Με την προσευχή στις 24 Ιουλίου στην Αγία Σοφία, που από μουσείο μετατράπηκε σε τζαμί, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα συνεχίσει να κάνει πολιτική στο πεδίο των συμβολισμών. Η εικόνα που θέλει να προβάλει είναι του θεοσεβούμενου ηγέτη που ελέω Θεού ανακαταλαμβάνει τη χώρα από τους άπιστους και την προσφέρει στα ευσεβή πλήθη. Στην πραγματικότητα, η Αγία Σοφία δεν ήταν στο πρωταρχικό σχέδιο που θα τον ανύψωνε στο λαμπρό βάθρο των νικητών, αλλά το μεγάλο τέμενος των Ομμεϋαδών στη Δαμασκό, την πρωτεύουσα της Συρίας. Εκεί, έλεγε και ξανάλεγε το 2012, όσο θέριζε το λεγόμενο «Ισλαμικό κράτος» (ISIS) στα νότια προάστια της Δαμασκού, ότι θα μπει και θα τελέσει ευχαριστήρια προσευχή, μαζί με τους ανάδελφους Σύρους που μάχονταν στη Δαμασκό. Βέβαια, κι εμείς, μαζί με την Ευρώπη, επιδιώκαμε καθεστωτική αλλαγή και στρατιωτική επέμβαση στη Συρία, οπότε δεν μας ενδιέφερε αν ο γείτονάς μας εκδήλωνε τάσεις επεκτατισμού προς τις όμορες με αυτόν χώρες.
Η εντυπωσιακή έλευση για τη νικητήρια προσευχή στη Δαμάσκο, όπως την είχε στο μυαλό του ο Ερντογάν, δεν έγινε ποτέ, ο ίδιος απέτυχε να γίνει επίσημα ο αρχηγός ενός μουσουλμανικού τόξου, βασισμένο σε ένα είδος πολιτικού Ισλάμ, των Αδελφών Μουσουλμάνων (Ikhwan), που εκτείνεται από τη Λιβύη ώς τη Συρία και τη Μοσούλη. Μετά την αποτυχία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας να ηγεμονεύσει πρώην κοσμικές χώρες, η «φούσκα» που ήθελε τον Ερντογάν ηγέτη των συντηρητικών μουσουλμάνων έσκασε και η πολιτική του βάση τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό παραπαίει.
Η Αγια-Σοφιά είναι ίσως ακόμη μία απελπισμένη προσπάθεια να συσπειρώσει τη βάση του τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, κυρίως σε χώρες όπως η Αίγυπτος, όπου ο Αλ Σίσι ύστερα από πρόσκληση ντόπιων φυλάρχων είναι έτοιμος να αρχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Λιβύη, εναντίον της φιλοτουρκικής κυβέρνησης του Φάγεζ αλ Σαράτζ. Πολύ πιθανόν, ο Ερντογάν προσπαθεί να «στριμώξει» πολιτικά τον Αλ Σίσι μέσω της πολυάριθμης Αιγυπτιακής Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Ποιες, όμως, θα μπορούσαν να είναι οι επιπτώσεις στη Μέση Ανατολή και γενικότερα στον κόσμο για τους Μουσουλμάνους; Ο Συροπαλαιστίνιος δημοσιογράφος Λάιθ Mαρούφ θεωρεί ότι η απόφαση να γίνει η Αγια-Σοφιά τέμενος τορπιλίζει τη Μ. Ανατολή, βάζει σε κίνδυνο το τέμενος του Ομαρ, στην Ιερουσαλήμ, να μετατραπεί σε συναγωγή και επίσης οξύνει την ισλαμοφοβία εναντίον των μουσουλμάνων στη Δύση μόνο και μόνο για να εντυπωσιάσει τις φτωχές τάξεις των μουσουλμάνων. Αντιθέτως, η Παλαιστίνια δρ Αϊτεμάντ Μουχάνα Μάταρ στο London School οf Economics θεωρεί ότι η περίπτωση της Αγίας Σοφίας δεν μπορεί να συγκριθεί με την απειλή στην οποία υπόκειται το τέμενος Ομαρ και βλέπει τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί περισσότερο ως απάντηση προς την αναγνώριση της προσάρτησης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ και των Υψωμάτων του Γκολάν από το Ισραήλ. Εντούτοις, στο διαδίκτυο σχόλια για τη μετατροπή του τεμένους σε συναγωγή από εθνικιστές στο Ισραήλ έχουν αρχίσει να πληθαίνουν.
