Αν το Ιστορικό Κέντρο της Αθήνας είναι η καρδιά της πόλης, οι δρόμοι, τα σοκάκια και οι στοές του είναι οι αρτηρίες της. Για να πιάσει κανείς τον σφυγμό της πρωτεύουσας, δεν αρκεί να διασχίσει εποχούμενος ή πεζός τις κεντρικές της οδούς-βιτρίνες, αλλά να χαθεί στα στενά της. Το νήμα που υφαίνει τον αστικό ιστό δεν θα το βρούμε στις πολυεθνικές αλυσίδες γρήγορης μόδας της πεζοδρομημένης Ερμού, αλλά στα αιωνόβια υφασματάδικα της Μητροπόλεως και της Καλαμιώτου, στα είδη προικός της Αιόλου, στους παρακείμενους κάθετους, εκεί που κτίρια των αρχών του περασμένου αιώνα στέκουν παλίμψηστα της ιστορίας της πόλης και των ανθρώπων της.
«Οχι για μας χωρίς εμάς», φαίνεται να λένε οι εκπρόσωποι του βιοτεχνικού και εμπορικού κόσμου του Ιστορικού Κέντρου της Αθήνας, προσπαθώντας με κάθε τρόπο να παρέμβουν στα σχέδια ανάπλασης που οι περισσότεροι γνωρίζουμε με την κωδική ονομασία «Ο Μεγάλος Περίπατος». Τυπικά η κοινή υπουργική απόφαση που εκδόθηκε στις 22 Μαΐου έχει την ονομασία «Επιβολή προσωρινών κυκλοφοριακών μέτρων και ρυθμίσεων στην περιοχή του Κέντρου της Αθήνας, για την αντιμετώπιση σοβαρού κινδύνου δημόσιας υγείας λόγω κορονοϊού».
Πρακτικά, όμως, όπως έσπευσε να μας ενημερώσει ο Δήμος Αθηναίων, πρόκειται για την πιλοτική εφαρμογή του «Μεγάλου Περιπάτου» και στόχος της είναι «η «απελευθέρωση και απόδοση 50 επιπλέον στρεμμάτων δημόσιου χώρου στους πολίτες για τη διασφάλιση των κοινωνικών αποστάσεων, η αποσυμφόρηση των μέσων μαζικής μεταφοράς και η αύξηση της συχνότητας λεωφορείων λόγω ταχύτερης κυκλοφορίας στις λεωφορειολωρίδες».
Θα πρέπει να αναδιαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο τα μαγαζιά αλληλεπιδρούν αλλά και εφοδιάζουν το πελατολόγιό τους
«Μεταξύ ιδέας και πραγματικότητας, ανάμεσα στην κίνηση και την πράξη, πέφτει η σκιά», έγραφε ο Ελιοτ. Ανάμεσα στην ηλεκτρονική μακέτα με τα ανθρωπάκια να ροβολάνε αμέριμνα σε μια ειδυλλιακή Αθήνα-σκηνικό και στο κυκλοφοριακό αλαλούμ που επικράτησε στα εγκαίνια-πρόβα τζενεράλε του «Μεγάλου Περιπάτου», δεν πέφτει μόνο η σκιά. Τα χωρίζει άβυσσος. Το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθήνας (ΒΕΑ) και ο Εμπορικός Σύλλογος, ενώνοντας τις φωνές τους με τους ταλαιπωρημένους οδηγούς και τους προβληματισμένους συγκοινωνιολόγους, επισημαίνουν τις αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει μια πρόχειρη και ανοργάνωτη ανάπλαση.
«Το ΒΕΑ προτείνει για την ανάπλαση του Κέντρου της Αθήνας την ανάδειξη και όχι τον διωγμό των ιστορικών μεταποιητικών επιχειρήσεων», ήταν ο τίτλος πρόσφατης ανακοίνωσης του Επιμελητηρίου, εκφράζοντας σοβαρούς προβληματισμούς για την απρόσκοπτη λειτουργία ή ακόμα και για την επιβίωσή τους σε ενδεχόμενη αλλαγή της χρήσης γης σύμφωνα με το σχέδιο ανάπλασης.
«Ενας από τους πιθανά επηρεαζόμενους κλάδους –που αριθμεί στην περιοχή πάνω από 150 επιχειρήσεις-μέλη του ΒΕΑ– είναι αυτός της αργυροχρυσοχοΐας», μας ενημερώνουν, μεταφέροντας τις ανησυχίες των τεχνιτών του Συλλόγου Αργυροχρυσοχόων Αθήνας. «Η κατασκευή των κοσμημάτων στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην άρρηκτη συνεργασία μεταξύ των τεχνιτών του κλάδου. Η τεχνική και αισθητική αξία του προϊόντος τους βασίζεται κυρίως στην ανάπτυξη δεσμών και σχέσεων που εξυπηρετούνται από τη συστέγαση και τη συνύπαρξη», τονίζουν χαρακτηριστικά.
Είναι προφανές ότι αναφέρονται σε όλη την αλυσίδα της παραγωγής των χειροποίητων κοσμημάτων και κατασκευών – που δεν εξαντλείται βέβαια στις λουσάτες βιτρίνες του Κολωνακίου, αλλά περιλαμβάνει τεχνίτες, μάστορες, μικρές «τρύπες» με υλικά και εργαλεία, χωμένες σε στενά, στοές και παραδρόμους που ενδέχεται να ερημώσουν αν αλλάξει ριζικά ο χαρακτήρας του Κέντρου.
Οι ίδιοι φέρνουν παράδειγμα από τις χώρες της Μεσογείου, όπου «η μικρή βιοτεχνία, η χειροτεχνία και η καλλιτεχνική δημιουργία, όπως το κόσμημα, στεγάζονται και αναπτύσσονται στο ιστορικό κέντρο των πόλεων», κάνοντας λόγο για ένα «μελίσσι ελληνικής παραγωγής και δημιουργίας, που απαιτείται να υποστηριχθεί για να υπάρχει και να αναπτύσσεται».
Αντίστοιχα ο Εμπορικός Σύλλογος Αθηνών επιμένει ότι για να είναι λειτουργικό και βιώσιμο το σχέδιο ανάπλασης του Κέντρου της Αθήνας οφείλουν να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες όλων όσοι κινούνται και δραστηριοποιούνται στην ευρύτερη περιοχή. Ειδικά για τις παραδοσιακές επιχειρήσεις του ιστορικού τριγώνου, προτείνει τη θέσπιση ειδικών κινήτρων, ώστε «να μην εξαλειφθούν αγορές που αναπτύσσονται για πάνω από μισό αιώνα στην περιοχή, όπως είναι οι ειδικές αγορές στις οδούς Αθηνάς, Ευριπίδου, Βύσσης».
Οι «πιάτσες» επιχειρηματικότητας στο Εμπορικό Τρίγωνο της Αθήνας
Ως Εμπορικό Τρίγωνο της Αθήνας ορίζεται η κεντρική περιοχή του Δήμου Αθηναίων που περικλείεται από τους άξονες των οδών Σταδίου, Μητροπόλεως και Αθηνάς, με κορυφές του νοητού «τριγώνου» τις πλατείες Συντάγματος, Μοναστηρακίου, Ομονοίας, και έχει έκταση 397 στρέμματα. Επιπλέον, συμπεριλαμβάνει τις πλατείες Κλαυθμώνος και Κολοκοτρώνη επί της Σταδίου, όπως και την πλατεία Κοτζιά (Δημαρχείου) επί της Αθηνάς.
Γειτονικές περιοχές του τριγώνου είναι το Κολωνάκι, τα Εξάρχεια, το Μεταξουργείο, η Πλάκα, του Ψυρρή, ο Εθνικός Κήπος. Αποτελεί τον πυρήνα του κέντρου της πόλης, οριοθετήθηκε στη δεκαετία του 1980 από τον Δήμο Αθηναίων και χαρακτηρίστηκε «εμπορικό» λόγω της σημαντικής επικράτησης σε αυτή την περιοχή εμπορικών και βιοτεχνικών-επαγγελματικών δραστηριοτήτων.
Το Ινστιτούτο Εμπορίου και Υπηρεσιών, ως επιστημονικός φορέας της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου & Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ), γνωρίζει από πρώτο χέρι τις εμπορικές «πιάτσες» του κέντρου της πρωτεύουσας -και όχι μόνο- χαρτογραφώντας τες πόρτα πόρτα, μαγαζί το μαγαζί, δρόμο τον δρόμο.
Τα τελευταία δέκα χρόνια καταγράφει συστηματικά την επιχειρηματική δραστηριότητα, όσο και τα κλειστά καταστήματα του Κέντρου, εκδίδοντας εξαμηνιαίες εκθέσεις που αποτυπώνουν σε βάθος χρόνου όλα τα «σκαμπανεβάσματα» της αγοράς: την εκτόξευση των λουκέτων την περίοδο 2012-2013 με το βάθεμα της κρίσης και κατόπιν την αναιμική, σταδιακή και επιλεκτική ανάκαμψη που ήρθε, σε ορισμένες μόνο περιοχές, μαζί με την τουριστικοποίηση και το αμφιλεγόμενο φαινόμενο της βραχυχρόνιας μίσθωσης.
Ζητήσαμε από την ερευνητική ομάδα του ΙΝΕΜΥ και τη διευθύντριά του Βάλια Αρανίτου, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, να καταθέσουν τα δικά τους συμπεράσματα και προτάσεις, ειδικά για το Εμπορικό Τρίγωνο, όπως προκύπτουν από την πολύχρονη έρευνά τους.
«Το Εμπορικό Τρίγωνο της Αθήνας είναι κατ’ εξοχήν η περιοχή η οποία είναι συνυφασμένη με την έννοια της αγοράς της πόλης. Ωστόσο, όπως σε όλες τις ζώνες διευρυμένης ανάπτυξης εμπορικών δραστηριοτήτων, έτσι και στο τρίγωνο παρατηρούνται επιμέρους έντονες συγκεντρώσεις ομοειδών εμπορικών δραστηριοτήτων, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά χωρικής εγγύτητας ή/και παραγωγικής αλληλεξάρτησης με άλλες δραστηριότητες του ευρύτερου Κέντρου.
Ενα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις αυτές δραστηριοποιούνται τόσο στο χονδρικό όσο και στο λιανικό εμπόριο, εξυπηρετώντας με αυτόν τον τρόπο ένα ιδιαίτερα διευρυμένο φάσμα πελατολογίου, με τη νευραλγική τους θέση στο κέντρο της πόλης να αποκτά χαρακτηριστικά συγκριτικού πλεονεκτήματος. Αυτοί είναι και μερικοί ενδεικτικοί λόγοι για τους οποίους οι συγκεκριμένες εμπορικές πιάτσες-clusters επιβίωσαν από την οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας και φαίνεται να ανθίστανται και στις οικονομικές επιπτώσεις της πρόσφατης πανδημίας.
»Ωστόσο, μένει να διερευνηθεί το αν και κατά πόσο οι επιχειρήσεις αυτές θα αντεπεξέλθουν στην πρόκληση που τίθεται από τις νέες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις του “Μεγάλου Περιπάτου”. Ειδικότερα, θα πρέπει να αναδιαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν αλλά και εφοδιάζουν το πελατολόγιό τους καθώς η σχεδιαζόμενη μείωση της προσπελασιμότητάς τους μέσω Ι.Χ. δύναται να τις πλήξει σημαντικά σε περίπτωση που επιλέξουν να λειτουργήσουν με τον τρόπο που λειτουργούσαν μέχρι σήμερα (μικρές και συνεχείς on time παραγγελίες vs κεντρικοποιημένο σύστημα διανομής και παράδοσης).
Τούτο γιατί οι πιάτσες-clusters του Κέντρου αφορούν είτε διαρκή καταναλωτικά αγαθά (εξοπλισμός σπιτιού/έπιπλα, λευκά είδη/υφάσματα) είτε ιδιαίτερα ευπαθή προϊόντα (νωπά τρόφιμα) με ιδιαίτερες απαιτήσεις ως προς τη μεταφορά τους (μεγάλος όγκος, αυστηρές υγειονομικές προδιαγραφές κ.λπ.).
Σε αντίθεση λοιπόν με άλλες ομάδες καταναλωτικών αγαθών (ένδυση-υπόδηση, κόσμημα), για τις οποίες η πεζοδρόμηση οδικών αρτηριών (βλ. οδός Ερμού παλαιότερα) δύναται να αποτελέσει συγκριτικό πλεονέκτημα, υπάρχουν και επιχειρήσεις οι οποίες ενδέχεται να πληγούν αν δεν υπάρξουν οι κατάλληλες προβλέψεις από τη μεριά του σχεδιασμού, αλλά και ο απαραίτητος εκσυγχρονισμός από την πλευρά των επιχειρήσεων. Επιπλέον, δεδομένου ότι μια τέτοια πρωτοβουλία θα σηματοδοτήσει σημαντικές αυξήσεις και στις αξίες γης, είναι σημαντικό να ληφθεί πρόνοια με “αντισταθμιστικά μέτρα” που θα βοηθήσουν την παραμονή μικρών ανεξάρτητων επιχειρήσεων».
