«Η πανδημία του Covid-19 δείχνει τα όρια αυτού του τρόπου οργάνωσης της κοινωνίας. Οσο ιδιωτικοποιούνται τα δημόσια συστήματα υγείας, όσο καταστρέφουμε το περιβάλλον, όσο πλήττουμε το δικαίωμα του ανθρώπου να ζει ελεύθερος και ασφαλής τόσο στρώνεται το έδαφος για νέες πανδημίες, νέες μαζικές καταστροφές. Μόνη απάντηση είναι ένας άλλος τρόπος κοινωνικής οργάνωσης, που οι ζωές θα μπαίνουν πάνω από τα κέρδη».
Αυτό μας απάντησε η γιατρός Δέσποινα Τοσονίδου, πρόεδρος του σωματείου Εργαζομένων του Ασκληπιείου Βούλας, στην ερώτηση ποια είναι η επόμενη ημέρα μετά την πανδημία. Ηρθαμε σε επαφή μαζί της με αφορμή την ανακοίνωση του σωματείου για διανομή δωρεάν ασπίδων προσώπου τρισδιάστατης εκτύπωσης από αλληλέγγυες πρωτοβουλίες.
«Παραλάβαμε 75 προσωπίδες για το προσωπικό που χειρίζεται ύποπτα ή διασταυρωμένα κρούσματα Covid-19 και περιμένουμε άλλες 200 από αλληλέγγυους. Είναι πολύ εντυπωσιακό πόσοι άνθρωποι κινητοποιήθηκαν, χωρίς καμία διαφημιστική ή ανταλλακτική λογική. Είναι πραγματικά η υλοποίηση του συνθήματος “ο λαός σώζει τον λαό”», μας λέει η γιατρός ακτινολόγος και μέλος της εκτελεστικής γραμματείας της ΟΕΝΓΕ.
Ανοιχτές άδειες, κοινή ομότιμη παραγωγή, λογισμικό ανοιχτού κώδικα, τρισδιάστατη εκτύπωση, ανοιχτός σχεδιασμός. Ολα τα παραπάνω δεν είναι απλώς εύηχοι ορισμοί που αφορούν την κοινότητα των makers (κατασκευαστών), όπως αποκαλούνται όσοι και όσες ασχολούνται με την κουλτούρα της ελεύθερης και ανοιχτής κατασκευής. Είναι έννοιες που μπήκαν στην καθημερινότητά μας με αφορμή την πανδημία και είναι εδώ για να μείνουν, μαζί με το κίνημα των makers, που συνδυάζει την ψηφιακή καινοτομία με την εμπειρία των παραδοσιακών μαστόρων, το συνεργατικό πνεύμα του μοιράσματος με τους αγώνες για τα κοινά – όσα δηλαδή αποτελούν κοινό κτήμα της ανθρωπότητας και δεν χωράνε σε κερδοσκοπικές πατέντες και μονοπώλια.
Από τις πρώτες μέρες της υγειονομικής κρίσης εμφανίστηκαν πανελλαδικά πρωτοβουλίες αλληλεγγύης, με εγχειρήματα που ειδικεύονται στην τρισδιάστατη εκτύπωση να δηλώνουν άμεση διαθεσιμότητα για την κατασκευή ιατρικού εξοπλισμού. Πρωτοπόρα ήταν η δράση δημόσιων πανεπιστημίων, όπως το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο (πρώην ΤΕΙ Κρήτης) που κατασκεύασε εκατοντάδες ιατρικές ασπίδες προσώπου.
Παράλληλα, ομάδες όπως η «Κοινότητα Αλληλεγγύης Ηρακλείου “Δημήτρης Κορνάρος”» αξιοποίησαν τους τρισδιάστατους εκτυπωτές, παράγοντας εκατοντάδες προσωπίδες με βάση τις προδιαγραφές που έχει εγκρίνει το υπουργείο Υγείας. Το «πατρόν» που κόπηκαν οι προσωπίδες είναι από τα σχέδια της τσέχικης εταιρείας Prusa, που μοιράζονται ελεύθερα για τις ανάγκες καταπολέμησης του Covid-19. Παράλληλα έγιναν τροποποιήσεις από ελληνικά εργαστήρια, βελτιώνοντας ενίοτε τον ρυθμό παραγωγής και την ποιότητα της κατασκευής.
Οριζόντια δικτύωση
Πανελλαδικό κάλεσμα σε makers για ένα «Ανοιχτό Δίκτυο Συνεργασίας για την Παροχή Ιατρικού Εξοπλισμού» απηύθυνε ο κόμβος menoumemazi.org, δίνοντας έμφαση στην οριζόντια δικτύωση και αλληλεγγύη, χαρτογραφώντας και καλύπτοντας ανάγκες σε κέντρα υγείας σε απομακρυσμένες περιοχές, κοινωνικά ιατρεία, περιφερειακές δομές που δουλεύουν με ευπαθείς ομάδες.
Μία από τις πρωτοβουλίες που κατασκευάζουν και διανέμουν δωρεάν προσωπίδες στα δημόσια νοσοκομεία της Αττικής είναι η Emergency Making Aid – που συμμετέχει στο Δίκτυο Makers.
Η Ναταλία, ερευνήτρια με ειδίκευση στις ανοιχτές τεχνολογίες και ζητήματα φύλου, ο Σταύρος και ο Κυπριανός, αρχιτέκτονες και κατασκευαστές, μοιράζονται με την «Εφ.Συν.» το χρονικό της νεοσύστατης ομάδας: «Στις 27 Μαρτίου, εμπνευσμένοι από προσπάθειες που ξεκίνησαν σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως στο Ηράκλειο Κρήτης, και στο εξωτερικό, για κατασκευή ασπίδων προστασίας μέσω τρισδιάστατης εκτύπωσης, στείλαμε ένα κάλεσμα σε makerspaces της Αθήνας με τα οποία γνωριζόμασταν, για να κινητοποιηθούμε και για να ανταποκριθούμε άμεσα σε ανάγκες προστατευτικού εξοπλισμού, λειτουργώντας αυτο-οργανωμένα και αποκεντρωμένα, προσπαθώντας ταυτόχρονα να είμαστε διασυνδεδεμένοι με άλλες πρωτοβουλίες που λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο», ξεκινά η Ναταλία.
«Είμαστε ανοιχτές-οί να μοιραστούμε όποια τεχνογνωσία έχουμε αναπτύξει με άλλες προσπάθειες. Είναι μια χειρονομία αλληλεγγύης από τον χώρο των ανοιχτών τεχνολογιών και του ανοιχτού σχεδιασμού. Εξάλλου βασιστήκαμε σε ανοιχτό μοντέλο της εταιρείας Prusa, κάναμε τροποποιήσεις, με βάση τις παρατηρήσεις των γιατρών, και παραμένει ανοιχτό», προσθέτει ο Σταύρος.
Οπως τονίζουν, σκοπός τους δεν είναι να υποκαταστήσουν τη λειτουργία του κράτους, αλλά «να αναδείξουμε τη δυνατότητα των ανοιχτών τεχνολογιών, της ανοιχτής επιστήμης, των κατασκευαστών και των φορέων της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας να ανταποκριθούν πολύ γρήγορα και άμεσα σε ανάγκες που προκύπτουν για τους πολλούς, πέρα και μακριά από οποιαδήποτε λογική κέρδους».
Διεκδικήσεις
Τη λογική της συνεργασίας τους με ομάδες αλληλέγγυων εξηγεί η πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων Ασκληπιείου Βούλας, Δέσποινα Τοσονίδου.
«Θεωρούμε ότι η υγεία δεν είναι προϊόν, άρα δεν πρέπει να πωλείται. Διεκδικούμε την κατάργηση των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας, την ενίσχυση ενός συστήματος υγείας αποκλειστικά δημόσιου για όλο τον λαό, χρηματοδοτούμενο αποκλειστικά από τον κρατικό προϋπολογισμό. Γι’ αυτό συμμετείχαμε μαζί με τοπικές συλλογικότητες και σωματεία στην πανελλαδική ημέρα δράσης για τη Δημόσια Υγεία, διεκδικήσαμε και κατοχυρώσαμε δωρεάν σίτιση για το προσωπικό που ασχολείται με τα κρούσματα Covid-19. Σε αυτή τη λογική ήρθαμε σε επαφή με αλληλέγγυους που κατασκευάζουν προσωπίδες, μας έδωσαν δείγματα και τις βελτιώσαμε. Δεν δέχτηκαν καν να πληρωθούν τα εργατικά κόστη, μόνο το υλικό. Η κάλυψη του υπουργείου Υγείας με Μέσα Ατομικής Προστασίας είναι ελλιπέστατη. Ενας από τους λόγους που αναζητήσαμε προσωπίδες είναι επειδή τα γυαλιά που δίνει το υπουργείο είναι της πλάκας. Θαμπώνουν και οι συνάδελφοι διαμαρτύρονταν. Υπάρχει ενίσχυση της κερδοσκοπίας και του μαυραγοριτισμού από την πλευρά του υπουργείου. Τι άλλο είναι όταν αφήνει τις αποθήκες να πουλάνε τις μάσκες 2 ευρώ, από 30 λεπτά που τις πουλούσαν πριν; Ξέρουν οι υπουργοί Υγείας και Ανάπτυξης πόσοι υγειονομικοί μπήκαν στο ίντερνετ για να βρούνε μέσα προστασίας;».
