Το τετραήμερο παζάρι κατέληξε σε έναν «φειδωλό» συμβιβασμό

Μετά από 4 μέρες επίπονων διαπραγματεύσεων, παρασκηνιακών διαβουλεύσεων και μεγάλων εντάσεων η σύνοδος κορυφής της Ε.Ε. φάνηκε χθες αργά το βράδυ να καταλήγει στον πολυπόθητο συμβιβασμό και σε μια συμφωνία για τον επταετή προϋπολογισμό και το Ταμείο Ανάκαμψης.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ -που έδωσε γη και ύδωρ κατά τη διάρκεια του τετραήμερου προκειμένου να κάμψει τις αντιστάσεις των 4 φειδωλών χωρών- ανακοίνωσε χθες το βράδυ λίγο πριν από το δείπνο των ηγετών την τελευταία συμβιβαστική του πρόταση που όπως όλα έδειχναν ώς εκείνη τη στιγμή θα είναι και η τελική. Η πρόταση προβλέπει:

1. Ταμείο Ανάκαμψης συνολικού ύψους 750 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 390 δισ. ευρώ θα είναι επιχορηγήσεις και τα 360 δισ. ευρώ δάνεια. Η αναλογία επιχορηγήσεων-δανείων αλλάζει σημαντικά, αφού η αρχική πρόταση της Κομισιόν ήταν για δάνεια 500 δισ. ευρώ και επιδοτήσεις 250 δισ. ευρώ.

2. Παράλληλα συρρικνώνονται η συμμετοχή κονδυλίων από το Ταμείο Ανάπτυξης σε διαρθρωτικά ταμεία του προϋπολογισμού όπως το React EU (Συνοχής) στα 47,5 δισ. ευρώ, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (Just Transition Fund) που από τα συνολικά 32,5 δισ. ευρώ καταλήγει μόλις στα 10 δισ. ευρώ, το πρόγραμμα έρευνας ανάπτυξης Horizon Europe (στα 5 δισ. ευρώ), το InvestEU (στα 2,1 δισ. ευρώ), αγροτικής ανάπτυξης (Rural Development, στα 7,5 δισ. ευρώ), το RescEU (1,9 δισ. ευρώ) και το NDICI (3,5 δισ. ευρώ). Επίσης καταργούνται το EU4Health και το Εργαλείο Φερεγγυότητας, ενώ περικοπές προβλέπονται και για το περιβόητο Digital Program από 8,2 δισ. σε 6,8 δισ. ευρώ.

3. Για το καυτό ζήτημα της διακυβέρνησης του Ταμείου Ανάκαμψης η διαδικασία που ο Μισέλ προτείνει είναι: η Κομισιόν να ζητά την γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής όσον αφορά την εκπλήρωση των στόχων και των όρων ενός κράτους-μέλους που έχει λάβει βοήθεια. Η τελευταία επιχειρεί να επιτύχει συναίνεση και η Κομισιόν εκδίδει σχετική απόφαση ικανοποιητικής εκπλήρωσης όρων και στόχων για την έγκριση πληρωμών. Εάν ένα ή περισσότερα κράτη-μέλη θεωρούν ότι υπάρχουν σοβαρές αποκλίσεις από την ικανοποιητική εκπλήρωση των στόχων, μπορούν να ζητήσουν από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να παραπέμψει το θέμα στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου και λαμβάνονται αποφάσεις. Η διαδικασία δεν μπορεί να ξεπεράσει τους τρεις μήνες αφότου η Κομισιόν ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής.

4. Οσον αφορά τη σύνδεση της διάθεσης της βοήθειας με το κράτος δικαίου, που «έκαιγε» Ουγγαρία και Πολωνία, η πρόταση Μισέλ προβλέπει ότι η Κομισιόν θα προτείνει κατάλληλα και αναλογικά μέτρα που θα πρέπει να εγκριθούν από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία. «Αυτή η διαδικασία θα πρέπει να σέβεται τις αρχές της αντικειμενικότητας, της μη διάκρισης και της ίσης μεταχείρισης των κρατών-μελών και θα πρέπει να διεξάγεται σε μια μη κομματική και τεκμηριωμένη προσέγγιση».

