Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία, ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα ο Νικήτας Σινιόσογλου απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.
● Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;
Δικά μας ή των άλλων, τα γραπτά συνδέονται μεταξύ τους με τρόπους υπόγειους και ασυνείδητους. Πιο δύσκολα βρίσκεις τι τα συνέχει παρά τι τα διακρίνει. Νομίζω πως η βαθύτερη συνέχεια των έργων αποκαλύπτεται στον συγγραφέα μόνο εκ των υστέρων, λες και τα βιβλία προτρέχουν του εαυτού του – ένα είδος επιστολών από το μέλλον που έγραψε ο ίδιος.
● Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;
Η αστική περιπλάνηση, η φωτογραφία και η ιστορία της φιλοσοφίας. Με απασχολεί πολύ ο προσωπικός τρόπος να συνομιλεί κανείς με ιδέες και έννοιες, επομένως να τις καθιστά ζωντανές. Με εμπνέει το σφρίγος ενός συγκαλυμμένου αυτοβιογραφικού λόγου που μπολιάζει τα πιο διαφορετικά γραμματολογικά είδη -από την επιστημονική μελέτη ώς την επιφυλλίδα-, και με έλκει η κορυφογραμμή όπου ένα είδος του λόγου τρέπεται σε ένα άλλο, όταν λ.χ. μια επιστημονική πραγματεία γίνεται δοκίμιο ή ένα δοκίμιο πυκνώνει σαν ποίημα.
● Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;
Εδώ και τέσσερα χρόνια γράφω τον «Καρπό της ασθενείας μου», δοκίμιο πάνω στην εξάντληση του εαυτού και την ψυχική ανεστιότητα. Εφτασε σε ένα σημείο όπου δεν γνωρίζω αν η παραμικρή διόρθωση κάνει καλό ή κακό. Μάλλον είναι ώρα να το αφήσω να βρει τον δρόμο του.
● Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου…
«Δοκιμές» του Μοντέν, «Πέρα από το καλό και το κακό» του Νίτσε, «Το παράσιτο» του Michel Serres.
● Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;
Συχνά οι κριτικές αποκαλύπτουν περισσότερα για τον κριτικό παρά για το βιβλίο. Οι αρνητικές αντιδράσεις κρύβουν υψηλές ψυχικές εντάσεις και από την άποψη αυτή είναι πιο ενδιαφέρουσες από τους τετριμμένους επαίνους, οπωσδήποτε πιο ανθρώπινες. Σε μια μπλαζέ εποχή είναι ωραίο να υφίσταται απόκριση. Κατά τα άλλα είμαι της άποψης του Μπένγιαμιν πως δουλειά της κριτικής είναι να συμπληρώνει και να ολοκληρώνει ένα έργο, επομένως να μιλάει τη γλώσσα του έργου.
● Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;
Θαυμάζω την ορμή του Κοραή αλλά αγαπώ την απελπισία του Μιχαήλ Μητσάκη.
● Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;
Οι περισσότερες λογοτεχνικές συντροφιές παραπαίουν μεταξύ γραφικότητας και απωθημένης μελαγχολίας. Είναι βραχύβιες. Σπανιότερα δίνουν κάποιες κατευθύνσεις στα νέα παιδιά, που εντέλει αναζητούν τον δικό τους δρόμο.
● Για ποιον λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας εκτός συνόρων είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;
Το μυθιστόρημα και το δοκίμιο υπήρξαν ανέκαθεν ατροφικά στην καθ’ ημάς Ανατολή, όπως άλλωστε συνέβη με τη σύγχρονη μουσική (σκέφτομαι πως η μοναξιά του Μητσάκη έχει κάτι από εκείνην του Σκαλκώτα). Από νωρίς κατίσχυσαν η μυθοποιημένη προφορική παράδοση και μια θυμική έξαρση διαρκείας που δεν ευνόησαν τον συγχρονισμό με τις απαιτήσεις των ευρωπαϊκών ρευμάτων. Το κωμικό είναι πως οδήγησαν στο αντίθετο απ’ ό,τι ευαγγελίζονταν: στην εσωστρέφεια αντί για την εξωστρέφεια, σε νεοελληνικά θραύσματα εντός κι εκτός συνόρων.
● Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;
Με ενοχλούν τα γραπτά που είναι κραυγαλέα πολιτικά. Διότι δεν υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό απ’ ό,τι είναι βαθύτατα προσωπικό, δηλαδή αυθεντικό. Αυτό μας συνδέει. Επομένως, το στοίχημα είναι να γράφεις πολιτικά με τρόπους δημιουργικούς, ακόμη και αφανείς.
● Σας απασχολεί αν μετά θάνατον θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;
Κάποτε νιώθω πως δεν είμαι τα βιβλία μου κι άρα δεν νοιάζομαι για την πορεία τους – κι άλλοτε πως τα βιβλία μου είναι η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μου, οπότε ναι, θα προτιμούσα να θυμούνται αυτά αντί για εμένα.
? Ο Νικήτας Σινιόσογλου (Αθήνα 1976) είναι διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ και ερευνητής στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Πρόσφατα βιβλία του: Αλλόκοτος Ελληνισμός. Δοκίμιο για την οριακή εμπειρία των ιδεών (Κίχλη 2016, Βραβείο Δοκιμίου του περιοδικού Ο Αναγνώστης, 2017), Μαύρες διαθήκες. Δοκίμιο για τα όρια της ημερολογιακής γραφής (Κίχλη 2018), Λεωφόρος ΝΑΤΟ. Δοκιμή περιπλάνησης (Κίχλη 2019). Γράφει για την αστική περιπλάνηση και για τα όρια δοκιμιακού και λογοτεχνικού λόγου.
