Ο «αντισυστημικός» δικτάτορας του Ελ Σαλβαδόρ

Εναν χρόνο μετά την ανάληψη της προεδρίας του Ελ Σαλβαδόρ, ο Ναγίμπ Μπουκέλε εκμεταλλεύεται την πανδημία του κορονοϊού, που έχει καταγράψει περισσότερα από 2.580 κρούσματα και 46 νεκρούς στη χώρα, για να εδραιώσει μια αυταρχική διακυβέρνηση. Ωστόσο, παρότι αντιπολίτευση και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν τον αντιδημοκρατικό χαρακτήρα πολλών αποφάσεών του, η δημοτικότητά του παραμένει στα ύψη.

Ο επιχειρηματίας και πρώην δήμαρχος της πρωτεύουσας ανέλαβε πέρσι την 1η Ιουνίου, δίνοντας τέλος στον δικομματισμό που κυβέρνησε τη χώρα μετά το τέλος του εμφυλίου το 1992. Υποσχέθηκε να αλλάξει τον τρόπο που γίνεται η πολιτική. Αλλά το έκανε επιχειρώντας να κυβερνήσει με σιδερένια πυγμή, περικόπτοντας κάθε φορά και άλλες ελευθερίες και δίνοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στον στρατό. Οπως έγινε τον περασμένο Φεβρουάριο όταν επέδραμε κυριολεκτικά στο Κογκρέσο συνοδεία πάνοπλων στρατιωτικών για να εκφοβίσει τους βουλευτές και να εγκρίνουν δάνειο απαραίτητο για σχέδιό του για την ασφάλεια της χώρας.

Τώρα, η πανδημία του κορονοϊού «βάθυνε την ήδη εκδηλωμένη περιφρόνησή του προς τους δημοκρατικούς κανόνες και θεσμούς», όπως σημείωνε ακόμη και ο Economist. Ο Μπουκέλε εφάρμοσε κάποια από τα αυστηρότερα περιοριστικά μέτρα κατά του κορονοϊού στην περιοχή, επιβάλλοντας κατάσταση έκτακτης ανάγκης και υποχρεωτική καραντίνα στις 21 Μαρτίου με την εμφάνιση των πρώτων τριών κρουσμάτων. Με εντολή του στρατός και αστυνομία έχουν συλλάβει χιλιάδες πολίτες, που λέγεται πως παραβίασαν την καραντίνα, κρατώντας τους σε ειδικά κέντρα όπου παραμένουν έγκλειστοι επί πολλές εβδομάδες χωρίς καμία ενημέρωση για το αν είναι ή όχι θετικοί ή για το πότε θα επιστρέψουν στα σπίτια τους. Πολλοί καταγγέλλουν πως μολύνθηκαν σε αυτά, χαρακτηρίζοντάς τα εστίες μετάδοσης της νόσου.

Οι επανειλημμένες διαδηλώσεις έξω από αυτά τα κέντρα αντιμετωπίστηκαν βίαια από τις δυνάμεις ασφαλείας, ενώ ο Μπουκέλε αρνείται να εφαρμόσει απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που χαρακτηρίζει «αυθαίρετες και παράνομες» αυτές τις συλλήψεις και την κράτηση των πολιτών. Μάλιστα 33 εξ αυτών, που κρατούνται κοντά έξι εβδομάδες, προσέφυγαν στο Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ανάμεσά τους και μια γυναίκα που συνελήφθη την ώρα που συνόδευε τον 4χρονο γιο της σε τουαλέτα λίγα μέτρα πέρα από το σπίτι της σε φτωχογειτονιά της πρωτεύουσας.

Ο Μπουκέλε δήλωσε απερίφραστα πως δεν πρόκειται να σεβαστεί τις αποφάσεις «πέντε καλαμαράδων με σφραγίδες… που δεν θα αποφασίσουν για τον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων Σαλβαδοριανών». Ενώ αναφερόμενος στις καταγγελίες διεθνών οργανώσεων –ακόμη και των Ηνωμένων Εθνών– για τις παράνομες κρατήσεις, μίλησε για «σκοτεινά διεθνή συμφέροντα» που επιβουλεύονται τη χώρα του.