5. Δώρα για τους φειδωλούς και τους άλλους εταίρους. Την Ολλανδία, που πίεσε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα και είναι έδρα του μεγαλύτερου λιμανιού της Ευρώπης, του Ρότερνταμ, ο Μισέλ την επιβραβεύει με αύξηση του ποσοστού που διακρατούν από τα έσοδα των τελωνείων τα κράτη-μέλη 25%. Η πρόταση του Μισέλ τον Φεβρουάριο ήταν για 12,5%, πριν από τη σύνοδο αυξήθηκε σε 15%, ενώ το Σάββατο στο 20%. Αυξηση των επιστροφών για τις χώρες που συνεισφέρουν περισσότερα στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Οσον αφορά τους φειδωλούς, η πρόταση είναι για επιπλέον επιστροφές 50 εκατ. ευρώ στην Αυστρία και από 25 εκατ. ευρώ σε Δανία, Σουηδία,

6. Η πρόταση του Σαρλ Μισέλ περιλαμβάνει «δωράκια» και για άλλες χώρες. Συγκεκριμένα από τα κονδύλια για τη χρηματοδότηση της περιφερειακής ανάπτυξης το σχέδιο περιλαμβάνει επιπλέον 1 δισεκατομμύριο ευρώ για την Τσεχία, 500 εκατομμύρια ευρώ για τη Γερμανία, 300 εκατομμύρια ευρώ για τη Σλοβενία, 200 εκατομμύρια ευρώ για το Βέλγιο και 100 εκατομμύρια ευρώ για την Κύπρο. Οι βόρειες, αραιοκατοικημένες περιοχές της Φινλανδίας θα λάβουν επιπλέον 100 εκατομμύρια ευρώ.

Παθητική η Μέρκελ

Οι πρώτες αντιδράσεις στην ύστατη πρόταση Μισέλ ήταν θετικές. Τουλάχιστον επτά ηγέτες στήριξαν στη διάρκεια του δείπνου τη γενική αρχιτεκτονική του σχεδίου του. Νωρίτερα τόσο η Μέρκελ όσο και ο Μακρόν είχαν εκφράσει την ελπίδα για την επίτευξη συμφωνίας.

Η Μέρκελ είπε μεταξύ άλλων ότι το κοινό σχέδιό της με τον Μακρόν έδωσε ώθηση για ένα πολύ καλό αποτέλεσμα στη σύνοδο. Βέβαια το σχέδιο αυτό προέβλεπε επιχορηγήσεις 500 δισ. ευρώ και όχι 390 δισ. ευρώ και η ικανοποίησή της όπως και η παθητική στάση της στις διαπραγματεύσεις γεννά ερωτήματα.

Για τον Ιταλό πρωθυπουργό Τζουζέπε Κόντε -που επί της ουσίας σήκωσε το μεγαλύτερο βάρος της μάχης απέναντι στον Ολλανδό Μαρκ Ρούτε και τους υπόλοιπους φειδωλούς καταφέρνοντας να διατηρήσει το ύψος του Ταμείου Ανάπτυξης στα 750 δισ. ευρώ και να έχει μια πιο ευρεία διατύπωση για τη διακυβέρνησή του- τα πράγματα άλλαξαν προς το καλύτερο όταν η πλειοψηφία των ηγετών των άλλων χωρών άρχισαν να παίρνουν θέσεις υπέρ ενός φιλόδοξου σχεδίου ανάκαμψης.

Οι ηγέτες τρίτων χωρών, όπως η Κροατία και η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο και το Βέλγιο, ξεκίνησαν να καυτηριάζουν τη στάση των φειδωλών μόλις χθες το πρωί μετά το ξενύχτι της Κυριακής. Προς αυτή την κατεύθυνση συνετέλεσε και η σιωπηλή οπισθοχώρηση Σουηδίας και Δανίας από την ακραία στάση Ολλανδίας και Αυστρίας. Οι τελευταίοι -μόλις 4 χώρες- πατώντας στους κανόνες απόφασης με ομοφωνία κατάφεραν να κερδίσουν πολύ περισσότερα από αυτά που δικαιολογεί το μέγεθός τους. Δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που μιλούν για ένα νέο ισοζύγιο δυνάμεων στην Ενωση και το τέλος του γαλλογερμανικού άξονα.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έδειξε πάντως πολύ λίγος για το μέγεθος της χώρας του. Το Σάββατο απείλησε να φύγει από τη σύνοδο και πέρασε απαρατήρητος, ενώ η δήλωσή του ότι δεν θα δεχτεί μείωση των επιδοτήσεων κάτω από τα 400 δισ. ευρώ πήγε περίπατο.

Αξιοσημείωτη ακόμα ήταν η σχεδόν αφωνία και ανυπαρξία της νέας προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν. Ολο το βάρος των διαπραγματεύσεων από πλευράς ευρωπαϊκών θεσμών το σήκωσε ο Σαρλ Μισέλ.