Κεντροαριστερά: χαμένη στον «τρίτο δρόμο» της

Υπάρχει μια αμείλικτη πραγματικότητα: η Κεντροαριστερά, παγκοσμίως, περνά βαθύτατη κρίση. Το ομολόγησε πρόσφατα και ο διάσημος κοινωνιολόγος Τόνι Γκίντενς σε συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.».

Ηταν άλλωστε ο Γκίντενς που βάφτισε, για λογαριασμό του πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ, την πορεία της Κεντροαριστεράς ως «τρίτο δρόμο», κάτι δηλαδή μεταξύ νεοφιλελευθερισμού και σοσιαλδημοκρατίας. Αυτός λοιπόν ο «τρίτος δρόμος» ήταν ακριβώς εκείνος που οδήγησε τελικά την Κεντροαριστερά, μετά τις αρχικές επιτυχίες, στα αδιέξοδά της. Κλίντον, Μπλερ και Σρέντερ ήταν τρεις χαρισματικοί πολιτικοί που ήξεραν να κερδίζουν εκλογές.

Ηταν νέοι, φρέσκοι, «μοντέρνοι». Τι έκαναν λοιπόν; Αποφάσισαν η Κεντροαριστερά που εκπροσωπούσαν να υιοθετήσει κατά βάσιν τις νεοφιλελεύθερες πρακτικές της Θάτσερ και του Ρέιγκαν! Πασπάλισαν λοιπόν την όλη διαδρομή με χρυσόσκονη ολίγης κοινωνικής ευαισθησίας! Υπέταξαν τις αξίες της Κεντροαριστεράς στους τακτικισμούς τους. Διαμόρφωσαν ένα σαθρό μείγμα ιδεών. Χωρίς ρίζες. Οταν όμως η προσωπική σαγήνη τους εξαντλήθηκε, το πολιτικό κέλυφος που έφτιαξαν αποδείχτηκε κούφιο. Η Κεντροαριστερά έχασε την ουσία και την ψυχή της. Εχασε τον δρόμο της!

Είχα την τύχη να γνωρίσω τον Γκίντενς στο Κέμπριτζ, όταν ολοκλήρωνα το διδακτορικό μου και πριν αυτός μετακινηθεί στο LSE. Εκείνη την εποχή ήταν καθαρά ένας κοινωνιολόγος και μάλιστα πρωτοποριακός. Σε στιγμές χαλάρωσης ήταν απλός, πρόσχαρος και φωτεινός. Τότε ήταν ένας ριζοσπάστης διανοητής. Το τελευταίο έπαψε να ισχύει όταν έγινε σύμβουλος του Μπλερ και ανταμείφθηκε με θέση στη Βουλή των Λόρδων.

Ο «τρίτος δρόμος» ως αμιγώς πολιτικό βιβλίο ήταν επιφανειακό, ενώ, στην πράξη, ο δρόμος αυτός εκτίναξε τις κοινωνικές ανισότητες. Πάντως η πλήρης απαξίωση του «τρίτου δρόμου» συντελέστηκε όταν ο Μπλερ έγινε η ουρά του Μπους και των ακραίων «νεοσυντηρητικών» συμβούλων του. Μετά την επίθεση στο Αφγανιστάν ο Μπους εισέβαλε με πλαστά στοιχεία στο Ιράκ ως κατακτητής. Ο Μπλερ, ως σύμβουλος του Μπους, κατασκεύασε και αυτός τα δικά του ψεύδη. Τον καταδίκασε, πολλά χρόνια μετά, επιτροπή από ανώτατους δικαστές στην Βρετανία αμαυρώνοντας ό,τι απέμενε από τη θλιβερή διαδρομή του.

Ποια ήταν η κεντρική επίπτωση του μπλερισμού και του «τρίτου δρόμου» στο Εργατικό Κόμμα; Αυτό αποκόπηκε από την ιστορία του. Ξερίζωσε όλα εκείνα που διαμόρφωναν την πολιτική ραχοκοκαλιά του. Εγινε απλώς ένας γυαλιστερός πολτός χωρίς αρχές, αξίες, και στοιχειώδη ιδεαλισμό.

