Πρωτομαγιά στα Τσαμάκια

Είδα αρκετούς να κοντοστέκονται, να πηγαίνουν κοντά για να δουν τι γράφει η μαρμάρινη πλάκα κάτω από τα πεύκα. Κάποιοι έφυγαν αμέσως, άλλοι πλησίασαν περισσότερο και διάβασαν τις σκαλισμένες λέξεις στο μάρμαρο. Ηταν τα ονόματα των εκτελεσμένων πατριωτών της Λέσβου από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής. Στην πλάκα έχουν γραφτεί όλα τα ονόματα των εκτελεσμένων, Μυτιληνιών και μη, το χωριό καταγωγής τους και η ημερομηνία εκτέλεσης. Μάρτυρες των εκτελέσεων τα αιωνόβια πεύκα, η θάλασσα και το γενοβέζικο κάστρο. Σε κάποια πεύκα υπάρχουν αμυδρά σημάδια από τις σφαίρες.

Η περιοχή Τσαμάκια, κάτω από τα κάστρο της Μυτιλήνης, είναι τόπος πολλαπλών εκδηλώσεων, δραστηριοτήτων, ασχολιών. Στις αρχές του περασμένου αιώνα διανοίχτηκε δρόμος, παράλληλα με τη θάλασσα, φυτεύτηκαν πεύκα, στήθηκαν πρόχειρα καφενεδάκια κι έγινε τόπος ψυχαγωγίας. Μόλις άνοιγε ο καιρός, οι Μυτιληνιοί, συν γυναιξί και τέκνοις, εξορμούσαν εκεί για να κάνουν τη βόλτα τους πλάι στη θάλασσα, να πιουν τον καφέ τους, τα ούζα και τις μπίρες· οι νέοι να ερωτοτροπήσουν· οι καλλιτέχνες να εμπνευστούν.

Οι πρωτοπόροι της εποχής βουτούσαν στη θάλασσα για να δροσιστούν· γιατί ακόμα υπήρχε ο διαχωρισμός των θαλάσσιων μπάνιων, σε αντρική και γυναικεία περιοχή. Εδώ ήταν ένα από τα καλοκαιρινά στέκια του Μυριβήλη και της παρέας του. Εδώ σ’ αυτή την περιοχή, λίγο πιο πάνω, είδε σ’ ένα εκκλησάκι σχεδιασμένη την Παναγιά γοργόνα που του έδωσε τον τίτλο του μυθιστορήματός του. Ακόμα και τον Βενιζέλο έφεραν για περίπατο τον Δεκέμβριο του 1916, κατά την τρίτη μονοήμερη επίσκεψή του στο νησί.

Πέρασαν τα χρόνια. Δημιουργήθηκαν νέοι χώροι διασκέδασης και περιπάτου, η περιοχή αφέθηκε σε σχετική ηρεμία· ο κύκλος της ζωής, των πραγμάτων. Ωσπου ήρθε η δεύτερη περίοδος της περιοχής με τη δημιουργία της πλαζ Τσαμάκια από τον ΕΟΤ. Νέος σχεδιασμός στην περιοχή, νέα κτίσματα, οργανωμένη λειτουργία, μεγάλη κίνηση. Με μικροαλλαγές και συμπληρώματα φτάσαμε στο σήμερα. Με ταυτόχρονη λειτουργία του χώρου για μπάνιο, διασκέδαση, συναυλίες, προσέγγιση σκαφών με μετανάστες και τη σχετική φθορά που φέρνει ο χρόνος.

Στις μέρες μας μια πινακίδα μάς ενημερώνει για τα έργα ανάπλασης, ακριβώς έναν αιώνα μετά την πρώτη αξιοποίηση της περιοχής. Μηχανικοί, εργάτες, εργολάβοι, δημοτικοί άρχοντες δουλεύουν, επιστατούν, πηγαινοέρχονται, το έργο «κυλάει». Τούτες τις μέρες, της καραντίνας, έγινε τόπος για «σύντομη μετακίνηση, κοντά στην κατοικία μου, για σωματική άσκηση» όσων κατοικούμε στην περιοχή. Τη δε Πρωτομαγιά οι επισκέπτες αυξήθηκαν. Ετσι κάποιοι γνώρισαν ότι εκτός από τόπος αναψυχής, ήταν και τόπος εκτέλεσης 42 πατριωτών από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής.

* συγγραφέας, διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας