Ο διπολισμός, αποτέλεσμα των νέων προκλήσεων

Η πληθυντική Αριστερά δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντιμετωπίζει το παρόν και το μέλλον με τις πολιτικές οπτικές, τις αναλύσεις και τις διαχωριστικές γραμμές του παρελθόντος. Εχουν αλλάξει πολλά και άλλα δεν ισχύουν.

Υπάρχουν πέντε μεγάλες προκλήσεις σε εξέλιξη, που οδηγούν τον κόσμο σε μια νέα εποχή. Το πολιτικό ζητούμενο είναι με ποιους κοινωνικούς και οικονομικούς όρους θα γίνει η «μετάβαση» και σε ποιο χρονικό ορίζοντα.

Η πρώτη, αφορά τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον. Τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Αμφισβητεί ευθέως το υφιστάμενο παραγωγικό μοντέλο. Στην ουσία, θέτει ζήτημα αναθεώρησης του τρόπου ζωής μας. Το είδος της ανάπτυξης που θέλουμε, τον χαρακτήρα των επενδύσεων, το περιεχόμενο και την έκταση της κατανάλωσης και πολλά άλλα.

Η δεύτερη πρόκληση περιστρέφεται γύρω από αυτό που ονομάζουμε 4η βιομηχανική επανάσταση. Επιγραμματικά, η ρομποτική, η τεχνητή νοημοσύνη, η γενετική, η βιοτεχνολογία, η νανοτεχνολογία, η τρισδιάστατη εκτύπωση, τα δίκτυα 5ης γενιάς κ.λπ.

Ολα αυτά αλλάζουν ριζικά τον παραδοσιακό «χάρτη εργασίας» (ιδίως στις δουλειές μικρής ή μεσαίας εξειδίκευσης), τον «χάρτη παραγωγής» και επηρεάζουν τον τρόπο εξέλιξης της ανθρωπότητας δημιουργώντας τεράστια πολιτικά και ηθικά διλήμματα.

Η τρίτη, είναι το προσφυγικό – οι μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών, που δεν είναι προσωρινό φαινόμενο και ούτε εύκολα αναστρέψιμο, καθώς συνδέεται με τους τοπικούς και περιφερειακούς πολέμους, τη φτώχεια, την πείνα, τις επιδημίες και την κλιματική αλλαγή. Δεν αντιμετωπίζεται με «τείχη» και «επιστροφές». Χρειάζεται η άρση των αιτιών που την προκαλούν. Και γι’ αυτό απαιτείται διεθνής συνευθύνη και –καθότι μας αφορά– ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και μάλιστα άμεσα.

Η τέταρτη πρόκληση αφορά τη γενική αποσταθεροποίηση που προκαλεί ο παγκοσμιοποιημένος νεοφιλελευθερισμός. Δηλαδή, το μοντέλο της ανεξέλεγκτης κυριαρχίας των (μη αυτορρυθμιζόμενων) αγορών και του χρηματοπιστωτικού τομέα εις βάρος των αναγκών της κοινωνίας, που δεν μπορεί να συνεχιστεί.

Και η πέμπτη πρόκληση είναι η όλο και μεγαλύτερη συρρίκνωση και αυταρχικοποίηση της Δημοκρατίας: αφορά τη μειωμένη συμμετοχή των πολιτών, την «αρρυθμία» στη λειτουργία των θεσμών, την προστασία των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, τη διάκριση των εξουσιών και την ενδυνάμωση των ελεγκτικών μηχανισμών, έναντι κάθε μορφής εξουσίας.

Αυτές οι προκλήσεις αλλάζουν τα δεδομένα, δίνουν νέα περιεχόμενα και διαμορφώνουν νέα μέτωπα στις κοινωνικές αντιπαραθέσεις.

Αναδιατάσσουν τον πολιτικό χάρτη, τόσο στον συντηρητικό όσο και στον προοδευτικό χώρο. Στον συντηρητικό προς τα δεξιότερα και στον προοδευτικό προς τα αριστερότερα.

