Μακέτες, τέλος. Ζήτω οι εικονικές περιηγήσεις! Δύο μήνες τώρα η Αττικό Μετρό (A.M.) παρουσιάζει βίντεο με περιηγήσεις, στις οποίες απεικονίζεται… η κυκλοφοριακή Χαναάν που μέλλεται να ζήσουν οι Θεσσαλονικείς. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο αρμόδιος υπουργός Κώστας Καραμανλής και ο πρόεδρος της Α.Μ., Νίκος Ταχιάος, έχουν μετατραπεί σε κομφερασιέ εικονικών ελπίδων και του ασφυκτικού μέλλοντος που επιφυλάσσουν για τα αρχαία της Βενιζέλου, τα οποία, αν είχαν μιλιά, θα φώναζαν κι αυτά «δεν μπορώ να πάρω ανάσα».
Κάθε φορά που σφίγγουν οι περιστάσεις, η απάντηση είναι επικοινωνιακοί… μουσαμάδες. Μετά τις προσφυγές στο ΣτΕ από τη Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία και την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (αυτούς φιλοδώρησε με τον ανοίκειο χαρακτηρισμό «σκοταδιστές» ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης), μόλις την περασμένη Πέμπτη οι εργαζόμενοι της ΑΚΤΩΡ στον κατασκευαστικό τομέα του Μετρό Θεσσαλονίκης έκαναν στάση εργασίας, διότι η διοίκηση της εταιρείας τούς ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει σε μειώσεις μισθών και εθελούσιες αποχωρήσεις λόγω οικονομικού προβλήματος που δημιουργήθηκε με δραστηριότητά της στην… Αυστραλία!
Κατόπιν αυτών, το Σάββατο τα διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης πλημμύρισαν με βίντεο από τρισδιάστατη περιήγηση στον σταθμό Βενιζέλου του μετρό Θεσσαλονίκης που έδωσε στη δημοσιότητα ο κ. Ταχιάος. Ολες οι περιγραφές ξεκινούσαν και τελείωναν με τη διαπίστωση ότι το βίντεο ήταν «εντυπωσιακό», χωρίς άλλες ενοχλητικές παρατηρήσεις. Ας τις κάνουμε εμείς:
1 Αυτό που δηλώνεται στους τίτλους του βίντεο ως «αρχιτεκτονική μελέτη Δεκέμβριος 2019» είναι απλώς μια προ-προμελέτη με δεκάδες ανακρίβειες στις μετρήσεις, φανερές και στους μη ειδικούς. Είναι το «σχέδιο» που εγκρίθηκε στην περίφημη 17ωρη συνεδρίαση του ΚΑΣ στις 18 και 19 Δεκεμβρίου και υπογράφτηκε ως απόφαση της υπουργού Πολιτισμού στις 16 Μαρτίου 2020. Μέχρι τώρα δεν έχει κατατεθεί προς έγκριση καμία οριστική μελέτη ή μελέτη υλοποίησης στο ΥΠΠΟΑ.
2 Το επίπεδο όπου υποτίθεται θα ξανατοποθετηθούν οι αρχαιότητες είναι ένας χώρος χαμηλού ύψους όπου εγκλωβίζεται και ασφυκτιά η μνημειώδης λεωφόρος της βυζαντινής αρχαιότητας με τα καταστήματά της, τα εργαστήριά της με το εμπορικό της κέντρο γύρω από την περίστυλη μαρμαροστρωμένη πλατεία της (αλήθεια, πού και πώς εξαφανίστηκε στο βίντεο αυτό το καταπληκτικό εύρημα;). Το βίντεο είναι τόσο «εντυπωσιακό» που παραδόξως δεν διαθέτει καμιά κλίμακα σύγκρισης (ένα… ευτυχισμένο avatar δεν μπορούσε άραγε να βαδίζει στους χώρους;). Η στενότητα όμως είναι τόσο προφανής όσο ενοχλητική είναι η απουσία εισόδου και εξόδου στον αρχαιολογικό χώρο. Πώς μπορεί κάποιος να διαφύγει από αυτό το χαμηλοτάβανο «σάντουιτς» με αρχαία; Το βίντεο φαίνεται να προδικάζει μόνο τις όποιες αποφάσεις διαμόρφωσης που θα πρέπει να υποβληθούν και να εγκριθούν.
3 Οπως παρουσιάζονται, οι αρχαιότητες αποτελούν μόνο διακοσμητικό στοιχείο του σταθμού. Αντιθέτως, στη μελέτη με τις αρχαιότητες in situ ήταν οργανικό και αναπόσπαστο στοιχείο της κατασκευής. Και τι να πεις για καλλιέργεια της κουλτούρας συνύπαρξης του παρελθόντος με το παρόν, καλλιέργεια της παιδείας, του σεβασμού και της αγάπης στην αυθεντική πόλη μόλις 7 μέτρα βαθύτερα του σημερινού επιπέδου ζωής. Ψιλά γράμματα.
4 Είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν οι αρχαιότητες θα είναι όπως φαίνονται στο βίντεο. Το κόλπο –επιεικής χαρακτηρισμός– στο βίντεο είναι απλό: παίρνουν τις φωτογραφίες από τις αυθεντικές αρχαιότητες και τις βάζουν στον σταθμό, ενώ όταν τα αρχαία θα ξαναμπούν –αν μπορέσουν να ξαναμπούν εκεί στον χώρο-σάντουιτς με το χαμηλό ταβάνι– καθόλου δεν θα έχουν αυτή την όψη. Θα είναι ανακατασκευασμένα, εκ νέου συγκολλημένα και σινιαρισμένα αρχαία, ένα τελείως ψεύτικο αποτέλεσμα.
5 Το κλιμάκιο του ΥΠΠΟΑ, που έκανε πρόσφατα αυτοψία, πολύ προβληματίστηκε όταν συνειδητοποίησε το μέγεθος του εγχειρήματος. Η δυσκολία της απόσπασης γίνεται μεγαλύτερη γιατί τα αρχαία δεν έχουν αποκαλυφθεί σε ένα ενιαίο επίπεδο (αφού η ανασκαφική έρευνα διατηρεί όλες τις φάσεις επεμβάσεων ανά τους αιώνες). Η απόσπαση θα απαιτηθεί να γίνει σε δύο ή σε τρεις χρονικές φάσεις και ενδιαμέσως θα χρειαστεί περαιτέρω ανασκαφική έρευνα. Αν δηλαδή θέλουν να κάνουν σωστή δουλειά απόσπασης, θα αφαιρούν ένα επίπεδο, θα συνεχίζουν την ανασκαφική έρευνα, θα αφαιρούν ό,τι βρίσκουν και ξανά ανασκαφική έρευνα μέχρι να αποσπάσουν όλα τα αρχαιολογικά στρώματα. Απλούστερα, ο χρόνος απόσπασης πολλαπλασιάζεται τρομακτικά, με εξαιρετικά υψηλό τον κίνδυνο να γίνουν σοβαρές καταστροφές στα αρχαία οικοδομήματα. Ελπίζουμε ότι όσοι ασχολούνται με αποσπάσεις να μπουν στον κόπο να εξηγήσουν μερικά πράγματα στους αρμόδιους.
6 Μετά την αφαίρεση των σάκων άμμου, οι αρχαιότητες ήρθαν ξανά στο φως αλώβητες και φωτεινές όσο ποτέ! Το τελευταίο διάστημα το τεχνικό συνεργείο εκεί επιδίδεται σε αποκοπή και καταστροφή των διαφραγματικών τοίχων που είχαν κατασκευαστεί στο ανατολικό και δυτικό άκρο του σταθμού για να εξυπηρετήσουν τη λύση της διατήρησης στον χώρο. Για τις εργασίες καταστροφής δεν χρειάζεται άραγε καμία απολύτως άδεια, εφόσον δεν έχει εγκριθεί η μελέτη απόσπασης των αρχαιοτήτων; Με ποια δικαιοδοσία καταστρέφεται η λύση που εφαρμοζόταν μέχρι πέρσι τον Ιούλιο και για την οποία ήδη έχουν πληρωθεί περίπου 5 εκατ. ευρώ;
7 Μήπως το βίντεο του κ. Ταχιάου είναι ο λαγός που άρχισαν ήδη να κυνηγούν τα μίντια της Θεσσαλονίκης, πολύ περισσότερο μετά την γκρίνια για τα μικρά ποσά που έλαβαν από την καμπάνια Πέτσα; Πρόκειται για 640.000 ευρώ («Εφ.Συν.», 30/12/19, «Διαφημιστική καμπάνια 640.000 € για τους… μουσαμάδες του Μετρό Θεσσαλονίκης»).