Τι γίνεται στο εσωτερικό της χώρας, ωστόσο;
Ενας Τούρκος πρώην δημοσιογράφος, που θέλει να κρατήσει την ανωνυμία του, βλέπει ότι όλος αυτός ο θόρυβος δημιουργείται επειδή η κυβέρνηση έχει έρθει σε συνομιλίες με τον Φετουλάχ Γκιουλέν. Αν όντως αυτό ισχύει, θα προκαλέσει σεισμικές αντιδράσεις στην τουρκική κοινωνία, δεδομένου ότι η τιτάνια διαμάχη Γκιουλέν και Ερντογάν οδήγησε σε μια απεχθή πόλωση ανάμεσα στους Τούρκους, η οποία κατέληξε στο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 2016 και σε μεγάλο φόρο αίματος και απώλειες ζωής.
Ηδη γκιουλενιστές στρατιωτικοί που είχαν καταδικαστεί σε πολυετή κάθειρξη αποφυλακίζονται και στρατιωτικοί που είχαν πολεμήσει ενάντια στους γκιουλενιστές βγαίνουν πρόωρα σε σύνταξη. Γεγονός είναι ότι οι κοσμικοί Τούρκοι, αλλά και οι οπαδοί του Ερντογάν, είναι ενάντια στον Γκιουλέν, άρα θα υπάρξει μεγάλη αντίσταση σε αυτήν την προσέγγιση.
Μονοπωλώντας τη ροή και τους τίτλους των ειδήσεων, η κυβέρνηση στρέφει την προσοχή του κοινού μακριά από θέματα που θα δημιουργήσουν οξεία κριτική από την αντιπολίτευση. Στην ερώτησή μου πόσο μακριά μπορεί να φέρει τους Ελληνες και τους Τούρκους αυτή η απόφαση, ο Μπατουχάν Ερόλ, που διατηρεί μια ιστοσελίδα που διακωμωδεί τα κακώς κείμενα σε Τουρκία και Ελλάδα, με τίτλο «ο Τουρκαλάς», θεωρεί ότι το ρήγμα μεταξύ των δύο λαών διογκώνεται. Ελπίζει ότι οι Ελληνες που έχουν έρθει στην Τουρκία θα μπορέσουν να διακρίνουν τη διαφορετικότητα που υπάρχει ανάμεσα στους Τούρκους και ότι είναι πολλοί που δεν συμφωνούν με τις αποφάσεις της κυβέρνησης. Ο ίδιος θεωρεί την προσευχή στην Αγία Σοφία κενή επίδειξη ισχύος.
Οι κοσμικοί Τούρκοι είναι πιο ευαίσθητοι από τους Ελληνες στο πεδίο των συμβολισμών, απεχθάνονται ό,τι έχει σχέση με την Οθωμανική αυτοκρατορία και το πολιτικό Ισλάμ και είναι ενάντια σε κάθε επεκτατισμό. Πιστεύουν στο δόγμα «ειρήνη στη χώρα, ειρήνη στον κόσμο». Οι επίπονες μνήμες από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μακρύ σε διάρκεια τόσο στα Βαλκάνια όσο και στη Μ. Ανατολή, δεν έχουν σβήσει από την ιστορική μνήμη της τουρκικής κοινωνίας. Επιζητούν ειρηνικές σχέσεις με την Ευρώπη και την Ελλάδα.
Οι Ελληνες πολιτικοί, αντί να αρκούνται σε μια στείρα διπλωματική πολιτική με προσφυγές σε διεθνή δικαστήρια και διαβήματα, που πολλές φορές αποδεικνύονται άκαρπες ενέργειες, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν γέφυρες με αυτό το τμήμα της τουρκικής κοινωνίας – είναι ένα 25%, που μεταφράζεται γύρω στα 10 εκατομμύρια, σχεδόν όσο και ο πληθυσμός της Ελλάδας και πολιτισμικά πολύ κοντά με τους Ελληνες.
Κλείνοντας αυτό το άρθρο θα ήθελα να μεταφέρω την εμπειρία ενός Ελληνα, του Σιδέρη Γαβαλά, που διατηρεί καφετέρια στο Μπεσικτάς της Πόλης, που βρίσκει συγκινητική τη στάση των Τούρκων πελατών του οι οποίοι, όταν έρχονται στο μαγαζί του, του ζητάνε συγγνώμη «αδερφέ, ντρεπόμαστε… συγγνώμη…»