Τα στελέχη του κόμματος εξεγέρθηκαν. Αναζήτησαν δυστυχώς αντίβαρο σε μια ακραία, δογματική και ξεπερασμένη αριστερόστροφη ιδεολογία. Επέλεξαν ως αρχηγό τον Κόρμπιν που η συντριπτική πλειοψηφία των ψηφοφόρων ήταν αδύνατο να τον εμπιστευτούν ως πρωθυπουργό. Ο μπλερισμός λοιπόν οδήγησε στον αυτοκαταστροφικό κορμπινισμό! Αυτή ήταν μια πρόσθετη τραγική επίπτωσή του.

Ας περάσουμε τώρα στη Γερμανία. Το SPD ήταν το πιο ιστορικό κόμμα της χώρας. Κυβέρνησε για πολλά χρόνια, σε διάφορους συνασπισμούς. Ηταν ριζοσπαστικό και συνετό. Πότε άρχισε η παρακμή του; Επί πρωθυπουργίας του στιβαρού και ηγετικού Γκέρχαρντ Σρέντερ.

Ο τελευταίος επικράτησε το 2002 τολμώντας να αντιταχτεί στην αμερικανική εισβολή στο Ιράκ. Ηταν ένας απρόσμενος θρίαμβος. Υπερφίαλα ο Σρέντερ, με την ανεργία να σκαρφαλώνει, έκανε μια νεοφιλελεύθερη στροφή με τη διαβόητη Agenda 2010. Επρόκειτο για «θεραπεία-σοκ» που δεν είχαν τολμήσει οι συντηρητικοί, κάτι που αναλύει στο εξαιρετικό βιβλίο του ο Oliver Nachtwey (Germany’s hidden crisis). Από τότε το SPD δεν συνήλθε. Το εγκατέλειψε η αριστερή του πτέρυγα. Από το 38,5% του 2002 κατρακύλησε στο 20,5% το 2017. Είναι πλέον ημιθανές.

Ας περάσουμε τώρα στην Αμερική. Ο Μπιλ Κλίντον, με περίσσευμα επικοινωνιακού χαρίσματος αλλά και απουσία συγκροτημένων πεποιθήσεων, κέρδισε δύο προεδρικές εκλογές. Εστειλε το μήνυμα στο κόμμα του ότι οι τακτικισμοί, χωρίς αρχές και αξίες, δικαιώνονται εκλογικά. Το 1992 επικράτησε ως αριστερόστροφος και το 1996 ως δεξιόστροφος (επιστρατεύοντας τη διαβόητη στρατηγική της «τριγωνοποίησης»)! Στα θέματα δημόσιας τάξης και ποινών ξεπέρασε τους Ρεπουμπλικανούς σε σκληρότητα.

Ο διάδοχός του, κινούμενος και αυτός σε ένα απροσδιόριστο εκκρεμές, ηττήθηκε οριακά από τον Μπους τον Νεότερο που εμφανιζόταν ως μετριοπαθής, ενώ πίσω του βρίσκονταν οι ακραίοι νεοσυντηρητικοί. Εκείνο που ακολούθησε ήταν η απόλυτη ανομία στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Με αποκορύφωμα την ωμή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και την εισβολή στο Ιράκ.

Ο Ομπάμα, που εμφανίστηκε ως εκφραστής της προοδευτικής πτέρυγας του Δημοκρατικού Κόμματος και θεωρητικά της Κεντροαριστεράς, αποδείχτηκε μια τεράστια απογοήτευση. Συνέχισε την άνομη διαδρομή Μπους με κλιμάκωση του πολέμου στο Αφγανιστάν, εκατομμύρια παράνομες παρακολουθήσεις τηλεφώνων παγκοσμίως (με θύμα και το κινητό της Μέρκελ!), μαζικές και τυφλές εκτελέσεις ύποπτων τρομοκρατών με drones σε κάθε γωνιά της Γης.

Με την απαξίωση φιλελεύθερων αξιών, ήρθε η ώρα του Τραμπ, που με drone θα εκτελούσε τον στρατηγό ενός κράτους (Ιράν) διότι η υπερδύναμη χώρα του είχε πλέον πάρει οριστικό διαζύγιο από διεθνείς κανόνες! Ετσι αποφάσιζε. Ετσι παρανομούσε!

Ενα πάντως είναι σίγουρο: στις παγκόσμιες ισορροπίες μια ευνουχισμένη Κεντροαριστερά αντιπροσωπεύει ένα σοβαρό κενό. Ειδικά όταν δυναμώνει παντού η λαϊκιστική Ακρα Δεξιά, με έναν πρόεδρό της στον Λευκό Οίκο, δηλαδή στην ηγεσία του δημοκρατικού στρατοπέδου. Ταυτόχρονα είναι επίσης ανησυχητικό ότι παραδοσιακές συντηρητικές δυνάμεις κινούνται όλο και δεξιότερα. Κάποιες ανέχονται την Ακροδεξιά. Αλλες συμπράττουν ανοιχτά, ή παρασκηνιακά, με εκπροσώπους της.

Ευτυχώς, ειδικά στη Γερμανία, η Ανγκελα Μέρκελ αποτελεί αδιαπέραστο ανάχωμα στη συνεργασία συντηρητικών και ακροδεξιών. Ομως το άκρως ανησυχητικό είναι πως ο κύκλος της Μέρκελ κλείνει. Και η διαδοχή της είναι άγνωστο πού θα γείρει. Για να ανακάμψει η Κεντροαριστερά δεν μπορεί να είναι πλέον «λίγο απ’ όλα». Πρέπει να διαθέτει μια ριζοσπαστική πυξίδα, που να συνυπάρχει φυσικά με τη σύνεση απορρίπτοντας ακρότητες και δογματισμούς. Το πράττουν ήδη οι σοσιαλιστές σε Ισπανία και Πορτογαλία.

Το Εργατικό Κόμμα της Αγγλίας αναμένεται να εκλέξει ένα στιβαρό και ριζοσπάστη υποψήφιο για την ηγεσία του, τον Κιρ Στάρμερ. Στη χώρα μας το εγχείρημα της ηγεσίας του ΣΥΡΙΖΑ (στρατηγικά ορθό) να δημιουργήσει μια μεγάλη κεντροαριστερή παράταξη υπόκειται στην ίδια πνιγηρή γύμνια Αριστεράς και Δεξιάς σε στοιχειωδώς ικανό ανθρώπινο δυναμικό.

Η παγκόσμια Κεντροαριστερά θα μπορούσε να πάρει μια μεγάλη ένεση δυναμικής αν ο αριστερόστροφος Μπέρνι Σάντερς (πολιτικός κάθε άλλο παρά του «τρίτου δρόμου») κέρδιζε το χρίσμα του Δημοκρατικού Κόμματος, καθώς μάλιστα προηγείται του Τραμπ στις περισσότερες δημοσκοπήσεις με αρκετή άνεση. Ομως το κατεστημένο του κόμματος ορθώνει κάθε εμπόδιο επιστρατεύοντας έναν υποψήφιο άχρωμο και άοσμο όπως τον Τζο Μπάιντεν, που είναι προστατευόμενος του Ομπάμα.

Αυτό το κατεστημένο, και οι οικονομικές ελίτ οι οποίες το στηρίζουν, δεν θέλει ένα κρατικό σύστημα υγείας, φορολόγηση του πλούτου και αναδιανομή του εισοδήματος που προτείνει ο Σάντερς. Με τον Μπάιντεν πρόεδρο δεν θα αλλάξει τίποτα! Και με τον Μπάιντεν υποψήφιο πρόεδρο πιθανώς να μην αλλάξει ούτε και ο Τραμπ! Ετσι η παγκόσμια Κεντροαριστερά κινδυνεύει να χάσει ένα μεγάλο εφαλτήριο αντεπίθεσής της.

* Επικοινωνιολόγος, πολιτικός αναλυτής και συγγραφέας πολλών βιβλίων. Επαγγελματικά δραστηριοποιείται εκτός Ελλάδας.