Η πείνα και η προσφυγιά

Η ειλικρίνεια είναι το στοιχείο εκείνο που κάνει τη διαφορά μεταξύ του ηγέτη και του διαχειριστή. Η οικονομική κρίση που έρχεται, έχει γκρεμίσει όλους τους μύθους που συστηματικά κατασκεύαζαν τα τελευταία σαράντα χρόνια οι διαχειριστές του πλανήτη. Σήμερα οι κυβερνήτες αποφεύγουν να αναφερθούν στην εξαθλίωση που φαίνεται ότι είναι αναπόφευκτη, στις τεράστιες προσφυγικές ροές που θα τροφοδοτήσουν η πείνα και η ανασφάλεια και στην έκρηξη των τιμών των τροφίμων που θα γεμίσει τις τσέπες των πολυεθνικών και θα αδειάσει τα στομάχια εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων.

Εχουν επιλέξει να συντηρούν μια εικονική πραγματικότητα, παραποιώντας συστηματικά την αλήθεια. Από αυτό το παιχνίδι της ηθελημένης και σκόπιμης παραπλάνησης δεν θα μπορούσε να είναι απούσα η δική μας κυβέρνηση. Αυτά που δηλώνει ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί του, οι εξαγγελίες, οι υποσχέσεις, τα επιχειρήματα και οι ανακοινώσεις, αντί να αποκαλύπτουν την πραγματικότητα, τη συγκαλύπτουν και την παραποιούν.

Στην πραγματικότητα, στον πλανήτη έχει απλωθεί ένα πέπλο ανασφάλειας. Από τις ανεπτυγμένες χώρες του G7 μέχρι τις φτωχές χώρες της Αφρικής, οι άνθρωποι που ζουν από τη δουλειά τους αισθάνονται ότι ο κόσμος τους γκρεμίζεται. Προβλέψεις διεθνών οργανισμών κάνουν λόγο για 250 εκατομμύρια (135 πριν από την πανδημία) που θα λιμοκτονούν σε όλο τον κόσμο. Κανείς, εκτός από τις ελίτ, δεν αισθάνεται ασφαλής.

Καταρχάς, στους υποψήφιους πεινασμένους περιλαμβάνονται οι εργαζόμενοι που απασχολούνται στην άτυπη οικονομία και στους τομείς των υπηρεσιών και της μεταποίησης. Αλλά και όσοι έχουν δουλειές στην επίσημη οικονομία, δεν έχουν κανέναν λόγο να αισθάνονται ασφαλείς. Σύμφωνα με τη ΔΟΕ, οι απώλειες ωρών εργασίας τον Απρίλιο, τον Μάιο και τον Ιούνιο ισοδυναμούν με 305 εκατομμύρια θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης.

Οι επιπτώσεις από τις απώλειες θέσεων εργασίας δεν επηρεάζουν μόνο τις χώρες όπου δραστηριοποιούνται οι επιχειρήσεις. Προκαλούν τριγμούς σε χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου και σε φτωχές χώρες, που η επιβίωσή τους εξαρτάται από τα εμβάσματα.

Για παράδειγμα, για την Αϊτή τα εμβάσματα -κυρίως από τις ΗΠΑ- αποτελούν σχεδόν το 37% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Για το Νεπάλ τα εμβάσματα -κυρίως από τις χώρες του Κόλπου- αποτελούν το 27% του ΑΕΠ. Για το Τατζικιστάν τα εμβάσματα -κυρίως από τη Ρωσία- είναι 28% του ΑΕΠ. Καθώς οι οικονομίες των χωρών υποδοχής υποφέρουν, τα εμβάσματα προς τις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος θα μπορούσαν να μειωθούν, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, το 2020 κατά 19,7%.

Επίσης σε χώρες που έχουν μεγάλη εξάρτηση από τις εξαγωγές αργού πετρελαίου, όπως η Βενεζουέλα, η Αγκόλα και η Νιγηρία, η προοπτική κατάρρευσης προβάλλει απειλητική. Το αργό πετρέλαιο αντιπροσωπεύει το 84% των εξαγωγών της Βενεζουέλας, το 96% της Αγκόλα και το 94% της Νιγηρίας. Οι χώρες αυτές χωρίς τα έσοδα από τις εξαγωγές δεν έχουν τα απαραίτητα χρήματα για να χρηματοδοτήσουν τις υποδομές, την υγειονομική περίθαλψη και τους μισθούς.

Η συρρίκνωση των εξαγωγών και των εμβασμάτων ήδη έχει προκαλέσει ασφυξία σε χώρες οι οποίες «τρέφονται» από τις εισαγωγές τροφίμων. Η Αιθιοπία, ο Λίβανος, το Μαλάουι και οι Νήσοι Σολομώντος ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα στις πληρωμές των εισαγωγών τροφίμων και το φάσμα της πείνας προβάλλει απειλητικά.

Η πείνα όμως παραμονεύει και σε περιοχές που είναι θέατρα πολεμικών συγκρούσεων, καθώς οι αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων έχουν επηρεαστεί από την πανδημία και αυτό έχει άμεση επίπτωση στους ανθρώπους εκείνους που είναι παγιδευμένοι στις πολεμικές ζώνες.

Στη Συρία 6,6 εκατομμύρια άνθρωποι στο τέλος του 2019 πεινούσαν. Μέχρι τον Μάρτιο ο αριθμός των πεινασμένων είχε ξεπεράσει τα 9 εκατομμύρια και κανείς δεν γνωρίζει πόσοι θα πεινούν μέχρι το τέλος του χρόνου. Η συνεχής υποτίμηση της συριακής λίρας -την προηγούμενη εβδομάδα η ισοτιμία ήταν 3.000 λίρες προς ένα δολάριο- καθιστά την επιβίωση των ανθρώπων αδύνατη.

Στη Ζιμπάμπουε ο αριθμός των πεινασμένων εκτινάχθηκε. Τον Δεκέμβριο 2019 3,6 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν σε συνθήκες οξείας πείνας. Τον Μάρτιο 2020 ο αριθμός αυξήθηκε στα 8,9 εκατομμύρια (λόγω της υπερβολικής ξηρασίας και της οικονομικής κρίσης). Μέχρι τα μέσα Μαΐου, σχεδόν 5,6 εκατομμύρια άνθρωποι περιόρισαν την ποσότητα της τροφής και εκτιμάται ότι τουλάχιστον 800.000 ακόμη έως το τέλος του έτους θα βρεθούν σε ανάλογη κατάσταση, λόγω της απώλειας αγοραστικής δύναμης από την ανεργία (το επίσημο ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε από 11% τον Δεκέμβριο σε 90%) και τα μειωμένα εμβάσματα.

Η προοπτική της προσφυγικής και μεταναστευτικής πλημμυρίδας προς την Ευρώπη προβάλλει πλέον ως αναπότρεπτη. Σήμερα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ένα τεράστιο κύμα εξαθλιωμένων προσφύγων να πολιορκήσει τις πύλες της Ευρώπης (θαλάσσιες και χερσαίες) προκειμένου να εξασφαλίσει ένα πιάτο φαγητό. Σύμφωνα με τις μελέτες που έχει κάνει το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα, οι ροές προσφύγων αυξάνονται κατά 1,9% για κάθε μία μονάδα αύξησης του αριθμού των ανθρώπων που πεινούν. Φανταστείτε τι σημαίνει ένα ποσοστό αύξησης της πείνας κατά σχεδόν 50%.

Και φυσικά το μεγαλύτερο βάρος θα δεχτούν η Ελλάδα και η Ιταλία. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς πολιτικός επιστήμονας ή οικονομολόγος για να αντιληφθεί ποιες θα είναι οι επιπτώσεις από ένα διογκούμενο κύμα προσφυγικών ροών, σε μια χώρα που καλείται να αντιμετωπίσει μία πρωτόγνωρη ύφεση και δυσθεώρητα ποσοστά ανεργίας.

Θα περίμενε λοιπόν κανείς, ο πρωθυπουργός αντί για βόλτες στα Κυκλαδονήσια, παραινέσεις, προτροπές και ευχολόγια, να διάλεγε τον δύσβατο αλλά αναγκαίο δρόμο της ειλικρίνειας. Εκρινε ότι η αλήθεια δεν συμφέρει και έτσι έθεσε εαυτόν σε ρόλο διαχειριστή.

Δυστυχώς στα ίδια μονοπάτια βαδίζει και η αντιπολίτευση, η οποία με τη στάση της συντηρεί τον εφησυχασμό που καλλιεργεί ο πρωθυπουργός και η κυβέρνησή του. Και επειδή τα θαύματα τελείωσαν, το πιο πιθανό είναι ότι σε λίγους μήνες οι Ελληνες, απροειδοποίητοι και απροετοίμαστοι, θα κληθούν να αντιμετωπίσουν μία πραγματικότητα εξίσου τραγική με αυτήν των μνημονίων.

ΥΓ.: Τα στοιχεία για την πείνα προέρχονται από κείμενο στους «ΝΥΤ» του Arif Husain, επικεφαλής οικονομολόγου στο Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων των Ηνωμένων Εθνών.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας