Αναζητώντας το κράτος δικαίου

Στον σκληρό πυρήνα της συζήτησης για στενότερη σύνδεση των αρχών του κράτους δικαίου με τους πόρους του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και του Ταμείου Ανάκαμψης μπαίνει αυτή την εβδομάδα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Ε.Κ.). Το θέμα κυριαρχεί στην Ολομέλεια η οποία πραγματοποιείται από σήμερα (Δευτέρα, 5/10) μέχρι και την Πέμπτη (8/10), στις Βρυξέλλες.

Κεντρικά στοιχεία της συζήτησης είναι δύο:

Πρώτον, η έκθεση «σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού της Ε.Ε. για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα», που αναμένεται να ψηφιστεί αύριο, Τρίτη, και

Δεύτερον, η συζήτηση των ευρωβουλευτών με την Επιτροπή και το Συμβούλιο που αναμένεται να τοποθετηθούν σήμερα το απόγευμα στο θέμα «το κράτος δικαίου στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο», δηλαδή τον προϋπολογισμό 2021-2027.

Στις ανακοινώσεις που θα κάνουν απόψε οι εκπρόσωποι της Επιτροπής και του Συμβουλίου, αναμένεται να παρουσιαστεί και η εναλλακτική πρόταση της γερμανικής προεδρίας για τη δυνατότητα του Συμβουλίου να αποφασίζει κατά πλειοψηφία αναστολή χρηματοδότησης σε κράτος-μέλος που παραβιάζει συστηματικά τις αρχές του κράτους δικαίου.

Ωστόσο, οι ευρωβουλευτές, παίρνοντας υπόψη την ευκολία με την οποία οι απειλές βέτο της Ουγγαρίας, της Πολωνίας και άλλων χωρών τον περασμένο Ιούλιο εξαφάνισαν από την απόφαση του Συμβουλίου τη σύνδεση των κονδυλίων με τις αρχές του κράτους δικαίου, επιμένουν στην ανάγκη να θεσπιστεί ένας μόνιμος μηχανισμός που αξιολογεί τον σεβασμό των χωρών στο κράτος δικαίου και τον συνδέει και με δημοσιονομικά μέτρα εις βάρος οποιουδήποτε κράτους τα παραβιάζει. Η έκθεση, που τίθεται αύριο σε ψηφοφορία και έχει τη στήριξη σχεδόν όλων των πολιτικών ομάδων –συντάκτης της είναι ο Σλοβάκος ευρωβουλευτής Μίκαλ Σιμέτσκα, από την ομάδα Renew Europe–, είναι ένα αρκετά προωθημένο κείμενο το οποίο μεταξύ άλλων επισημαίνει:

■ Η Ενωση βιώνει μια άνευ προηγουμένου και κλιμακούμενη κρίση των ιδρυτικών της αξιών, η οποία απειλεί τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή της. Το Ε.Κ. εκφράζει έντονο προβληματισμό για την άνοδο και εδραίωση αυταρχικών και ανελεύθερων τάσεων, φαινόμενο που επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο λόγω της πανδημίας COVID-19 και της ύφεσης, καθώς και για τη διαφθορά, την παραπληροφόρηση και την κυριαρχία ιδιωτικών συμφερόντων σε πολλά κράτη-μέλη.

■ Το Ε.Κ. προτείνει να θεσπιστεί ένας μόνιμος μηχανισμός της Ε.Ε. για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα, ο οποίος θα διέπεται από μια συμφωνία μεταξύ των τριών θεσμικών οργάνων (Ευρωκοινοβούλιο, Συμβούλιο, Επιτροπή). Ο μηχανισμός θα συνίσταται σε έναν ετήσιο κύκλο παρακολούθησης των αξιών της Ε.Ε. (άρθρο 2 της Συνθήκης) και θα εφαρμόζεται ισότιμα, αντικειμενικά και δίκαια σε όλα τα κράτη-μέλη.

■ Στο πλαίσιο της παρακολούθησης θα διατυπώνονται ειδικές και σαφείς συστάσεις για κάθε χώρα, με χρονοδιαγράμματα και στόχους εφαρμογής. Οταν οι συστάσεις δεν εφαρμόζονται, θα προβλέπονται συγκεκριμένα μέτρα, όπως για παράδειγμα οι διαδικασίες του άρθρου 7 της Συνθήκης (σύσταση, παρατηρήσεις, αναστολή δικαιωμάτων ψήφου), οι διαδικασίες επί παραβάσει (παραπομπή στο Ευρωδικαστήριο) και δημοσιονομικοί όροι (αναστολή πληρωμών).

■ Το Ε.Κ. αποδοκιμάζει το γεγονός ότι το Συμβούλιο, στην απόφαση της 21ης Ιουλίου (συμφωνία για το Ταμείο Ανάκαμψης και τον νέο προϋπολογισμό), αποδυνάμωσε τον μηχανισμό με τους δημοσιονομικούς όρους που πρότεινε η Κομισιόν. Ζητεί να διασφαλιστεί ότι οι συστημικές παραβιάσεις των αξιών του άρθρου 2 της Συνθήκης είναι ασύμβατες με τη χρηματοδότηση από την Ε.Ε.

■ Το Ε.Κ. τονίζει ότι είναι αναγκαία η αντίστροφη ειδική πλειοψηφία για την προστασία του προϋπολογισμού της Ενωσης και ότι χωρίς αυτήν απειλείται η αποτελεσματικότητα του νέου μηχανισμού δημοσιονομικής αιρεσιμότητας. Αντίστροφη ειδική πλειοψηφία σημαίνει ότι μια πρόταση κυρώσεων σε βάρος κράτους-μέλους μπορεί να μπλοκαριστεί μόνο από μια πλειοψηφία 15 από τα 27 κράτη-μέλη (55%) που αντιπροσωπεύουν το 65% του πληθυσμού της Ε.Ε.

Επί της ουσίας, οι ευρωβουλευτές προτείνουν να ενοποιηθούν σε έναν ενιαίο μηχανισμό παρακολούθησης ο Ετήσιος Κύκλος που εγκαινίασε η Επιτροπή δημοσιοποιώντας την προηγούμενη εβδομάδα την πρώτη ετήσια έκθεση για το κράτος δικαίου και ο μηχανισμός του Συμβουλίου που προβλέπει το άρθρο 7 της Συνθήκης για την Ε.Ε.

Οι αξίες της Ε.Ε.

■ Αρθρο 2 της Συνθήκης «Η Ενωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Οι αξίες αυτές είναι κοινές στα κράτη-μέλη εντός κοινωνίας που χαρακτηρίζεται από τον πλουραλισμό, την απαγόρευση των διακρίσεων, την ανοχή, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών».

Κυρώσεις

■ Αρθρο 7 της Συνθήκης

– Σε περίπτωση κινδύνου σοβαρής παραβίασης των αξιών της Ε.Ε. από κράτος-μέλος, το Συμβούλιο, με πρόταση του 1/3 των μελών και απόφαση των 4/5, απευθύνει συστάσεις στο κράτος-μέλος.

– Σε περίπτωση σοβαρής και διαρκούς παραβίασης των αξιών του άρθρου 2 της Συνθήκης, με πρόταση του 1/3 των κρατών και ομόφωνη απόφαση διαπιστώνει την παραβίαση και καλεί σε εξηγήσεις το κράτος-μέλος. Με ειδική πλειοψηφία μπορεί να αποφασίσει «την αναστολή ορισμένων δικαιωμάτων…, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων ψήφου» του κράτους-μέλους. Οι υποχρεώσεις του κράτους εξακολουθούν να το δεσμεύουν.

– Με την ίδια ειδική πλειοψηφία το Συμβούλιο αλλάζει ή ανακαλεί την προηγούμενη απόφαση, ανάλογα με τη συμμόρφωση του κράτους-μέλους.

Τα κείμενα των Συνθηκών της Ε.Ε. στα ελληνικά είναι διαθέσιμα στον ιστότοπο: https://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el

Πρώτη έκθεση

Την προηγούμενη Τετάρτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε στη δημοσιότητα την πρώτη έκθεση για το κράτος δικαίου, με επιμέρους εκθέσεις για τα 27 κράτη-μέλη. Η συνολική έκθεση και οι επιμέρους εκθέσεις είναι διαθέσιμες (προς το παρόν μόνο στα αγγλικά) στον ιστότοπο: https://ec.europa.eu/info/publications/2020-rule-law-report-communication-and-country-chapters_en

Ζωντανά τη μετάδοση της Ολομέλειας του Ε.Κ., με διερμηνεία στα ελληνικά στον ιστότοπο: https://www.europarl.europa.eu/plenary/el/home.html

► Γράψτε και στείλτε τη γνώμη ή την πρότασή σας για την κοινωνική Ευρώπη στη διεύθυνση:

https://ec.europa.eu/eusurvey/runner/8257efae-81ed-bee9-ccab-e143deae5ea2

Κάθε Δευτέρα η «Eφ.Συν.» θα ενημερώνει τους αναγνώστες της σταθερά μέσα από αυτήν τη σελίδα για ειδήσεις που «γεννιούνται» στα όργανα της θεσμικής Ευρώπης και δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας