Στην πολιτική, αλλά και στην οικονομία, όταν λέμε για ένα χωριό Ποτέμκιν εννοούμε μια πραγματική ή συμβολική κατασκευή, που έχει μοναδικό στόχο να δημιουργήσει στους κατοίκους μιας χώρας, όπου τα πράγματα πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο, μια πρόσοψη ή καλύτερα μια ψευδαίσθηση ότι όλα βαίνουν υπέροχα.
Ο όρος χωριό Ποτέμκιν προέρχεται από μια σειρά αφηγήσεων σχετικές με ένα ψεύτικο, φορητό (καλύτερα κάλπικο, ανύπαρκτο) χωριό που έστηνε, για να εντυπωσιάζει την αυτοκράτειρα (Μεγάλη) Αικατερίνη Β’ της Ρωσίας ο μακροχρόνιος εραστής της Γκριγκόρι Ποτέμκιν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της στην Κριμαία το 1787. Οι σύγχρονοι ιστορικοί τείνουν να αμφιβάλλουν για την ύπαρξη αυτού του κινητού χωριού.
Η αρχική ιστορία μάς λέει ότι ο Ποτέμκιν κατασκεύαζε αυτά τα ανύπαρκτα φορητά ( στην ουσία κινητά) χωριά κατά μήκος του ποταμού Δνείπερου, ώστε να εντυπωσιάσει τη Ρωσίδα αυτοκράτειρα. Οταν η αυτοκράτειρα συνέχιζε το ταξίδι της στον Δνείπερο, τότε οι εργάτες αποσυναρμολογούσαν αυτό το ανύπαρκτο χωριό για να το μεταφέρουν κοντά στην επόμενη διαδρομή της κατά μήκος του ποταμού.
Ο Ποτέμκιν είχε πρωτεύοντα ρόλο στην προσάρτηση της Κριμαίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και έγινε και κυβερνήτης της περιοχής αυτής . Η Κριμαία είχε ερημωθεί από τον πόλεμο και οι μουσουλμάνοι κάτοικοί της, οι Τατάροι, θεωρούνταν από τη ρωσική διοίκηση πεμπτοφαλαγγίτες (στην υπηρεσία) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο στόχος του Ποτέμκιν ήταν να αποκαταστήσει την ειρήνη στη χερσόνησο (της Κριμαίας) και να δημιουργήσει θετικές συνθήκες, ώστε να έρθουν να την κατοικήσουν Ρώσοι αποικιστές.
Ενας νέος πόλεμος ετοιμαζόταν να ξεσπάσει το 1787 ανάμεσα στη Ρωσία και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και η Μεγάλη Αικατερίνη (ένας πίνακάς της βρίσκεται στη πίσω μεριά του γραφείου της κ. Μέρκελ στο Βερολίνο) θεώρησε διπλωματικά σωστό να επισκεφτεί την περιοχή της Νέας Ρωσίας μαζί με την αυλή της και ένα πλήθος πρεσβευτών από μεγάλες κυρίως χώρες, φιλικές προς τη Ρωσία, ώστε να τους εντυπωσιάσει θετικά για τα νέα της εδαφικά αποκτήματα εν όψει και της επικείμενης διαμάχης με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Λίγο πριν το ποταμόπλοιο που μετέφερε την αυτοκράτειρα και τους πρεσβευτές φτάσει στο συναρμολογημένο χωριό, οι άνθρωποι του Ποτέμκιν, ντυμένοι σαν χωρικοί, μετατρέπονταν σε κάτοικους του fake χωριού, ενώ με το που έφευγε το ποταμόπλοιο συνεχίζοντας το ταξίδι του το χωριό το αποσυναρμολογούσαν για να συναρμολογηθεί στο επόμενο fake χωριό.
Πάσα ομοιότητα με σημερινές καταστάσεις βοηθά στην καλύτερη κατανόηση της σημερινής πραγματικότητας από πλήθη σημερινών ανθρώπων.
*ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ
