Η πανδημία που ενέσκηψε τις τελευταίες εβδομάδες στη χώρα μας προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις σε επιμέρους δομές και συστήματα της κοινωνίας. Το εκπαιδευτικό σύστημα από τις κατώτερες ώς τις ανώτερες δομές του υπέστη δυνατούς κραδασμούς: αφού αρχικά ανέστειλε -ορθά- όλες τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες και ξεκίνησε σταδιακά τη μετάβασή του σε εναλλακτική-εξ αποστάσεως διδασκαλία.
Το εγχείρημα στις δύο πρώτες βαθμίδες είναι δύσκολο: σε ασφυκτικά χρονικά πλαίσια δεκάδες χιλιάδες εκπαιδευτικοί και εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές καλούνται να μεταβούν σε συνθήκες τηλε-εργασίας σε ψηφιακό περιβάλλον ομολογουμένως ανεπαρκές (ψηφιακές πλατφόρμες που είχαν σχεδιαστεί για πολύ μικρότερο αριθμό χρηστών, χρήστες ανεπαρκώς προετοιμασμένοι…).
Είναι εντυπωσιακή η προσπάθεια που καταβάλλεται τις μέρες του «εγκλεισμού» από χιλιάδες εκπαιδευτικούς να ανακτήσουν επαφή με τους μαθητές τους και με κάθε πρόσφορο μέσο να τους στηρίξουν όχι μόνο μαθησιακά αλλά και ψυχολογικά. Την ίδια ώρα, βέροι «εκδοροσφαγείς» επαγγελματικών–κοινωνικών κατηγοριών, αξιοποιώντας τηλεδιαύλους επιδίδονται, για ακόμα μία φορά, σε απαξίωσή τους διαμορφώνοντας προϋποθέσεις καταλογισμού ευθυνών σε περίπτωση αποτυχίας του εγχειρήματος…
Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί τη μόνη, υπό τις ανοίκειες συνθήκες που βιώνουμε, επιλογή για τη διατήρηση της επαφής των μαθητών με τη σχολική γνώση. Χωρίς να μπορεί να υποκαταστήσει τη διά ζώσης διδασκαλία, μπορεί να προσφέρει σημαντικές εκπαιδευτικές διεξόδους. Κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα! Η εσπευσμένη -από τη συγκυρία- μετάβαση στις νέες συνθήκες προκαλεί συχνά συνθήκες άνισης πρόσβασης στη γνώση και αποκλείει συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες (Ρομά, πρόσφυγες, μαθητές απομακρυσμένων περιοχών…). Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση υπάρχει κίνδυνος, αν δεν ληφθεί άμεσα πρόνοια, να επιτείνει τις προϋπάρχουσες ανισότητες πρόσβασης στο κοινωνικό δικαίωμα της εκπαίδευσης.
Εύγλωττη είναι η επιστολή προϊσταμένου περιφερειακού σχολείου που παραθέτουμε (αντιγράφουμε, αφαιρώντας τα στοιχεία που μαρτυρούν την ταυτότητα του σχολείου):
«Σας αποστέλλουμε τον πίνακα που μας ζητήθηκε, αλλά οφείλουμε να σας επισημάνουμε τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε με το Δημοτικό Σχολείο. […]. Δημιουργήσαμε ήδη 6 ψηφιακά τμήματα στην πλατφόρμα e-me, ένα για κάθε τάξη του σχολείου, με μεγάλη δυσκολία, αφού η πλατφόρμα κόλλαγε και το έκανα αργά τη νύχτα. Στο [Σχολείο μου] όμως (…) διαπίστωσα προβλήματα στην εγγραφή των μαθητών στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο και την εξασφάλιση κωδικών. Αρκετές οικογένειες δεν διαθέτουν σύνδεση στο Διαδίκτυο και συνεργαζόμαστε από τις συσκευές τηλεφώνου. Επίσης, η ποιότητα του Διαδικτύου είναι κάκιστη και δεν τους επιτρέπει να μπαίνουν εύκολα στην πλατφόρμα.
Ακόμα [οι γονείς] δεν έχουν εξοικείωση [με το ψηφιακό περιβάλλον εργασίας] και δυσκολεύονται να παρέχουν την απαραίτητη βοήθεια που χρειάζονται οι μαθητές μας. Αλλες οικογένειες δεν έχουν τεχνολογικό εξοπλισμό (Η/Υ ή laptop) και από το κινητό δεν [μπορούν] να απασχοληθούν οι μαθητές. Τέλος, υπάρχουν οικογένειες με περισσότερα παιδιά σε μεγαλύτερες βαθμίδες και δίνεται προτεραιότητα σε αυτά.
Ως εκ τούτου δημιουργούνται μεγάλες ανισότητες, αδικίες και διακρίσεις στους μαθητές μας, κάτι που δεν το επιθυμούμε. Γι’ αυτό είμαστε απαισιόδοξοι [και πιστεύουμε] ότι δεν θα υπάρχει μεγάλη συμμετοχή των μαθητών μας στην εξ αποστάσεως διδασκαλία.
Με εκτίμηση!
Ο Προϊστάμενος του Δ.Σ. […]».
Το ζήτημα της ισότιμης πρόσβασης και συμμετοχής όλων των μαθητών μας, ακόμα και σε συνθήκες ιδιάζουσες, όπως η πανδημία, δεν παύει να αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας και η διασφάλισή του αδιαπραγμάτευτη. Η εκπαίδευση αποτελεί ένα πολύπλοκο ασταθές σύστημα, συνεπώς κάθε διαταραχή -και η περίοδος που διάγουμε ουσιαστικά αποτελεί οξεία διαταραχή/ρήξη- παράγει νέες και συχνά μη αναμενόμενες «διακλαδώσεις». Η νέα κατάσταση ισορροπίας του συστήματος που θα προκύψει μετά την κρίση, δεν μπορεί να προκαθοριστεί. Τα εκπαιδευτικά συστήματα έχουν ισχυρές εξαρτήσεις από τις αρχικές συνθήκες.
Η επόμενη μέρα στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, εκ των πραγμάτων, θα είναι διαφορετική από τη χθεσινή. Στοιχεία, μέσα, πρακτικές που εισήχθησαν στην έκτακτη συνθήκη που βιώνουμε θα παραμείνουν και θα αξιοποιηθούν δημιουργικά, ελπίζουμε, προς όφελος όλων των μαθητών. Η προάσπιση και η ενίσχυση του δημόσιου σχολείου είναι το καθολικό ζητούμενο. Η μέριμνα για την ισότιμη συμμετοχή όλων των μαθητών (και των «απόκληρων»…) ύψιστο πρόταγμα. Τίποτα δεν είναι αυτονόητο!
ΥΓ.: Το κείμενο είναι αφιερωμένο στους 4.224 συναδέλφους «τεμπέληδες» εκπαιδευτικούς που τη νύχτα του Σαββάτου 28/3, στις 2.45′, ξενυχτούσαν μπροστά στον υπολογιστή τους προσπαθώντας να ανεβάσουν υλικό στην πλατφόρμα του eclass (η-τάξη).
* συντονιστής Εκπαιδευτικού Εργου, ΠΕΚΕΣ Δυτ. Ελλάδας, υπ. διδάκτορα Παν. Πατρών