Τις διαθέσεις του τις κατέστησε σαφείς τον περασμένο Απρίλιο όταν, έπειτα από κύμα δολοφονιών που απείλησε να καταστρέψει το μεγαλύτερο επίτευγμά του, τη μείωση της ακραίας βίας στη χώρα, διέταξε στρατό και αστυνομία να χρησιμοποιήσουν θανάσιμη βία κατά των συμμοριτών. Και αυστηροποίησε τις συνθήκες κράτησής τους ανακοινώνοντας πως τα κελιά των συμμοριτών θα σφραγιστούν με μεταλλικά πλέγματα ώστε να μην έχουν καμιά επαφή με τον έξω κόσμο, ενώ σε αυτά θα μπαίνουν μέλη αντίπαλων συμμοριών. Μέτρα που συνόδευσε με φωτογραφίες, όπου εκατοντάδες κρατούμενοι ημίγυμνοι και με χειροπέδες στοιβάζονται στο πάτωμα χωρίς κανένα μέτρο κοινωνικής αποστασιοποίησης. «Μια εξευτελιστική εικόνα και συνάμα μια απόφαση που απειλεί με αύξηση των δολοφονιών στις φυλακές», κατήγγειλε ο Χοσέ Μιγέλ Βιβάνκο, διευθυντής του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τη Λατινική Αμερική.

Κι όταν στα μέσα Μαΐου η Βουλή αρνήθηκε να εγκρίνει την απαίτησή του για παράταση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, γιατί όπως επιχειρηματολόγησαν τα μέλη του Σώματος «στη διάρκειά της έχουν σημειωθεί σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων», ο Μπουκέλε απλώς με διάταγμα την παρέτεινε. Αψηφώντας για ακόμη μία φορά το Ανώτατο Δικαστήριο που είχε ακυρώσει προηγούμενο σχετικό διάταγμά του.

«Είμαστε η μοναδική χώρα στον κόσμο όπου δικαστική απόφαση αποφαίνεται πως τελείωσε ο κορονοϊός. Αυτό το δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα να αποφασίζει για υγειονομικά μέτρα και επιδημιολογικές συνθήκες», τουίταρε ανακοινώνοντας πως θα προσφύγει κι αυτός στο Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εναντίον των δύο θεσμών «για παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή και την υγεία του σαλβαδοριανού λαού».

Οι επικριτές του τον κατηγορούν για κατάχρηση εξουσίας και υποστηρίζουν ότι από αντισυστημικό σύμβολο πολιτικής ανανέωσης μεταμορφώθηκε σε τιμητή των καταχρήσεων του πολιτικού συστήματος «με αμφιλεγόμενες και μονομερείς αποφάσεις, συστηματική υπονόμευση των θεσμικών διαδικασιών και δριμεία κριτική –καταστολή σχεδόν– κάθε άποψης διαφορετικής από τη δική του», όπως εξηγεί ο αναλυτής του Crisis Group Τιτσιάνο Μπρέντα.

Στο εσωτερικό, ωστόσο, ο Μπουκέλε παραμένει εξαιρετικά δημοφιλής για τον τρόπο χειρισμού τόσο της κρίσης του κορονοϊού όσο και της βίας των συμμοριών. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το 2019 σημειώθηκαν σχεδόν 1.000 δολοφονίες λιγότερες από το 2018, κάτι καίριο για μια χώρα στην οποία σε μια τριετία δολοφονήθηκαν σχεδόν 20.000 άνθρωποι. Και για να στηρίξει τις πιο ευάλωτες ομάδες εν μέσω καραντίνας μοίρασε τρόφιμα και 300 δολάρια στα πιο φτωχά νοικοκυριά και υποσχέθηκε δωρεάν νερό, ηλεκτρικό και τηλέφωνο για τουλάχιστον ένα τρίμηνο.

Δεν είναι τυχαίο που σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση για λογαριασμό της εφημερίδας La Prensa Gráfica, ένα 92,5% εγκρίνει το έργο του πρώτου χρόνου της κυβέρνησης Μπουκέλε, ενώ ένα 95,7% στηρίζει τον τρόπο διαχείρισης της κρίσης του κορονοϊού. «Ο Μπουκέλε δείχνει έναν χαρακτήρα μεσσιανικό, ένα είδος σωτήρα σε μια κατάσταση όπου ο μισός πληθυσμός είναι φτωχός», έλεγε ο Λουίς Κότο, ιερέας μιας φτωχογειτονιάς, στους New York Times. «Κανείς από αυτούς δεν θα επικρίνει την καταστολή της κυβέρνησης αν τους φέρει φαγητό και λιγότερη βία».