Στον δρόμο με τα τέσσερα ονόματα
Ξεκινά από το Σύνταγμα και μέχρι να καταλήξει στην Αθηνάς έχει αλλάξει τέσσερα ονόματα: Καραγεώργη Σερβίας, Περικλέους, Αθηναΐδος και, τέλος, Αγίας Ειρήνης. Είναι ένας από τους εμβληματικούς εμπορικούς δρόμους της Αθήνας. Κάπου στη μέση, εκεί που το οδόσημο γράφει «Περικλέους», στέκουν απέναντι δύο μαγαζιά: το ένα με ιστορία που αγγίζει τον αιώνα και περνάει σε τρίτη γενιά και το άλλο, πιο πρόσφατο, μιας νέας γυναίκας που κυνηγάει από το 2013 το όνειρό της. Αυτά τα δύο καταστήματα που στέκουν απέναντι το ένα στο άλλο συμπυκνώνουν την εμπορική ιστορία, αλλά και τις ελπίδες και τους φόβους της πόλης.
Αναγκαία η συνύπαρξη των ζωντανών εργαστηρίων, καλλιτεχνών και παραδοσιακών επαγγελματιών
Το ΒΕΑ έχει εντάξει στο σχέδιο δράσης του, ήδη από το 2019, τις επαφές και τη διαβούλευση με τους επικεφαλής των παρατάξεων του Δήμου της Αθήνας, ευελπιστώντας να συμβάλει τόσο στην αναπτυξιακή προσπάθεια του δήμου όσο και στην αντιμετώπιση των καίριων προβλημάτων και αναγκών των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των παραδοσιακών επαγγελμάτων στο Ιστορικό Κέντρο της Αθήνας, τη διατήρηση και ανάπτυξη των οποίων θεωρεί πολύ σημαντική και επωφελή και για την ίδια την εικόνα της πόλης.
Η πρότασή μας αφορά τη Δικτύωση Εμπορικής Προώθησης στο Ιστορικό Κέντρο και περιλαμβάνει:
-Συνύπαρξη επισκέψιμων εργαστηρίων με εκθετήρια για τουρίστες και εκπαιδευτικές επισκέψεις
-Δράσεις προβολής και προώθησης κάτω από το κοινό brand «Αθηναϊκή Χειροτεχνία», με προτεινόμενους κλάδους τη σανδαλοποιία, την κοσμηματοποιία-αργυροχρυσοχοΐα, την κεραμική
-Δημιουργία οργανωμένων χώρων σε τουριστικού ενδιαφέροντος σημεία του Κέντρου
-Δημιουργία ενός δικτύου/cluster θερμοκοιτίδων υφιστάμενων και νέων επιχειρήσεων.
Κυρίαρχος στόχος του όλου εγχειρήματος είναι η διασφάλιση της βιωσιμότητας του εν λόγω δικτύου σε βάθος χρόνου και παράλληλα η απρόσκοπτη παροχή των υπηρεσιών του για την ανάπτυξη της μικρής επιχειρηματικότητας, δίνοντας έμφαση και «χώρο» στους νέους, καινοτόμους επιχειρηματίες.
Στις συζητήσεις μας με εκπροσώπους του Δημοτικού Συμβουλίου, καταθέσαμε την πρόταση για την αξιοποίηση κτιρίου της Αθήνας που είναι εγκαταλελειμμένο ή χρειάζεται επισκευή και το οποίο θα μπορούσε με τη συνδρομή του Επιμελητηρίου να στεγάσει επιχειρήσεις και προϊόντα ομοειδών κλάδων και συνεργαζόμενες ειδικότητες.
Μια δομή οργανωμένη και με αναπτυξιακό πρόσημο, που θα μπορούσε ο δήμος να στηρίξει, χωρίς επιβάρυνσή του, αλλά αντιθέτως όφελος, διατηρώντας τον χαρακτήρα των συνοικιών του Κέντρου και παράλληλα εκσυγχρονίζοντας την εικόνα τους. Για το ΒΕΑ είναι αναγκαία η θέσπιση ενός πλαισίου κανόνων, βάσει μελέτης, που θα επιτρέπει την αρμονική συνύπαρξη των ζωντανών εργαστηρίων, καλλιτεχνών και παραδοσιακών επαγγελματιών, με χαμηλή όχληση και σεβασμό στο περιβάλλον.
-320x213.jpg)
