εάν έχουν εκτίσει το 1/10 της συνολικής ποινής.
Για τις κρατούμενες μωρομάνες, αποφυλάκιση εάν είναι προσωρινά κρατούμενες ή αν αναμένουν δίκη τους σε δεύτερο βαθμό αντικατάσταση της κράτησης με περιοριστικούς όρους, ενώ για ποινές 5-10 ετών εάν έχουν εκτίσει το 1/10 της συνολικής τους ποινής και για ποινές 10-20 ετών εάν έχουν εκτίσει το 1/5 της συνολικής τους ποινής. Εδώ και τώρα επαναφορά του θεσμού της παροχής κοινωφελούς εργασίας, ως κύριας ποινής, η οποία έχει ανασταλεί από τον Ιούλιο του 2019 από την κυβέρνηση της Ν.Δ., και ενώ ο θεσμός λειτουργούσε στη χώρα μας από το 1991!
Οι προτάσεις αυτές γίνονται στο έδαφος παραδοχής ότι η Πολιτεία εξασκώντας το δικαίωμα να επιβάλλει ποινή θα πρέπει προηγούμενα να είναι σε θέση να εγγυηθεί την προστασία της προσωπικότητας και των δικαιωμάτων του καταδικασμένου και θεωρείται αυτονόητη η εγγύηση της υγείας και της ζωής του κρατουμένου. Επίσης η Πολιτεία οφείλει συγχρόνως να προστατέψει την αξιοπρέπεια και το δικαίωμα του κρατούμενου να αναπτύξει την προσωπικότητά του και κατά τον χρόνο που κρατείται στη φυλακή, ενώ ως κράτος δικαίου δεν μπορεί να χρεώσει τις ελλείψεις του σωφρονιστικού συστήματος στους κρατούμενους.
Σε μία σύγχρονη, δημοκρατική χώρα, όπως θέλουμε να είναι η Ελλάδα, ο κρατούμενος πρέπει να είναι κεντρικό πρόσωπο για την Πολιτεία, να τον θέτει υπό την αιγίδα της, να τον φροντίζει και όχι να τον ταπεινώνει. Ασφαλώς η μεγαλύτερη ταπείνωση είναι να εκτίει την ποινή του σε συνθήκες, που κάθε άλλο παρά ένα δικαιοκρατούμενο κράτος αποδεικνύει ότι είναι η χώρα στο ζήτημα των συνθηκών κράτησης των καταδικασμένων, αλλά και των προφυλακισμένων, που απειλούν την υγεία και τη ζωή τους. Αμ’ έπος, άμ’ έργον.
* Βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία Νομού Καρδίτσας