Αμφισβητούν την «εγκατεστημένη κανονικότητα» και τα αδιέξοδα που έχει δημιουργήσει. Οχι βέβαια με τον ίδιο τρόπο και την ίδια ένταση παντού.

Πάντως, το αποτέλεσμα είναι η περιθωριοποίηση, η φτωχοποίηση και η «ρευστοποίηση» πλειοψηφικών τμημάτων της κοινωνίας (κυρίως αδύναμα και μεσαία στρώματα).

Παράλληλα, έχουμε υπερσυγκέντρωση του πλούτου, με πρώτο σύμπτωμα την όξυνση και τη διεύρυνση των ανισοτήτων σε όλα τα επίπεδα. Αλλά οι ανισότητες δεν είναι φυσιολογικό προϊόν της οικονομίας και της τεχνολογίας, αλλά πολιτικό δημιούργημα.

Ολα αυτά επηρεάζουν και τις «πολιτικές ταυτότητες» των κομμάτων. Δημιουργούν νέες προοδευτικές συνειδήσεις και κινήματα. Και τα «πολιτικά υποκείμενα» ωθούνται είτε σε μετασχηματισμούς είτε δημιουργούνται νέα, καθώς τίθενται επί τάπητος σημαντικά ζητήματα «συστημικών αναθεωρήσεων». Προφανώς είμαστε σε «φάση μετάβασης», χωρίς να είναι δεδομένη η «αίσια έκβαση», ενώ παράλληλα δημιουργούνται ανασφάλειες και φόβοι τους οποίους εκμεταλλεύονται οι συντηρητικές δυνάμεις.

Τα διακυβεύματα που περιγράψαμε για να έχουν θετική έκβαση για τη μεγάλη κοινωνική πλειονότητα απαιτείται ευρύτερη κοινωνική και πολιτική σύμπλευση.

Καθιστά αναγκαία και εφικτή την προγραμματική συνεργασία των προοδευτικών δυνάμεων, με τον αυτονόητο σεβασμό στην αυτονομία κάθε εταίρου, απέναντι στις συντηρητικές και νεοφιλελεύθερες δυνάμεις.

Αυτή είναι η βασική διαχωριστική γραμμή και ο ουσιαστικός λόγος μιας σύγκλισης, παρά τις επί μέρους διαφορές. Και όχι μόνο η απλή αναλογική (που βοηθά πολύ) ή ένα παρωχημένο αντι-δεξιό μέτωπο των προηγούμενων δεκαετιών που δεν αρκεί. Εκ των πραγμάτων δημιουργείται ένας νέος πολιτικός διπολισμός. Ούτε πλαστός είναι ούτε επινοημένος από μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Εχει σταθερό έδαφος τις κοινωνικές θέσεις και τις αντιπολιτευτικές συμπτώσεις των προοδευτικών δυνάμεων, που πληθαίνουν το τελευταίο διάστημα, απέναντι στις νεοφιλελεύθερες κυβερνητικές πολιτικές.

Στον προοδευτικό πόλο –κάτι που αφορά και την Ελλάδα και την Ευρώπη– συναντώνται δυνητικά η ευρωπαϊκή Αριστερά, οι Σοσιαλιστές, οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι και οι πολιτικά Φιλελεύθεροι κεντροδεξιοί. Προφανώς έχουν αποχρώσεις, δεν ταυτίζονται και είναι απολύτως θεμιτός ο πολιτικός ανταγωνισμός μεταξύ τους. Οχι όμως με την πρόθεση ΑΝΤΙ στις μεταξύ τους σχέσεις.

Ο διάλογος, με τα μάτια στραμμένα στα πολιτικά ζητούμενα του παρόντος και του μέλλοντος –και όχι η παρελθοντολογία–, είναι αναγκαίος και αναπόφευκτος και αποτελεί έμπρακτη απόδειξη της προοδευτικής στάσης κάθε πολιτικού οργανισμού.